॥वाल्मीकिरामायणम् ಯುದ್ಧಕಾಂಡ · 81ನೇ ಸರ್ಗ

ಯುದ್ಧಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ಮಾಯಾಸೀತೆಯ ವಧೆ

ಇಂದ್ರಜಿತ್ತಿನ ಪುನರ್ನಿರ್ಗಮನ, ಮಾಯಾಮಯಿ ಸೀತೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ, ಹನುಮಂತನ ಭರ್ತ್ಸನೆ, ವಾನರರ ಕಣ್ಣೆದುರಿನಲ್ಲಿ ಮಾಯಾಸೀತೆಯ ವಧೆ, ವಾನರರ ವಿಷಾದ

ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ರಾಮನು ‘ಒಬ್ಬನ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬಾರದು’ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಅವನೊಬ್ಬನ ವಧೆಗೇ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ್ದನು. ಮಹಾತ್ಮನಾದ ರಾಘವನ ಆ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಅರಿತು ಇಂದ್ರಜಿತ್ತು ಆ ಯುದ್ಧದಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಲಂಕಾಪುರಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಹತರಾದ ವೇಗಶಾಲಿ ರಾಕ್ಷಸರ ವಧೆಯನ್ನು ನೆನೆದು ಆ ಶೂರನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಕೆಂಪಾದವು, ಅವನು ಮತ್ತೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಹೊರಟನು. ಪೌಲಸ್ತ್ಯಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಮುಳ್ಳಿನಂತಿದ್ದ ಆ ಮಹಾಪರಾಕ್ರಮಿ ರಾಕ್ಷಸರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟು ಪಶ್ಚಿಮದ್ವಾರದಿಂದ ಹೊರಬಂದನು. ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸನ್ನದ್ಧರಾಗಿದ್ದ ವೀರ ಸಹೋದರರಾದ ರಾಮ-ಲಕ್ಷ್ಮಣರನ್ನು ಕಂಡು ಅವನು ಮಾಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು. ಮಾಯಾಮಯಿಯಾದ ಸೀತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ರಥದಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಿ, ದೊಡ್ಡ ಸೈನ್ಯದಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ಅವಳ ವಧೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಬಯಸಿದನು. ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಮೋಹಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಆ ದುರ್ಬುದ್ಧಿ ಈ ಉಪಾಯವನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಸೀತೆಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ಅವನು ವಾನರರತ್ತ ಸಾಗಿದನು. ಇಲ್ಲಿ ಕವಿ ಇಂದ್ರಜಿತ್ತಿನ ಕಪಟದ ಮೂಲವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ — ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಅಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಹೆದರಿದ ಅವನು ಶತ್ರುಗಳ ಮನಸ್ಸನ್ನೇ ಮುರಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಸೀತೆಯ ನಾಶದ ಸುದ್ದಿ ಕೇಳಿದರೆ ರಾಮನ ಯುದ್ಧೋತ್ಸಾಹವೇ ನಾಶವಾಗುವುದು ಎಂಬುದು ಅವನ ಆಶಯ. ‘ಮೋಹನಾರ್ಥಮ್’ (ಮೋಹಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ) ಎಂಬ ಪದ ಇಡೀ ಪ್ರಸಂಗದ ಕೀಲಿಕೈ — ಈ ವಧೆ ನಿಜವಲ್ಲ, ಮೋಹದ ಉಪಾಯ. ಮೊದಲ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ‘ವಿಜ್ಞಾಯ’ (ಅರಿತು) ಎಂಬ ಪದ ಮಹತ್ವದ್ದು — ಇಂದ್ರಜಿತ್ತು ರಾಮನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿದನೋ, ಅಥವಾ ಅವನ ಮುಖಭಾವವನ್ನು ಕಂಡು ಊಹಿಸಿದನೋ, ರಾಮನು ಈಗ ತನ್ನ ವಧೆಯಲ್ಲೇ ಗುರಿಯಿಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಅವನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ತಕ್ಷಣ ರಣದಿಂದ ಸರಿದನು, ಆದರೆ ಭಯದಿಂದಲ್ಲ, ಹೊಸ ಉಪಾಯದ ಚಿಂತನೆಗಾಗಿ. ನಗರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅವನು ಹಿಂದೆ ಹತರಾದ ಕುಂಭಕರ್ಣ ಮೊದಲಾದ ವೀರರನ್ನು ನೆನೆದನು, ಅದರಿಂದ ಅವನ ಕ್ರೋಧ ಮತ್ತೆ ಉರಿಯಿತು. ‘ಪಶ್ಚಿಮೇನ ದ್ವಾರೇಣ’ (ಪಶ್ಚಿಮದ್ವಾರದಿಂದ) ಎಂಬ ಮಾತಿನಿಂದ ನಿರ್ಗಮನದ ದಿಕ್ಕೂ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ — ಅಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನು ನಿಂತಿದ್ದನು. ‘ದೇವಕಂಟಕಃ’ (ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಮುಳ್ಳು) ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣ ಅವನ ಹಿಂದಿನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ — ಅವನು ಇಂದ್ರನನ್ನೂ ಗೆದ್ದಿದ್ದನು, ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಇಂದ್ರಜಿತ್ತು ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು. ಹೀಗೆ ಈ ಶತ್ರು ಕೇವಲ ಬಲಶಾಲಿಯಲ್ಲ, ಬುದ್ಧಿವಂತನೂ ಕಪಟಿಯೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ, ಶತ್ರುವಿನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಆಘಾತ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಬಲ್ಲವನು ಎಂದು ಕವಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಅವನು ಹೊರಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಎಲ್ಲ ವನವಾಸಿಗಳೂ ಅತಿ ಕ್ರುದ್ಧರಾಗಿ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಬಂಡೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಯುದ್ಧಾಕಾಂಕ್ಷಿಗಳಾಗಿ ಮೇಲೆಗರಿದರು. ಅವರ ಮುಂದೆ ಕಪಿಕುಂಜರನಾದ ಹನುಮಂತನು ಪರ್ವತದ ಎದುರಿಸಲಸಾಧ್ಯವಾದ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಶಿಖರವನ್ನು ಹಿಡಿದು ನಡೆದನು. ಅವನು ಇಂದ್ರಜಿತ್ತಿನ ರಥದಲ್ಲಿ ಆನಂದವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಸೀತೆಯನ್ನು ಕಂಡನು — ಒಂದೇ ಜಡೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದ, ದೀನಳಾದ, ಉಪವಾಸದಿಂದ ಬಡವಾದ ಮುಖವುಳ್ಳ, ಮಾಸಿಹೋದ ಒಂದೇ ವಸ್ತ್ರವನ್ನುಟ್ಟ, ಸ್ನಾನ-ಶೃಂಗಾರವಿಲ್ಲದ, ಧೂಳಿನಿಂದಲೂ ಕೊಳೆಯಿಂದಲೂ ಲೇಪಿತವಾದ ಎಲ್ಲ ಅಂಗಗಳುಳ್ಳ, ರಾಘವನ ಪ್ರಿಯೆಯಾದ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು. ಮುಹೂರ್ತಕಾಲ ಅವಳನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿ ಇವಳೇ ಮೈಥಿಲಿ ಎಂದು ಅವನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದನು; ಏಕೆಂದರೆ ಆ ಜನಕಾತ್ಮಜೆಯನ್ನು ಅವನು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದ ಹಿಂದೆಯೇ ಕಂಡಿದ್ದನು — ಅಶೋಕವನಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಅವಳನ್ನು ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳ ಹಿಂದೆ ನೋಡಿದ್ದನು. ರಥದಲ್ಲಿದ್ದ, ದೀನಳಾದ, ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರನ ಮಗನ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದ, ಶೋಕಾರ್ತಳಾದ, ನಿರಾನಂದಳಾದ ಆ ತಪಸ್ವಿನಿಯನ್ನು ಕಂಡು, ‘ಇವನ ಉದ್ದೇಶವೇನು?’ ಎಂದು ಚಿಂತಿಸುತ್ತ ಆ ಮಹಾಕಪಿ ಆ ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠರೊಡನೆ ರಾವಣಿಯತ್ತ ಧಾವಿಸಿದನು. ಇಲ್ಲಿ ಮಾಯೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು — ಅಶೋಕವನಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನು ಕಂಡ ರೂಪವನ್ನೇ ಇಂದ್ರಜಿತ್ತು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾನೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಬಲ್ಲವನಾಗಿದ್ದರೂ ಅವನು ಮೋಹಗೊಂಡನು. ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿತ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ‘ಅಬ್ರವೀತ್’ (ಹೇಳಿದನು) ಎಂಬ ಪದ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನ ಚಿಂತೆಯೇ ಪ್ರಧಾನ, ಮಾತು ಮುಂದೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನ ಚಿತ್ರಣ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಾರ್ಮಿಕ. ಎಲ್ಲ ವಾನರರಲ್ಲಿ ಅವನೊಬ್ಬನೇ ಸೀತೆಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಕಂಡವನು, ಅವನೇ ರಾಮನಿಗೆ ಅವಳ ಸಂದೇಶವನ್ನೂ ಚೂಡಾಮಣಿಯನ್ನೂ ತಂದವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಈ ಕ್ಷಣ ಅತ್ಯಂತ ದುಃಸಹ — ಯಾರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಅವನು ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಲಂಘಿಸಿದನೋ ಅವಳು ಈಗ ಶತ್ರುವಿನ ರಥದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತಳಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾಳೆ. ಮಾಯಾಸೀತೆಯ ವರ್ಣನೆ ಸುಂದರಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಅಶೋಕವನಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಸೀತೆಯ ವರ್ಣನೆಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ — ಒಂದೇ ಜಡೆ, ಮಾಸಿದ ಒಂದೇ ವಸ್ತ್ರ, ಉಪವಾಸದಿಂದ ಬಡವಾದ ಮುಖ, ಧೂಳು-ಕೊಳೆಯಿಂದ ಲೇಪಿತವಾದ ಅಂಗಗಳು. ಈ ಸಾಮ್ಯದಿಂದ ಹನುಮಂತನ ನಂಬಿಕೆ ದೃಢವಾಯಿತು. ‘ಕಿಂ ಸಮರ್ಥಿತಮಸ್ಯ’ (ಇವನ ಉದ್ದೇಶವೇನು) ಎಂಬ ಅವನ ಪ್ರಶ್ನೆ, ಅವನಿಗೆ ಶತ್ರುವಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ತಿಳಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ; ಆದರೂ ಅವನು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯನಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ, ತಕ್ಷಣವೇ ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠರೊಡನೆ ರಾವಣಿಯತ್ತ ಧಾವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಅವನ ಭಕ್ತಿಯೂ ಶೌರ್ಯವೂ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತವೆ.

ಆ ವಾನರಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಂಡು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉನ್ಮತ್ತನಾದ ರಾವಣಿ ಖಡ್ಗವನ್ನು ಒರೆಯಿಂದ ಹಿರಿದು ಸೀತೆಯನ್ನು ತಲೆಗೂದಲು ಹಿಡಿದು ಎಳೆದನು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ನೋಡುತ್ತಿರುವಂತೆಯೇ ಆ ರಾಕ್ಷಸನು ‘ರಾಮ, ರಾಮ’ ಎಂದು ಕೂಗುತ್ತಿದ್ದ, ಮಾಯೆಯಿಂದ ರಥದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಆ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ಹೊಡೆದನು. ಕೂದಲು ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ಅವಳನ್ನು ಕಂಡು ಹನುಮಂತನು ದೈನ್ಯಕ್ಕೊಳಗಾಗಿ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ದುಃಖದ ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ಸುರಿಸಿದನು. ಎಲ್ಲ ಅಂಗಗಳಲ್ಲೂ ಸುಂದರಿಯಾದ, ರಾಮನ ಪ್ರಿಯ ಪಟ್ಟಮಹಿಷಿಯಾದ ಅವಳನ್ನು ಕಂಡು ಅವನು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ರಾಕ್ಷಸಾಧಿಪನ ಮಗನಿಗೆ ಕಠೋರವಾಗಿ ಹೇಳಿದನು: ‘ದುರಾತ್ಮನೇ, ನಿನ್ನ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನೀನು ಇವಳ ಕೇಶಪಾಶವನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ. ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಗಳ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದರೂ ನೀನು ರಾಕ್ಷಸಯೋನಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದೀಯೆ. ಇಂತಹ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಪಾಪಾಚಾರಿಯಾದ ನಿನಗೆ ಧಿಕ್ಕಾರ. ಕ್ರೂರನೇ, ಅನಾರ್ಯನೇ, ದುರ್ನಡತೆಯವನೇ, ಕ್ಷುದ್ರನೇ, ಪಾಪದಲ್ಲಿ ಪರಾಕ್ರಮ ತೋರುವವನೇ, ಇಂತಹ ಕೃತ್ಯ ಅನಾರ್ಯನದು; ನಿರ್ದಯನೇ, ನಿನಗೆ ಕರುಣೆಯೇ ಇಲ್ಲ. ಮನೆಯಿಂದ, ರಾಜ್ಯದಿಂದ, ರಾಮನ ಕೈಯಿಂದ ಅಗಲಿದ ಈ ಮೈಥಿಲಿ ನಿನಗೇನು ಅಪರಾಧ ಮಾಡಿದ್ದಾಳೆ, ನಿರ್ದಯನೇ, ನೀನು ಇವಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ? ಸೀತೆಯನ್ನು ಕೊಂದು ನೀನು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬದುಕಲಾರೆ; ವಧಾರ್ಹನೇ, ಆ ಕೃತ್ಯದಿಂದ ನೀನು ನನ್ನ ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದೀಯೆ. ಸ್ತ್ರೀಹಂತಕರು ಹೋಗುವ, ಲೋಕವಧ್ಯರಾದ ಪಾಪಿಗಳೂ ಹೇಸುವ ಲೋಕಗಳನ್ನು ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ತೊರೆದು ಮರಣಾನಂತರ ಪಡೆಯುವೆ.’ ಇಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಕ್ರೋಧ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ — ಇಂದ್ರಜಿತ್ತಿನ ಕುಲದ ಉನ್ನತಿಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿ ಅವನ ಕೃತ್ಯದ ನೀಚತನವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಪುಲಸ್ತ್ಯನ ವಂಶಜನಾಗಿದ್ದರೂ ಅವನು ಸ್ತ್ರೀವಧೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ‘ವಧಾರ್ಹ’ ಎಂಬ ಸಂಬೋಧನೆ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ — ಈ ಪಾಪದ ಫಲ ನನ್ನ ಕೈಯಿಂದಲೇ ಆಗುವುದು ಎಂದು. ಹನುಮಂತನ ಅಳುವನ್ನೂ ಕವಿ ಮುಚ್ಚಿಡುವುದಿಲ್ಲ — ಮಹಾಬಲನಾದ ವಾನರನೂ ಸೀತೆಯ ಕೂದಲು ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟುದನ್ನು ಕಂಡು ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಅವನ ದುಃಖ ಬೇಗನೆ ಕ್ರೋಧವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು, ಮಾತುಗಳಿಂದಲೇ ಅವನು ಶತ್ರುವನ್ನು ಪ್ರಹರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಭರ್ತ್ಸನೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅಂಶಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ — ಮೊದಲನೆಯದು ಕುಲದ ಸ್ಮರಣೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಪುಲಸ್ತ್ಯನು ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಯಾಗಿದ್ದನು; ಎರಡನೆಯದು ಕೃತ್ಯದ ನಿಂದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಸ್ತ್ರೀವಧೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಗರ್ಹಿತ; ಮೂರನೆಯದು ಭವಿಷ್ಯದ ಸೂಚನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಪಾಪಕ್ಕೆ ದಂಡನೆ ಖಂಡಿತ ಆಗುವುದು. ‘ಚ್ಯುತಾ ಗೃಹಾಚ್ಚ ರಾಜ್ಯಾಚ್ಚ ರಾಮಹಸ್ತಾಚ್ಚ’ (ಮನೆಯಿಂದಲೂ ರಾಜ್ಯದಿಂದಲೂ ರಾಮನ ಕೈಯಿಂದಲೂ ಅಗಲಿದವಳು) ಎಂಬ ಮಾತಿನಿಂದ ಸೀತೆಯ ಎಲ್ಲ ದುಃಖವನ್ನೂ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ — ಅವಳು ತವರುಮನೆಯನ್ನೂ ರಾಜ್ಯವನ್ನೂ ಪತಿಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನೂ ತೊರೆದಳು, ಆದರೂ ಯಾವ ಅಪರಾಧವನ್ನೂ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಹನುಮಂತನು ನಿರ್ದೋಷಿಯಾದ ಸ್ತ್ರೀಯ ವಧೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಲ್ಲೂ ಅತಿ ಘೋರವಾದುದೆಂದು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತ ಹನುಮಂತನು ಆಯುಧಧಾರಿಗಳಾದ ಕಪಿಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟು ಅತಿ ಕ್ರುದ್ಧನಾಗಿ ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರನ ಮಗನತ್ತ ಧಾವಿಸಿದನು. ಎರಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಮಹಾಪರಾಕ್ರಮಿ ವನವಾಸಿಗಳ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಅವನು ಭಯಂಕರ ಕೋಪವುಳ್ಳ ರಾಕ್ಷಸರ ಸೈನ್ಯದಿಂದ ತಡೆದನು. ಸಾವಿರ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಆ ಕಪಿಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಲಕಿ, ಇಂದ್ರಜಿತ್ತು ಕಪಿಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಹನುಮಂತನಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು: ‘ಸುಗ್ರೀವ, ನೀನು, ರಾಮ — ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಯಾರಿಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿರುವಿರೋ ಆ ವೈದೇಹಿಯನ್ನು ಇಂದೇ ನೀನು ನೋಡುತ್ತಿರುವಂತೆಯೇ ಕೊಲ್ಲುತ್ತೇನೆ. ಇವಳನ್ನು ಕೊಂದು, ಅನಂತರ ರಾಮನನ್ನೂ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನೂ ನಿನ್ನನ್ನೂ ಸುಗ್ರೀವನನ್ನೂ ಅನಾರ್ಯನಾದ ವಿಭೀಷಣನನ್ನೂ ಕೊಲ್ಲುತ್ತೇನೆ. ಕಪಿಯೇ, ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬಾರದು ಎಂದು ನೀನು ಹೇಳುತ್ತೀಯೆ; ಅದಕ್ಕೆ ನನ್ನ ಉತ್ತರ — ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ಯಾವುದು ಪೀಡೆಯುಂಟುಮಾಡುವುದೋ ಅದನ್ನು ಮಾಡಲೇಬೇಕು.’ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಅವನು ಅಳುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಮಾಯಾಮಯಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ಹರಿತವಾದ ಅಲಗಿನ ಖಡ್ಗದಿಂದ ತಾನೇ ಕೊಂದನು. ಯಜ್ಞೋಪವೀತದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ (ಹೆಗಲಿನಿಂದ ಓರೆಯಾಗಿ) ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ವಿಶಾಲ ನಿತಂಬವುಳ್ಳ, ಪ್ರಿಯದರ್ಶನೆಯಾದ ಆ ತಪಸ್ವಿನಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಳು. ಇಂದ್ರಜಿತ್ತಿನ ಮಾತು ರಾಕ್ಷಸನೀತಿಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ — ಅವನಿಗೆ ಧರ್ಮ ಕೇವಲ ಸಾಧನ, ಶತ್ರುಪೀಡೆಯೇ ಗುರಿ. ‘ಯಜ್ಞೋಪವೀತಮಾರ್ಗೇಣ’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಕವಿ ವಧೆಯ ಕ್ರೂರತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ — ಆ ಪ್ರಹಾರ ಹೆಗಲಿನಿಂದ ಓರೆಯಾಗಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು. ಮಾಯಾಸೀತೆಯೂ ‘ರಾಮ, ರಾಮ’ ಎಂದು ಕೂಗುತ್ತಾಳೆ, ಅದರಿಂದ ನೋಡುವವರ ಮೋಹ ಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂದ್ರಜಿತ್ತಿನ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನ ಆಕ್ಷೇಪಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ ಸ್ಪಷ್ಟ — ‘ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬಾರದು’ ಎಂಬ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದ ವಚನವನ್ನು ಅವನು ಬಲ್ಲನು, ಆದರೂ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಪೀಡನವೇ ಪರಮಧರ್ಮವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯೂ ದೊಡ್ಡದು — ಸೀತೆಯನ್ನು ಕೊಂದು ರಾಮನನ್ನೂ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನೂ ಹನುಮಂತನನ್ನೂ ಸುಗ್ರೀವನನ್ನೂ ವಿಭೀಷಣನನ್ನೂ ಕೊಲ್ಲುತ್ತೇನೆ ಎಂದು. ವಿಭೀಷಣನಿಗೆ ‘ಅನಾರ್ಯ’ ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣ ಮನೆತನಕ್ಕೆ ಅವನು ಮಾಡಿದ ದ್ರೋಹದ ಬಗ್ಗೆ ಇಂದ್ರಜಿತ್ತಿನ ರೋಷವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ವಧೆಯ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮಾಯಾಸೀತೆ ಅಳುತ್ತಾಳೆ, ‘ರಾಮ, ರಾಮ’ ಎಂದು ಆಕ್ರಂದಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಅದರಿಂದ ವಾನರರು ಅವಳನ್ನು ನಿಜವಾದ ಸೀತೆಯೆಂದೇ ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ‘ಪೃಥುಶ್ರೋಣೀ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಾ ತಪಸ್ವಿನೀ’ ಎಂಬ ಮೂರು ವಿಶೇಷಣಗಳಿಂದ ಕವಿ ಅವಳ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನೂ ದುಃಖವನ್ನೂ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೆನಪಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅದರಿಂದ ವಧೆಯ ಕರುಣೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.

ಆ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ಕೊಂದು ಇಂದ್ರಜಿತ್ತು ಹನುಮಂತನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: ‘ನನ್ನ ಶಸ್ತ್ರದಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಮನ ಈ ಪ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನೋಡು. ಈ ವೈದೇಹಿ ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ; ನಿಮ್ಮ ಪರಿಶ್ರಮ ನಿಷ್ಫಲ.’ ಅನಂತರ ದೊಡ್ಡ ಖಡ್ಗದಿಂದ ಅವಳನ್ನು ತಾನೇ ಕೊಂದು, ಹರ್ಷಗೊಂಡು ರಥದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಅವನು ಮಹಾನಾದ ಮಾಡಿದನು. ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದ ವಾನರರು, ಆ ದುರ್ಗಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಬಾಯ್ದೆರೆದು ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವನ ಶಬ್ದವನ್ನು ಕೇಳಿದರು. ಹೀಗೆ ಸೀತೆಯನ್ನು ಕೊಂದು ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯಾದ ರಾವಣಿ ಅತ್ಯಂತ ಹರ್ಷಚಿತ್ತನಾದನು; ಹರ್ಷಗೊಂಡಿದ್ದ ಅವನನ್ನು ಕಂಡು ವಿಷಣ್ಣರಾದ ವಾನರರು ಓಡಿಹೋದರು. ಸರ್ಗದ ಕೊನೆ ವಂಶಸ್ಥವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿದೆ, ಅದರಿಂದ ಶೋಕದ ಗಾಂಭೀರ್ಯ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಇಂದ್ರಜಿತ್ತಿನ ಹರ್ಷವೂ ವಾನರರ ವಿಷಾದವೂ ಪರಸ್ಪರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿವೆ. ‘ನಿಷ್ಫಲೋ ವಃ ಪರಿಶ್ರಮಃ’ (ನಿಮ್ಮ ಪರಿಶ್ರಮ ನಿಷ್ಫಲ) ಎಂಬ ಮಾತು ಸೇತುಬಂಧದಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಇಡೀ ಯುದ್ಧದ ಪ್ರಯೋಜನವೇ ನಿರರ್ಥಕವೆಂದು ತೋರಿಸಲು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ವಾನರರ ಮನೋಬಲ ಮುರಿಯಿತು. ‘ಏಷಾ ವಿಶಸ್ತಾ ವೈದೇಹೀ’ (ಈ ವೈದೇಹಿ ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ) ಎಂಬ ಮೂರನೆಯ ಅರ್ಧಶ್ಲೋಕ ವಲ್ಗೇಟ್ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಸಮೀಕ್ಷಿತ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲ; ಅದರಿಂದ ಇಂದ್ರಜಿತ್ತಿನ ಅಪಹಾಸ್ಯ ಇನ್ನಷ್ಟು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ. ವಾನರರು ಎಲ್ಲಿದ್ದರೋ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ದೂರದಲ್ಲಿಲ್ಲದೆ ಅವನು ದುರ್ಗಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಗರ್ಜಿಸಿದನು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಶಬ್ದ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕೇಳಿಸಿತು.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकाशीतितमः सर्गः॥ ८१॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ