॥वाल्मीकिरामायणम् ആരണ്യകാണ്ഡം · 13-ാം സർഗ്ഗം

ആരണ്യകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

അഗസ്ത്യന്റെ പഞ്ചവടീനിർദേശം

അഗസ്ത്യന്റെ പ്രസന്നത, സീതയുടെ പ്രശംസ, സ്ത്രീസ്വഭാവവർണന, പഞ്ചവടിയിലേക്കു പോകാനുള്ള ആദേശം, രാമന്റെ പുറപ്പാട്

കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ രാമൻ അഗസ്ത്യാശ്രമത്തിലെത്തി മഹർഷിയാൽ പൂജിക്കപ്പെട്ടു. ഈ സർഗത്തിൽ മുനി സ്വയംതന്നെ തന്റെ പ്രസന്നത പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു: ‘രാമാ, ഞാൻ നിന്നിൽ പ്രീതനാണ്; ലക്ഷ്മണാ, ഞാൻ നിന്നിൽ സന്തുഷ്ടനാണ്; നിങ്ങൾ ഇരുവരും സീതയോടൊപ്പം എന്നെ അഭിവാദ്യം ചെയ്യാൻ വന്നിരിക്കുന്നു എന്നതുതന്നെയാണ് എന്റെ സന്തോഷത്തിനു കാരണം.’ ‘ഭദ്രം തേ’ (നിനക്കു മംഗളം) എന്ന ആശീർവചനം രാമനോടും ‘പരിതുഷ്ടോഽസ്മി’ (ഞാൻ സന്തുഷ്ടനാണ്) എന്നതു വെവ്വേറെ ലക്ഷ്മണനോടും — മുനി ഇരുവരോടും വെവ്വേറെ സ്നേഹം കാണിക്കുന്നു; ‘അഭിവാദയിതും’ (അഭിവാദ്യം ചെയ്യാൻ) എന്ന പദംകൊണ്ട് അവരുടെ വരവിന്റെ പ്രയോജനം വിനയംമാത്രമാണ്, ഒരു യാചനയുമല്ല എന്നു സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. പിന്നെ അദ്ദേഹം വഴിയുടെ ക്ഷീണം ഓർക്കുന്നു — വഴിനടപ്പിന്റെ പരിശ്രമംകൊണ്ടുണ്ടായ തളർച്ച നിങ്ങളെ ബാധിക്കുന്നു; ജനകപുത്രിയായ മൈഥിലിയും വ്യക്തമായി വിഷമിക്കുന്നു എന്ന്. അതിനുശേഷം സീതയുടെ ത്യാഗം വർണിക്കുന്നു — സുകുമാരിയായ ഇവൾ ഒരിക്കലും ക്ലേശങ്ങളാൽ അവമാനിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല; എന്നിട്ടും ഭർതൃസ്നേഹത്താൽ പ്രേരിതയായി ധാരാളം ദോഷങ്ങളുള്ള വനത്തിലേക്കു വന്നിരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം രാമനെ ഉപദേശിക്കുന്നു — ‘ഇവൾ ഇവിടെ എങ്ങനെ രമിക്കുമോ അങ്ങനെ ചെയ്യുക’ എന്ന്; വനത്തിൽ നിന്നെ അനുഗമിച്ച് അവൾ ദുഷ്കരമായ കർമം ചെയ്തിരിക്കുന്നു എന്നും പറയുന്നു. ഒടുവിൽ സ്ത്രീസ്വഭാവത്തിന്റെ പൊതുലക്ഷണം പറയുന്നു — സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭംമുതൽ സ്ത്രീകൾ നല്ല നിലയിലുള്ള ഭർത്താവിനോട് അനുരക്തരാകുന്നു, ദുർഘടാവസ്ഥയിലുള്ളവനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു എന്ന്. ഈ വൈരുധ്യത്തിലൂടെ സീതയുടെ വൈശിഷ്ട്യം പിന്നീടു സ്ഥാപിക്കാൻ ഭൂമിക ഒരുക്കപ്പെടുന്നു.

ആറാം ശ്ലോകത്തിൽ മുനി മൂന്ന് ഉപമാനങ്ങളിലൂടെ സ്ത്രീകളുടെ ചാപല്യം കാണിക്കുന്നു — മിന്നലുകളുടെ ചഞ്ചലതയും ആയുധങ്ങളുടെ മൂർച്ചയും ഗരുഡന്റെയും വായുവിന്റെയും വേഗവും അവർ പിന്തുടരുന്നു എന്ന്. എന്നാൽ ഈ നിന്ദ പൊതുവായതുമാത്രമാണ്; സീതയുടെ സ്ഥിതിയാകട്ടെ വേറിട്ടതുതന്നെ. ‘നിന്റെ ഈ ഭാര്യയാകട്ടെ ഈ ദോഷങ്ങളില്ലാത്തവളാണ്’ എന്നു പറഞ്ഞ് അവളെ ശ്ലാഘ്യയും മാതൃകയായി എടുത്തുകാട്ടാവുന്നവളുമായി അദ്ദേഹം പറയുന്നു — ദേവിമാരിൽ അരുന്ധതി എങ്ങനെ പ്രശസ്തയോ, അങ്ങനെ സ്ത്രീകളിൽ ഇവൾ. നിന്ദയും സ്തുതിയും അടുത്തടുത്തു വെച്ചുകൊണ്ട് കവി സീതയുടെ മാഹാത്മ്യം കൂടുതൽ തീവ്രമാക്കുന്നു. എട്ടാം ശ്ലോകത്തിൽ മുനി ദേശംതന്നെ അലംകൃതമാകുന്നു എന്നു പറയുന്നു — സൗമിത്രിയോടും വൈദേഹിയോടുമൊപ്പം രാമൻ എവിടെ വസിക്കുമോ, ആ പ്രദേശം അവരുടെ സാന്നിധ്യംകൊണ്ടുതന്നെ ഭൂഷിതമാകുന്നു എന്നാണു ഭാവം. ഇവിടെ ‘അരിന്ദമ’ (ശത്രുക്കളെ അടക്കുന്നവനേ) എന്ന സംബോധനയിൽ വരാനിരിക്കുന്ന രാക്ഷസസംഘർഷത്തിന്റെ സൂചനയും ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

മുനി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ രാഘവൻ കൈകൂപ്പിക്കൊണ്ട് ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിപോലെയുള്ള ആ ഋഷിയോടു വിനയപൂർവം പറഞ്ഞു: ‘സഹോദരനോടും ഭാര്യയോടുമൊപ്പമുള്ള എന്റെ ഗുണങ്ങളിൽ ഗുരു സന്തുഷ്ടനാകുന്നു എന്നതുകൊണ്ട് ഞാൻ ധന്യനാണ്, അനുഗൃഹീതനാണ്.’ ഇവിടെ രാമൻ തന്നെത്തന്നെ സ്തുതിക്കുന്നില്ല; ഗുരുവിന്റെ സന്തോഷത്തെത്തന്നെ തന്റെ ഭാഗ്യമായി കരുതുന്നു — ഇതാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിനയത്തിന്റെ പരമകാഷ്ഠ. പിന്നെ അദ്ദേഹം പ്രാർഥിക്കുന്നു: ‘ജലമുള്ളതും ധാരാളം കാടുള്ളതുമായ ഒരു ദേശം എനിക്കു നിർദേശിച്ചുതന്നാലും; അവിടെ ആശ്രമപദം നിർമിച്ച് നിരതനായി സുഖമായി ഞാൻ വസിക്കട്ടെ.’ ‘നിരതഃ’ (നിരതനായി) എന്ന പദംകൊണ്ട് രാമൻ വാസസ്ഥലംമാത്രമല്ല യാചിക്കുന്നത്, തപസ്സിൽ രതിയും ധർമത്തിൽ സ്ഥിതിയും ആഗ്രഹിക്കുന്നു എന്നു വ്യക്തമാണ്. ‘സോദകം ബഹുകാനനം’ (ജലമുള്ളതും ധാരാളം കാടുള്ളതും) എന്ന വിശേഷണങ്ങളിലൂടെ താപസജീവിതത്തിന്റെ രണ്ട് ആവശ്യങ്ങൾമാത്രം — ജലവും വിറകും — സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. രാമന്റെ വാക്കുകേട്ട് മുനിശ്രേഷ്ഠൻ ഒരു മുഹൂർത്തം ധ്യാനിച്ചശേഷം ശുഭമായ വാക്കു പറഞ്ഞു. ഈ ക്ഷണികമായ ധ്യാനം പ്രധാനമാണ് — വാസസ്ഥലത്തിന്റെ തീരുമാനം രാമന്റെ സുഖത്തിനുവേണ്ടിമാത്രമല്ല, തുടർന്നുള്ള മുഴുവൻ വൃത്താന്തത്തിന്റെയും ആധാരമാണെന്നു കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

ധർമാത്മാവായ അഗസ്ത്യൻ പഞ്ചവടി നിർദേശിക്കുന്നു: ‘ഇവിടെനിന്നു രണ്ടു യോജന അകലെ ധാരാളം കിഴങ്ങും പഴവും ജലവുമുള്ളതും ധാരാളം മൃഗങ്ങളുള്ളതും ശ്രീമത്തുമായ പഞ്ചവടി എന്നു പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ദേശമുണ്ട്. അവിടെച്ചെന്ന് സൗമിത്രിയോടൊപ്പം ആശ്രമപദം നിർമിച്ച്, അച്ഛന്റെ വാക്ക് പറഞ്ഞതുപോലെതന്നെ പാലിച്ചുകൊണ്ട് സുഖമായി വസിക്കുക.’ പിന്നെ അദ്ദേഹം തന്റെ അറിവിന്റെ മൂലം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു: ‘നിന്റെ വൃത്താന്തം മുഴുവൻ തപസ്സിന്റെ പ്രഭാവംകൊണ്ടും ദശരഥനോടുള്ള സ്നേഹംകൊണ്ടും ഞാൻ അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. നിന്റെ ഹൃദയത്തിലുള്ള ആഗ്രഹവും തപസ്സുകൊണ്ടു ഞാൻ അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു — എന്നോടൊപ്പം തപോവനത്തിൽ വസിക്കാമെന്നു പറഞ്ഞിട്ടും നീ മറ്റെന്തോ ആഗ്രഹിക്കുന്നു എന്ന്. അതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് ഞാൻ പറയുന്നത് — പഞ്ചവടിയിലേക്കു പോവുക എന്ന്.’ ‘താത’ (ഉണ്ണീ) എന്ന സംബോധനയിലൂടെ മുനി രാമനെ മകനെപ്പോലെ കാണുന്നു. ‘ദ്വിയോജനേ’ (രണ്ടു യോജന അകലെ) എന്ന കൃത്യമായ അളവു പറഞ്ഞുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം വഴിയുടെ സൗകര്യവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ഏറെ ദൂരം പോകേണ്ടതില്ല, കാരണം തപസ്വികളുടെ സാന്നിധ്യം ഉപേക്ഷിക്കരുത്. ‘വിദിതോ ഹ്യേഷ വൃത്താന്തഃ’ (ഈ വൃത്താന്തം ഞാൻ അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു) എന്ന വാക്കിലൂടെ മുനിയുടെ ത്രികാലജ്ഞത പ്രകടമാകുന്നു; എന്നാൽ അദ്ദേഹം അതിനെ തപോബലംകൊണ്ടുമാത്രമുള്ളതായല്ല, ദശരഥനോടുള്ള സ്നേഹത്തോടുകൂടിയതായാണു പറയുന്നത് — അറിവും സ്നേഹവും കലർന്നത് എന്നതാണ് ഈ മുനിയുടെ സവിശേഷത. ‘ഇഹ വാസം പ്രതിജ്ഞായ’ (ഇവിടെ വസിക്കാമെന്നു പറഞ്ഞിട്ടും) എന്ന അർധശ്ലോകം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് — രാമൻ മുൻപ് അവിടെത്തന്നെ താമസിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നു; എന്നാൽ മുനി അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉള്ളിലെ ഭാവം മറ്റൊന്നാണെന്ന് അറിയുന്നു. ഇങ്ങനെ മുനിയുടെ വാക്ക് കേവലം ആജ്ഞയല്ല, അന്തഃകരണത്തിന്റെ അനുമോദനമാണ്. അതിനുശേഷം ആ ദേശത്തിന്റെ ഗുണങ്ങൾ ക്രമമായി എണ്ണിപ്പറയുന്നു — രമണീയമായ വനപ്രദേശം, അവിടെ മൈഥിലി രമിക്കും; അതു ശ്ലാഘനീയമാണ്, അധികം ദൂരെയല്ല, ഗോദാവരിയുടെ സമീപത്തുമാണ്; ധാരാളം കിഴങ്ങുകളും പഴങ്ങളും പലതരം പക്ഷിക്കൂട്ടങ്ങളുമുള്ളത്; വിജനവും പുണ്യവും രമണീയവും. രണ്ടുതവണ പറഞ്ഞ ‘മൈഥിലി തത്ര രംസ്യതേ’ (അവിടെ മൈഥിലി രമിക്കും) എന്ന പദം സീതയുടെ സുഖംതന്നെയാണ് മുനിയുടെ മുഖ്യലക്ഷ്യം എന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഒടുവിൽ അദ്ദേഹം മറ്റൊരു പ്രയോജനവും കാണിക്കുന്നു: ‘അങ്ങു സദാചാരനും ഭാര്യാസമേതനും പരിരക്ഷണത്തിനു സമർഥനുമാണ്; ഇവിടെ വസിച്ചുകൊണ്ട് അങ്ങു താപസരെയും പരിപാലിക്കും.’ ഇങ്ങനെ വാസസ്ഥലനിർദേശത്തിൽ സുഖവും ധർമവും — രണ്ടും — ഉൾക്കൊള്ളിച്ചിരിക്കുന്നു.

പിന്നെ മുനി നേരിട്ടു വഴി കാണിക്കുന്നു: ‘ഇതാ, ഇലിപ്പമരങ്ങളുടെ ഈ വലിയ കാട് കാണുന്നു; ഇതിന്റെ വടക്കുവശത്തുകൂടി, ഒരു ആൽമരത്തിനടുത്തേക്കു പോകുന്നവൻ പോകണം. പിന്നെ ഒരു ഉയർന്ന സ്ഥലത്തു കയറിയാൽ പർവതത്തിന് അധികം അകലെയല്ലാതെ എന്നും പൂത്തുനിൽക്കുന്ന കാടുകളുള്ള, പഞ്ചവടി എന്നു പ്രസിദ്ധമായ ദേശം.’ ‘ഏതദാലക്ഷ്യതേ’ (ഇതാ കാണുന്നു) എന്ന വർത്തമാനകാലപദംകൊണ്ട് മുനി വിരൽചൂണ്ടുന്നതുപോലെ ദിക്കു കാണിക്കുന്നു; കേൾക്കുന്ന രാമൻ ആ കാട് അപ്പോൾത്തന്നെ കാണുന്നു എന്ന നാടകീയമായ വർണനയാണിത്. അഗസ്ത്യൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ രാമൻ സൗമിത്രിയോടൊപ്പം സത്യവാദിയായ ആ ഋഷിയെ സത്കരിച്ച് യാത്ര ചോദിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുവാദം ലഭിച്ച്, പാദവന്ദനം ചെയ്ത്, അവർ ഇരുവരും സീതയോടൊപ്പം ആ ആശ്രമത്തിൽനിന്നു പഞ്ചവടിയിലേക്കു പോയി. അവസാനത്തെ ശ്ലോകം വംശസ്ഥവൃത്തത്തിൽ ചിത്രം പൂർത്തിയാക്കുന്നു — വില്ലേന്തിയവരും ആവനാഴി കെട്ടിയവരും യുദ്ധങ്ങളിൽ ഭയമില്ലാത്തവരുമായ ആ രാജകുമാരന്മാർ മഹർഷി ഉപദേശിച്ച വഴിയിലൂടെ ഏകാഗ്രചിത്തരായി പഞ്ചവടിയിലേക്കു പോയി. ‘സത്യവാദിനം’ (സത്യവാദിയായ) എന്ന വിശേഷണംകൊണ്ട് മുനിയുടെ ഉപദേശത്തിന്റെ പ്രാമാണ്യം ഉപസംഹരിക്കപ്പെടുന്നു — അദ്ദേഹം പറയുന്നത് നിശ്ചയമായും സത്യമാകും എന്ന്. വില്ലേന്തലും ആവനാഴി കെട്ടലുംകൊണ്ട് വരാനിരിക്കുന്ന സംഘർഷത്തിന്റെ സൂചനയും ‘സമാഹിതൗ’ (ഏകാഗ്രചിത്തർ) എന്ന പദംകൊണ്ട് അവരുടെ ശാന്തമായ നിശ്ചയവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെ സർഗം ശാന്തമായ ആശ്രമത്തിൽനിന്നു പുതിയൊരു അധ്യായത്തിന്റെ ആരംഭത്തിലേക്കു നയിക്കുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे त्रयोदशः सर्गः॥ १३॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക