॥वाल्मीकिरामायणम् ആരണ്യകാണ്ഡം · 32-ാം സർഗ്ഗം

ആരണ്യകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

ശൂർപ്പണഖ ലങ്കയിലെത്തി രാവണനെ കാണുന്നു

കൊല്ലപ്പെട്ട ബന്ധുക്കളെ കണ്ട് ശൂർപ്പണഖയുടെ അലർച്ച, ലങ്കയിലേക്കുള്ള യാത്ര, മന്ത്രിമാരുടെ നടുവിലിരിക്കുന്ന രാവണന്റെ വിസ്തൃതമായ വർണന, ഭയവിഹ്വലയായ അവൾ അടുത്തുചെല്ലുന്നു

മുപ്പത്തൊന്നാം സർഗത്തിലെ കഥാധാരയെ ഈ സർഗം വീണ്ടും ആരംഭിക്കുന്നു, എന്നാൽ മറ്റൊരു ദൂതനിലൂടെ. ശൂർപ്പണഖ സ്വയം കാണുന്നു — ഭയങ്കരകർമികളായ പതിനാലായിരം രാക്ഷസന്മാർ ഒരൊറ്റ രാമനാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ദൂഷണനും ഖരനും ത്രിശിരസ്സും യുദ്ധത്തിൽ വീണിരിക്കുന്നു. അതു കണ്ട് മേഘംപോലുള്ള അവൾ വീണ്ടും വലിയ അലർച്ചകൾ മുഴക്കി — മേഘഗർജനത്തിന്റെ ഉപമയിലൂടെ കവി അവളുടെ നാദത്തിന്റെ ഗാംഭീര്യവും വ്യാപ്തിയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ‘വീണ്ടും’ എന്ന പദത്തിലൂടെ മുൻപ് അംഗഭംഗം വന്ന സമയത്ത് അവൾ മുഴക്കിയ അലർച്ച ഓർമിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. തുടർന്ന് അവൾ മറ്റുള്ളവർക്ക് അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ രാമന്റെ ആ കർമം കാണുന്നു — അതായത് മറ്റാർക്കും ചെയ്യാനാവാത്തത്. ഇതിലൂടെ കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു: ശൂർപ്പണഖയുടെ ശോകം ബന്ധുനാശത്തിൽനിന്നു മാത്രം ജനിച്ചതല്ല, അതിൽ വിസ്മയവും കലർന്നിരിക്കുന്നു; ഈ ശത്രു അസാധാരണനാണെന്ന് അവൾക്കറിയാം. അത്യന്തം ഉദ്വിഗ്നയായ അവൾ രാവണൻ പാലിക്കുന്ന ലങ്കയിലേക്കു പോയി. ‘രാവണപാലിതാം’ എന്ന വിശേഷണം ഇവിടെ അർഥപൂർണമാണ് — രാവണൻ രക്ഷിക്കുന്ന നഗരത്തിലാണ് അവൾ രക്ഷ തേടുന്നത്; എന്നാൽ യഥാർഥത്തിൽ അവൾ രക്ഷയല്ല, പ്രതികാരമാണ് യാചിക്കാൻ വരുന്നത്. മൂന്നു ശ്ലോകങ്ങൾകൊണ്ടുതന്നെ കവി ജനസ്ഥാനത്തുനിന്നു ലങ്കവരെയുള്ള ദീർഘമായ വഴി ചുരുക്കുന്നു; കാരണം ഈ സർഗത്തിന്റെ പ്രധാന ഉദ്ദേശ്യം വഴിയുടെ വർണനയല്ല, രാവണന്റെ ദർശനമാണ്.

ലങ്കയിലെത്തി അവൾ രാവണനെ കാണുന്നു. അവൻ വിമാനത്തിന്റെ മുകൾത്തട്ടിൽ ജ്വലിക്കുന്ന തേജസ്സോടെ, മന്ത്രിമാർ ചുറ്റുമിരിക്കെ, മരുത്തുക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ ഇരിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രോപമ ഇവിടെ രണ്ടു കാര്യം ചെയ്യുന്നു — ഐശ്വര്യവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു, വിരോധവും; ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ ഇരിക്കുന്നവൻതന്നെ ഇന്ദ്രന്റെ ശത്രുവാണ്. ‘സൂര്യനെപ്പോലെ ശോഭിക്കുന്ന സ്വർണമയമായ ശ്രേഷ്ഠാസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നവൻ’ — സ്വർണാസനം സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിക്കുന്നു; ‘സ്വർണവേദിയിലുള്ള, ധാരാളം ഹവിസ്സുകൊണ്ടു വളർന്ന, ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയെപ്പോലെ’ — സ്വർണവേദിയിൽ ആഹുതികളാൽ വളർന്ന അഗ്നിയെപ്പോലെ അവൻ ശോഭിച്ചു. അഗ്നിയുടെ ഉപമയും ദ്വ്യർഥമാണ് — തേജസ്സും, ദഹിപ്പിക്കാനുള്ള കഴിവും. പിന്നെ കവി അവന്റെ അജയ്യത വർണിക്കുന്നു: ‘ദേവന്മാർക്കും ഗന്ധർവന്മാർക്കും ഭൂതങ്ങൾക്കും മഹാത്മാക്കളായ ഋഷിമാർക്കും യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കാനാവാത്തവൻ, വായ് പിളർന്നു നിൽക്കുന്ന അന്തകനെപ്പോലെ ഘോരൻ.’ ഒടുവിൽ ശരീരത്തിലെ അടയാളങ്ങൾ: ‘ദേവാസുരയുദ്ധങ്ങളിൽ വജ്രവും ഇടിമിന്നലുംകൊണ്ട് ഉണ്ടായ മുറിവുകളുള്ളവൻ, ഐരാവതത്തിന്റെ കൊമ്പിൻതുമ്പുകൾകൊണ്ടു പോറിയ തഴമ്പുകൾ നിറഞ്ഞ മാറിടമുള്ളവൻ.’ മുറിവുകളും തഴമ്പുകളും ഇവിടെ ദൗർബല്യത്തിന്റെയല്ല, മുൻകാല വിജയങ്ങളുടെ രേഖകളാണ്. ഇതും ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ്: ശൂർപ്പണഖ ആദ്യം രാവണനെ സംബോധന ചെയ്യുന്നില്ല; കവി ആദ്യം അവളുടെ കണ്ണിലൂടെ അവനെ കാണിക്കുന്നു, അങ്ങനെ വായനക്കാരനും അവളുടെ വിസ്മയവും ഭയവും അനുഭവിക്കുന്നു.

ഇനി നേരിട്ടുള്ള രൂപവർണന: ‘ഇരുപതു കൈകളും പത്തു കഴുത്തുകളുമുള്ളവൻ, ദർശനീയമായ വേഷഭൂഷകളുള്ളവൻ, വിശാലമായ മാറിടമുള്ള വീരൻ, രാജലക്ഷണങ്ങളാൽ അടയാളപ്പെട്ടവൻ.’ കൈകളുടെയും കഴുത്തുകളുടെയും എണ്ണംതന്നെ അവന്റെ അമാനുഷത്വം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു; ‘രാജലക്ഷണലക്ഷിതൻ’ എന്നത് അവന്റെ രാജത്വവും. ‘പതിച്ച വൈഡൂര്യംപോലെ തിളങ്ങുന്നവൻ, ഉരുക്കിയ സ്വർണംകൊണ്ടുള്ള ആഭരണങ്ങൾ അണിഞ്ഞവൻ’ — പതിച്ചുവച്ച വൈഡൂര്യമണികൾപോലെ ശോഭിക്കുന്ന ശരീരം, ഉരുക്കിയ സ്വർണംകൊണ്ടുള്ള ആഭരണങ്ങൾ. ‘സുന്ദരമായ കൈകളും വെളുത്ത പല്ലുകളും വലിയ വായുമുള്ളവൻ, പർവതംപോലുള്ളവൻ’ — പർവതോപമ വീണ്ടും വന്നിരിക്കുന്നു; ഈ കാണ്ഡത്തിൽ ഖരനെക്കുറിച്ചും അതു പ്രയോഗിച്ചിരുന്നു. പിന്നെ വീണ്ടും മുറിവുകളുടെ വർണന: ‘ദേവയുദ്ധത്തിൽ നൂറുകണക്കിനു വിഷ്ണുചക്രപ്രഹരങ്ങളാലും മഹായുദ്ധങ്ങളിൽ മറ്റ് ആയുധങ്ങളുടെ പ്രഹരങ്ങളാലും അടിയേറ്റവൻ; എന്നിട്ടും സമസ്ത ദേവായുധങ്ങൾക്കും അവയവങ്ങൾ മുറിക്കാനാവാതെ ശേഷിച്ചവൻ.’ അതായത്, പ്രഹരങ്ങൾ അനവധി, എങ്കിലും ഒരു അവയവവും നശിച്ചില്ല. ഒടുവിൽ അവന്റെ സാമർഥ്യം: ‘ഇളക്കാനാവാത്ത സമുദ്രങ്ങളെപ്പോലും ഇളക്കിമറിക്കുന്നവൻ, ക്ഷിപ്രകാരി.’ സമുദ്രങ്ങളെപ്പോലും ഇളക്കുന്നവൻതന്നെ പിന്നീട് സീതയെ അപഹരിച്ചുകൊണ്ട് സ്വന്തം കുലത്തെ ഇളക്കിമറിക്കും. ‘ദേവായുധങ്ങൾക്കു മുറിക്കാനാവാത്ത അവയവങ്ങൾ’ എന്ന വാക്കിലൂടെ കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ദേവന്മാർക്കു കഴിയാത്തത് മനുഷ്യൻ ചെയ്യും എന്നതാണ് ആ വരത്തിന്റെതന്നെ വിരോധാഭാസം.

ആറു ശ്ലോകങ്ങളിലായി കവി രാവണന്റെ പൂർവവൃത്താന്തം എണ്ണിപ്പറയുന്നു; എല്ലായിടത്തും ‘യാതൊരുവൻ’ എന്ന സംബന്ധസർവനാമംകൊണ്ടു പദങ്ങൾ കോർത്തിണക്കിയിരിക്കുന്നു. ‘പർവതശിഖരങ്ങളെ എടുത്തെറിയുന്നവൻ, ദേവന്മാരെ മർദിക്കുന്നവൻ, ധർമങ്ങളെ ഉന്മൂലനം ചെയ്യുന്നവൻ, പരസ്ത്രീകളെ കയ്യേറ്റം ചെയ്യുന്നവൻ; എല്ലാ ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളും പ്രയോഗിക്കുന്നവൻ, എപ്പോഴും യജ്ഞങ്ങൾക്കു വിഘ്നം വരുത്തുന്നവൻ.’ ‘പരദാരാഭിമർശനൻ’ (പരസ്ത്രീകളെ കയ്യേറ്റം ചെയ്യുന്നവൻ) എന്ന പദം ഇവിടെ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ് — ഏതു ദോഷത്തെ പിന്തുടർന്നാണോ അവന്റെ നാശം സംഭവിക്കാൻ പോകുന്നത്, അതുതന്നെ ഇവിടെ അവന്റെ പഴയ ലക്ഷണമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. പിന്നെ വിജയയാത്രകൾ: ‘ഭോഗവതീനഗരത്തിൽ ചെന്ന് വാസുകിയെ തോല്പിച്ച്, തക്ഷകനെയും തോല്പിച്ച് അവന്റെ പ്രിയഭാര്യയെ അപഹരിച്ചവൻ; കൈലാസപർവതത്തിൽ ചെന്ന് നരവാഹനനെ (കുബേരനെ) ജയിച്ച് ഇഷ്ടംപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്ന അവന്റെ പുഷ്പകവിമാനം അപഹരിച്ചവൻ; ക്രോധത്താൽ ദിവ്യമായ ചൈത്രരഥവനവും താമരപ്പൊയ്കയും നന്ദനവനവും ദേവോദ്യാനങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നവൻ; പർവതശിഖരംപോലെ നിന്നുകൊണ്ട്, ഉദിച്ചുയരുന്ന ശത്രുതാപകരും മഹാഭാഗരുമായ ചന്ദ്രസൂര്യന്മാരെ കൈകൾകൊണ്ടു തടഞ്ഞുനിർത്തുന്നവൻ.’ നാഗലോകം, ധനദൻ, ദേവോദ്യാനങ്ങൾ, രണ്ടു ജ്യോതിസ്സുകൾ — നാലു തലങ്ങളിൽ അവന്റെ ആക്രമണം; ആക്രമിക്കപ്പെടാത്ത ഒരു ലോകവും ശേഷിച്ചില്ല. ഈ ശ്ലോകങ്ങളിൽ ഒരു ക്രിയാപദംപോലുമില്ല; കർമവിഭക്തിയിലുള്ള വിശേഷണങ്ങളും ‘യാതൊരുവൻ’ എന്ന സംബന്ധപദങ്ങളും മാത്രം — ഇരുപത്തിരണ്ടാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘അവൾ കണ്ടു’ എന്ന ക്രിയയോടെ മാത്രമാണ് വാക്യം പൂർണമാകുന്നത്.

ഇനി വരത്തിന്റെ കഥ: ‘പണ്ട് മഹാവനത്തിൽ പതിനായിരം വർഷം തപസ്സു ചെയ്ത്, ധീരനായി സ്വയംഭൂവിനു (ബ്രഹ്മാവിന്) തന്റെ തലകൾ കാഴ്ചവച്ചവൻ.’ തലകളുടെ കാഴ്ചവയ്പുതന്നെ അവന്റെ തപസ്സിന്റെ തീവ്രതയും വൈചിത്ര്യവും കാണിക്കുന്നു. അതിന്റെ ഫലം: ‘ദേവന്മാർ, ദാനവന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, പിശാചുക്കൾ, പക്ഷികൾ, സർപ്പങ്ങൾ എന്നിവരോടുള്ള യുദ്ധത്തിൽ മരണഭയമില്ലാത്തവൻ — മനുഷ്യനൊഴികെ.’ ഇവിടെയാണ് സമഗ്ര രാമായണത്തിന്റെയും ഗൂഢസൂത്രം — വരത്തിൽ മനുഷ്യൻ ഒഴിവാക്കപ്പെട്ടു; അതിനാൽ മനുഷ്യരൂപത്തിൽത്തന്നെ വിഷ്ണു അവതരിച്ചു. പിന്നെ വീണ്ടും ദുഷ്കർമങ്ങൾ: ‘യജ്ഞങ്ങളിൽ ദ്വിജന്മാർ മന്ത്രങ്ങളാൽ സ്തുതിക്കുന്ന പുണ്യമായ സോമത്തെ ഹവിർധാനങ്ങളിൽവച്ചു നശിപ്പിക്കുന്നവൻ; പൂർത്തിയാകാറായ യജ്ഞങ്ങൾ അപഹരിക്കുന്നവൻ, ദുഷ്ടൻ, ബ്രാഹ്മണഘാതകൻ, ക്രൂരകർമി, പരുഷൻ, ദയയില്ലാത്തവൻ, പ്രജകളുടെ അഹിതത്തിൽ രമിക്കുന്നവൻ; സർവഭൂതങ്ങൾക്കും സർവലോകങ്ങൾക്കും ഭയം വരുത്തുന്നവൻ.’ യജ്ഞത്തിലെ സോമം അപഹരിക്കുന്നതാണ് അവന്റെ പാപങ്ങളിൽ പ്രമുഖം; കാരണം അതിലൂടെ ദേവന്മാരുടെ ഭാഗംതന്നെ ഇല്ലാതാകുന്നു. ഇങ്ങനെ നാലു ശ്ലോകങ്ങളിൽ വരവും പാപവും ഒരുമിച്ചു പറയപ്പെടുന്നു — വരംകൊണ്ടുതന്നെ പാപത്തിന്റെ ധാർഷ്ട്യം വർധിച്ചു എന്നു ധ്വനി. ‘മനുഷ്യനൊഴികെ’ (മാനുഷാത് ഋതേ) എന്ന രണ്ടു പദങ്ങൾതന്നെ സമഗ്ര കാവ്യത്തിന്റെയും ഗതി നിർണയിക്കുന്നു; രാവണൻ അതുതന്നെ അവഗണിച്ചു, കാരണം അവന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ മനുഷ്യൻ പുല്ലുപോലെയായിരുന്നു.

ഇപ്പോൾ വാക്യം പൂർത്തിയാകുന്നു. ‘അങ്ങനെയുള്ള ക്രൂരനും മഹാബലനുമായ സഹോദരനെ ആ രാക്ഷസി കണ്ടു.’ പതിനാറു ശ്ലോകങ്ങളിലായി വിസ്തരിച്ച വിശേഷണജാലം ഇവിടെ ഒരൊറ്റ ക്രിയാപദംകൊണ്ട് അവസാനിക്കുന്നു — ഇതു വാല്മീകിയുടെ പ്രസിദ്ധമായ രീതിയാണ്. ‘ദിവ്യവസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും അണിഞ്ഞവൻ, ദിവ്യമാല്യങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്നവൻ, ആസനത്തിൽ സുഖമായി ഇരിക്കുന്നവൻ, പ്രളയകാലത്ത് ഉദ്യതനായ കാലനെപ്പോലുള്ളവൻ, മഹാഭാഗനായ രാക്ഷസേന്ദ്രൻ, പൗലസ്ത്യകുലത്തിന്റെ ആനന്ദം’ — ‘പ്രളയകാലത്ത് ഉദ്യതനായ കാലനെപ്പോലെ’ എന്ന ഉപമ ഭയങ്കരമാണ്; കാരണം പ്രളയകാലത്ത് സംഹാരത്തിനൊരുങ്ങിയ കാലൻതന്നെയാണ് അവന്റെ ഉപമാനം. ഒടുവിൽ അവൾ അടുത്തുചെല്ലുന്നു: ‘മന്ത്രിമാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട, ശത്രുഹന്താവായ രാവണനെ സമീപിച്ച് ഭയവിഹ്വലയായ ആ രാക്ഷസി പറഞ്ഞു.’ ‘ഭയവിഹ്വല’ എന്ന പദം ഇവിടെ മനനം ചെയ്യേണ്ടതാണ് — സ്വയം ഭയമുളവാക്കിയിരുന്നവൾ ഇപ്പോൾ ഭയംകൊണ്ടു വിഹ്വലയായിരിക്കുന്നു. അവസാനശ്ലോകം വംശസ്ഥവൃത്തത്തിലാണ്: ‘മഹാത്മാവിനാൽ (ലക്ഷ്മണനാൽ) വിരൂപയാക്കപ്പെട്ട, ഭയമില്ലാതെ സഞ്ചരിച്ചിരുന്ന ശൂർപ്പണഖ ഭയവും ലോഭവും മോഹവും ബാധിച്ചവളായി, തന്റെ വൈരൂപ്യം കാണിച്ചുകൊണ്ട്, ജ്വലിക്കുന്ന വിശാലനേത്രങ്ങളുള്ള അവനോട് അതിദാരുണമായ വാക്കു പറഞ്ഞു.’ ‘കാണിച്ചുകൊണ്ട്’ (പ്രദർശയിത്വാ) എന്ന പദത്തിലൂടെ വാക്കിനു മുൻപുതന്നെ കാഴ്ചയെ തെളിവായി സ്ഥാപിക്കുന്നു; ആ വാക്ക് അടുത്ത സർഗത്തിൽ കേൾക്കാം. ഇങ്ങനെ ഈ സർഗം ദർശനത്തോടെതന്നെ അവസാനിക്കുന്നു — വാക്ക് പിന്നീട്; ഈ നിർത്തൽ കഥയോടുള്ള ഔത്സുക്യം വർധിപ്പിക്കുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे द्वात्रिंशः सर्गः॥ ३२॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക