॥वाल्मीकिरामायणम् ആരണ്യകാണ്ഡം · 2-ാം സർഗ്ഗം

ആരണ്യകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

വിരാധദർശനവും സീതാഗ്രഹണവും

ഗഹനവനപ്രവേശം, വിരാധന്റെ ഭീഷണരൂപം, സീതയെ പിടിച്ചെടുക്കൽ, രാമന്റെ വിഷാദം, ലക്ഷ്മണന്റെ പ്രതിജ്ഞ

ആതിഥ്യം സ്വീകരിച്ച രാമൻ സൂര്യോദയമായപ്പോൾ എല്ലാ മുനിമാരോടും യാത്ര പറഞ്ഞ് വനത്തിലേക്കുതന്നെ ആഴ്ന്നിറങ്ങി. ‘വനമേവ’ (വനത്തിലേക്കുതന്നെ) എന്ന പദംകൊണ്ട് കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ആശ്രമത്തിന്റെ ശാന്തി വിട്ട് അദ്ദേഹം അരണ്യത്തിന്റെ ആഴത്തിലേക്കു പ്രവേശിക്കുന്നു. ആ വനം പലതരം മൃഗക്കൂട്ടങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും കരടികളും പുലികളും വിഹരിക്കുന്നതും മരങ്ങളും വള്ളികളും പൊന്തകളും തകർന്നുകിടക്കുന്നതും ജലാശയങ്ങൾ കാണാൻ പ്രയാസമുള്ളതുമായിരുന്നു. കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ വർണിച്ച തപോവനത്തിനു നേർവിപരീതമാണ് ഈ ചിത്രം — അവിടെ നന്നായി അടിച്ചുവാരിയ മുറ്റം, ഇവിടെ ഒടിഞ്ഞ മരങ്ങൾ; അവിടെ പക്ഷിക്കൂട്ടങ്ങൾ, ഇവിടെ കൂജനമില്ലാത്ത പക്ഷികൾ. ചീവീടുകളുടെ ഒച്ചയാൽ മുഴങ്ങുന്ന ആ വനം ചീവീടുകളുടെ സ്വരംകൊണ്ടുമാത്രം ശബ്ദമുഖരിതമായിരുന്നു, അല്ലാതെ നിശ്ശബ്ദമായിരുന്നു. ലക്ഷ്മണൻ പിന്തുടരുന്ന രാമൻ അത്തരമൊരു വനമധ്യം കണ്ടു. ഈ വർണന വരാനിരിക്കുന്ന ഭയത്തിന്റെ മുന്നറിയിപ്പാണ്. സൂര്യോദയം യാത്രയ്ക്കുള്ള കാലം എന്നതു ശുഭമാണ്; എന്നാൽ ചെന്നെത്തേണ്ട ആ വനം സൂര്യപ്രകാശത്തിലും പ്രസന്നമല്ല. ‘ലക്ഷ്മണാനുചരഃ’ എന്ന പദംകൊണ്ട് സഹോദരന്റെ സ്ഥാനം വീണ്ടും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — മുന്നിൽ രാമൻ, പിന്നിൽ ലക്ഷ്മണൻ, നടുവിൽ സീത. ഋഷിമാരോടു യാത്ര ചോദിക്കാനും മറന്നില്ല — പോകുമ്പോഴും ശിഷ്ടാചാരം പാലിക്കപ്പെട്ടു.

ഭയങ്കരമൃഗങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ആ വനമധ്യത്തിൽവെച്ച് സീതയോടൊപ്പമുള്ള കാകുത്സ്ഥൻ പർവതശൃംഗംപോലെ ഉയർന്നവനും ഉച്ചത്തിൽ ഗർജിക്കുന്നവനുമായ ഒരു നരഭോജിയെ കണ്ടു. അവന്റെ രൂപം കവി പത്തു വിശേഷണങ്ങളോടെ വർണിക്കുന്നു — കുഴിഞ്ഞ കണ്ണുകളുള്ളവൻ, വലിയ വായുള്ളവൻ, വികടൻ, വികൃതമായ വയറുള്ളവൻ, ബീഭത്സൻ, വിഷമരൂപൻ, നീണ്ടവൻ, വികൃതൻ, ഘോരദർശനൻ. കൊഴുപ്പു നനഞ്ഞതും ചോര തെറിച്ചതുമായ പുലിത്തോൽ ഉടുത്ത്, സകല ജീവികളെയും നടുക്കുന്നവനായി, വായ് പിളർന്ന അന്തകനെപ്പോലെ അവൻ നിന്നു. ഇരുമ്പുശൂലത്തിൽ മൂന്നു സിംഹങ്ങളെയും നാലു പുലികളെയും രണ്ടു ചെന്നായ്ക്കളെയും പത്തു പുള്ളിമാനുകളെയും കൊമ്പുകളോടുകൂടിയതും കൊഴുപ്പു പുരണ്ടതുമായ ഒരു ആനയുടെ വലിയ തലയെയും കോർത്തിട്ട് അവൻ വലിയ ശബ്ദത്തിൽ അലറിക്കൊണ്ടിരുന്നു. ഈ ശൂലംതന്നെയാണ് അവന്റെ കൊടിയടയാളവും അവന്റെ ആഹാരത്തിന്റെ സാക്ഷ്യവും. രാമനെയും ലക്ഷ്മണനെയും മൈഥിലിയായ സീതയെയും കണ്ട് അത്യന്തം ക്രുദ്ധനായ അവൻ പ്രജകളുടെ നേർക്ക് അന്തകനായ കാലൻ എന്നപോലെ പാഞ്ഞടുത്തു. പിന്നെ ഭൈരവമായ നാദം മുഴക്കിക്കൊണ്ട് അവൻ ഭൂമിയെ കുലുക്കുന്നതുപോലെയായി. ‘പുരുഷാദം’ (മനുഷ്യനെ തിന്നുന്നവൻ) എന്ന പദംതന്നെ അവന്റെ സ്വഭാവം ചുരുക്കിപ്പറയുന്നു — അവൻ നരഭോജിയാണ്. കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ ഋഷിമാർ രക്ഷണം യാചിച്ചു; ഈ സർഗത്തിൽ ആ രക്ഷണത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ അവസരം വന്നുചേർന്നിരിക്കുന്നു. കവി ആദ്യം അവന്റെ രൂപവും പിന്നെ അവന്റെ വേഷവും പിന്നെ അവന്റെ ആഹാരവും വർണിച്ച് ക്രമേണ ഭയം വർധിപ്പിക്കുന്നു. ഇത്തരമൊരു വർണനയ്ക്കുശേഷംമാത്രമാണ് അവന്റെ ആക്രമണം പറയുന്നത്; അങ്ങനെ വായനക്കാരന്റെ മനസ്സിൽ ഭീതി മുൻകൂട്ടിത്തന്നെ ഉറപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ശൂലത്തിൽ കോർത്ത മൃഗങ്ങളുടെ എണ്ണംപോലും എണ്ണിപ്പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു — മൂന്ന്, നാല്, രണ്ട്, പത്ത് എന്നിങ്ങനെ — അതിലൂടെ അവന്റെ ബലത്തിന്റെ അളവു സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

അവൻ വൈദേഹിയെ മടിയിലെടുത്ത് അല്പം മാറിനിന്ന് അപ്പോൾ പറഞ്ഞു: ‘ജടയും മരവുരിയും ധരിച്ച്, ഭാര്യയോടൊപ്പം, ആയുസ്സൊടുങ്ങാറായ നിങ്ങൾ രണ്ടുപേരും ശരവും ചാപവും വാളും കൈയിലേന്തി ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ പ്രവേശിച്ചിരിക്കുന്നു; താപസരായ നിങ്ങൾക്ക് ഒരു സ്ത്രീയോടൊപ്പമുള്ള വാസം എങ്ങനെ സാധ്യമാകും?’ രാക്ഷസന്റെ ഈ ചോദ്യം യുക്തിസഹമെന്നു തോന്നുമെങ്കിലും യഥാർഥത്തിൽ സീതയെ അപഹരിക്കാനുള്ള ഒരു നിമിത്തംമാത്രമാണ്. ‘അധർമചാരികളും പാപികളും മുനിമാരെ ദുഷിപ്പിക്കുന്നവരുമായ നിങ്ങൾ ആരാണ്? ഞാൻ വിരാധൻ എന്ന രാക്ഷസനാണ്; ദുർഗമമായ ഈ വനം എന്റേതാണ്. ഋഷിമാരുടെ മാംസം ഭക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് ആയുധധാരിയായി ഞാൻ എന്നും സഞ്ചരിക്കുന്നു. സുന്ദരിയായ ഈ സ്ത്രീ എന്റെ ഭാര്യയാകും; പാപികളായ നിങ്ങളുടെ രക്തം ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ കുടിക്കും.’ ഇങ്ങനെ ദുഷ്ടവും ഗർവുനിറഞ്ഞതുമായ വാക്കുകൾ പറയുന്ന ദുരാത്മാവായ വിരാധന്റെ വചനം കേട്ട് ജനകപുത്രി പരിഭ്രാന്തയായി; ശക്തമായ കാറ്റിൽ വാഴയെന്നപോലെ അവർ ഉദ്വേഗത്താൽ വിറച്ചു. ഉപമ മർമസ്പർശിയാണ് — വാഴ ഏറ്റവും മൃദുവാണ്, കാറ്റോ പ്രബലവും. രാക്ഷസന്റെ വാക്കിൽ മൂന്നു ഭാഗങ്ങളുണ്ട് — ചോദ്യം, ആത്മപരിചയം, ഭീഷണി. അവൻ തന്റെ പേര് സ്വയംതന്നെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു; അത് അടുത്ത സർഗത്തിൽ വിസ്തരിച്ചു പറയപ്പെടുന്നു. ‘ജടാചീരധരൗ സഭാര്യൗ’ (ജടയും മരവുരിയും ധരിച്ച്, ഭാര്യയോടൊപ്പം) എന്നത് ഒരു പരിഹാസമാണ് — താപസവേഷമാണെങ്കിലും ആയുധധാരികൾ, ഭാര്യയോടുകൂടിയവർ എന്ന വൈരുധ്യം അതു തുറന്നുകാട്ടുന്നു. ‘ക്ഷീണജീവിതൗ’ (ആയുസ്സൊടുങ്ങിയവർ) എന്ന പദംകൊണ്ട് അവൻ തന്റെ നിശ്ചയം മുൻകൂട്ടിത്തന്നെ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. സീതയുടെ വിറയൽ ഇവിടെ ആദ്യമായി വർണിക്കപ്പെടുന്നു; ഈ കാണ്ഡത്തിൽ അവരുടെ ഭയത്തിന്റെ ആദിചിത്രം ഇതാണ്, അത് ഒടുവിൽ അപഹരണത്തിൽ കലാശിക്കുന്നു. ‘അങ്കേന ആദായ’ എന്ന പദത്തിൽനിന്ന് അറിയാം — അവൻ അവരെ കൈകൾകൊണ്ടു പിടിക്കുകയല്ല, മടിയിൽ (മാറോടണച്ച്) വെച്ചുകൊണ്ടു മാറിപ്പോവുകയാണു ചെയ്തത്; ഹിന്ദിഭാഷ്യവും ‘മടിയിലെടുത്ത്’ എന്ന് ഇതേ അർഥംതന്നെ പിന്തുടരുന്നു.

വിരാധന്റെ മടിയിലായ ശുഭയായ സീതയെ കണ്ട് രാഘവൻ വരണ്ടുപോയ മുഖത്തോടെ ലക്ഷ്മണനോടു പറഞ്ഞു: ‘സൗമ്യ, നോക്കൂ — നരേന്ദ്രനായ ജനകന്റെ മകളും ശുഭാചാരയും എന്റെ ഭാര്യയും അത്യന്തം സുഖത്തിൽ വളർന്നവളും യശസ്വിനിയുമായ രാജപുത്രി വിരാധന്റെ മടിയിൽ എത്തിപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.’ രാമന്റെ ശോകം ഇപ്പോൾ കൈകേയിയുടെ ഓർമയിലേക്കു തിരിയുന്നു: ‘ലക്ഷ്മണാ, നമ്മുടെ കാര്യത്തിൽ കൈകേയി എന്ത് ആഗ്രഹിച്ചുവോ, എന്തു വരം വരിച്ചുവോ, അത് ഇന്നുതന്നെ വേഗത്തിൽ സഫലമായിരിക്കുന്നു. മകനുവേണ്ടി രാജ്യംകൊണ്ടുപോലും തൃപ്തിപ്പെടാത്ത ആ ദീർഘദർശിനി, സകല ജീവികൾക്കും പ്രിയനായിരുന്നിട്ടും എന്നെ വനത്തിലേക്കയച്ചവൾ — എന്റെ ആ മധ്യമമാതാവ് ഇന്ന് ഇപ്പോൾ ആഗ്രഹം സാധിച്ചവളായി.’ ഒടുവിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വേദനയുടെ മൂലം വ്യക്തമാകുന്നു: ‘സൗമിത്രേ, വൈദേഹിയെ മറ്റൊരുവൻ തൊട്ടതിനെക്കാൾ ദുഃഖകരമായി എനിക്ക് ഒന്നുമില്ല; അച്ഛന്റെ മരണംപോലും, സ്വന്തം രാജ്യം അപഹരിക്കപ്പെട്ടതുപോലും ഇത്ര ദുഃഖകരമല്ല.’ മൂന്നു ദുഃഖങ്ങളെ തുലനംചെയ്ത് കവി രാമന്റെ ഹൃദയത്തിൽ സീതയ്ക്കുള്ള സ്ഥാനം കാണിക്കുന്നു. രാമന്റെ വാക്കിൽ വിസ്മയമാണ് അധികം, ക്രോധം അല്പം — അദ്ദേഹം ആദ്യം വിളിക്കുന്നതു ലക്ഷ്മണനെയാണ്, ആയുധത്തെയല്ല. ‘പശ്യ സൗമ്യ’ (സൗമ്യ, നോക്കൂ) എന്ന സംബോധനതന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംയമത്തിന്റെ സാക്ഷ്യമാണ്. കൈകേയിയെക്കുറിച്ചു പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കയ്പുള്ളതാണെങ്കിലും അദ്ദേഹം അവരെ ‘എന്റെ മധ്യമമാതാവ്’ എന്നുമാത്രമേ പറയുന്നുള്ളൂ, പേരെടുത്തു നിന്ദിക്കുന്നില്ല. അച്ഛന്റെ മരണം, രാജ്യാപഹരണം, സീതയെ തൊട്ടത് — ഈ മൂന്നിൽ അവസാനത്തേതാണ് അദ്ദേഹത്തിന് ഏറ്റവും ഭാരമേറിയത്, കാരണം അവിടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ രക്ഷണധർമത്തിന്റെ ഭംഗമാണു കാണുന്നത്.

കണ്ണീരിലും ശോകത്തിലും മുങ്ങിയ കാകുത്സ്ഥൻ ഇങ്ങനെ പറയുമ്പോൾ, ക്രുദ്ധനായ ലക്ഷ്മണൻ തടഞ്ഞുവെക്കപ്പെട്ട നാഗത്തെപ്പോലെ ചീറിക്കൊണ്ടു പറഞ്ഞു: ‘ഭൂതങ്ങളുടെ നാഥനും ഇന്ദ്രതുല്യനുമായ അങ്ങ് അനാഥനെപ്പോലെ എന്തിനു പരിതപിക്കുന്നു? ദാസനായി ഞാൻ ഉള്ളപ്പോൾ ഈ ചിന്ത അനുചിതമാണ്. ഇന്നു ക്രുദ്ധനായ എന്റെ ശരമേറ്റു മരിച്ചുവീഴുന്ന വിരാധന്റെ ചോര ഭൂമി കുടിക്കും. രാജ്യം കാംക്ഷിച്ച ഭരതന്റെ നേർക്ക് എനിക്കുണ്ടായ ക്രോധം, വജ്രധാരിയായ ഇന്ദ്രൻ പർവതത്തിന്മേൽ വജ്രമെന്നപോലെ, ഞാൻ വിരാധന്റെമേൽ വിടും.’ അവസാനത്തെ ശ്ലോകം ദീർഘവൃത്തത്തിലാണ്: ‘എന്റെ ഭുജബലത്തിന്റെ വേഗത്താൽ പായുന്ന മഹാശരം ഇവന്റെ വിശാലമായ മാറിൽ പതിക്കട്ടെ, ശരീരത്തിൽനിന്നു ജീവനെ നീക്കട്ടെ; പിന്നെ അവൻ കറങ്ങി നിലത്തുവീഴട്ടെ.’ ഭരതനോടു മുൻപുണ്ടായ ക്രോധം ഇപ്പോൾ ശരിയായ പാത്രത്തിൽ പ്രയോഗിക്കപ്പെടുന്നു എന്നതു ലക്ഷ്മണന്റെ ചരിത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഹൃദയസ്പർശിയായ ഒരു സൂചനയാണ്. ലക്ഷ്മണനുള്ള ‘രുദ്ധോ നാഗഃ’ (തടയപ്പെട്ട സർപ്പം) എന്ന ഉപമ അർഥവത്താണ് — തടഞ്ഞുവെക്കപ്പെട്ട സർപ്പം ചീറുകമാത്രം ചെയ്യുന്നു, കൊത്തുന്നില്ല; അദ്ദേഹത്തിന്റെ ക്രോധവും രാമന്റെ ആജ്ഞയില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ല. ‘മയാ പ്രേഷ്യേണ’ (ദാസനായ ഞാൻ) എന്ന പദത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സേവാഭാവം തെളിയുന്നു; അദ്ദേഹം ജ്യേഷ്ഠനെ തനിക്കു തുല്യനായല്ല, സ്വാമിയായിത്തന്നെയാണു കരുതുന്നത്. ഈ ശ്ലോകം വംശസ്ഥവൃത്തത്തിലാണ്. ഇങ്ങനെ സർഗം പ്രതിജ്ഞയോടെ സമാപിക്കുന്നു; യുദ്ധമാകട്ടെ അടുത്ത സർഗത്തിൽ ആരംഭിക്കുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे द्वितीयः सर्गः॥ २॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക