॥वाल्मीकिरामायणम् ಉತ್ತರಕಾಂಡ · 75ನೇ ಸರ್ಗ

ಉತ್ತರಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ರಾಮನ ದಿಕ್ಸಂಚಾರ ಮತ್ತು ಶೂದ್ರತಾಪಸನ ದರ್ಶನ

ನಾರದನ ಮಾತಿನಿಂದ ರಾಮನ ಹರ್ಷ, ಬಾಲಕನ ಶರೀರವನ್ನು ಎಣ್ಣೆಯ ತೊಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಿಸಿಡುವುದು, ಪುಷ್ಪಕದ ಸ್ಮರಣೆ ಮತ್ತು ಆಗಮನ, ಪಶ್ಚಿಮ-ಉತ್ತರ-ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಶೋಧನೆ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಶೈವಲಪರ್ವತದ ಉತ್ತರಕ್ಕಿರುವ ಸರೋವರದ ಬಳಿ ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ತಪಸ್ವಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಪ್ರಶ್ನೆ

ನಾರದನ ಅಮೃತಮಯವಾದ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಮನು ಅತುಲವಾದ ಹರ್ಷವನ್ನು ಹೊಂದಿದನು. ‘ಅಮೃತಮಯ’ — ನಾರದನ ಮಾತು ಬಾಲಕನ ಪುನರ್ಜೀವನದ ಆಶೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ಅಮೃತಸಮಾನ. ರಾಮನ ಹರ್ಷ ಉಪಾಯ ದೊರೆತುದರಿಂದ — ಸಮಸ್ಯೆಯ ಕಾರಣ ತಿಳಿಯಿತು, ಪರಿಹಾರವೂ ಸಾಧ್ಯ. ಅವನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು — ‘ಸೌಮ್ಯನೇ, ಸುವ್ರತನೇ, ಹೋಗು, ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಶ್ರೇಷ್ಠನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸು. ಬಾಲಕನ ಆ ಶರೀರವನ್ನು ಎಣ್ಣೆಯ ತೊಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸು. ಸೌಮ್ಯನೇ, ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಗಂಧದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದಲೂ ಸುವಾಸನೆಯ ತೈಲಗಳಿಂದಲೂ ಬಾಲಕನ ಶರೀರ ಕೆಡದಂತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಮಾಡು. ಕಷ್ಟಕ್ಕೊಳಗಾದ ಈ ಬಾಲಕನ ಶರೀರವು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದ್ದು ಯಾವ ವಿಪತ್ತಿಗೂ ಒಡೆಯುವಿಕೆಗೂ ಒಳಗಾಗದಂತೆ ಮಾಡು.’ ಎಣ್ಣೆಯ ತೊಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಶವವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಡುವುದು — ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ದಶರಥನ ಶರೀರವನ್ನೂ ಭರತನು ಬರುವವರೆಗೆ ಹೀಗೆಯೇ ರಕ್ಷಿಸಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ರಾಮನ ದೂರದೃಷ್ಟಿ — ಬಾಲಕನ ಪುನರ್ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಶರೀರವನ್ನು ವಿಕಾರವಾಗದಂತೆ ಇಡಬೇಕು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುವುದೂ ಮೊದಲ ಕರ್ತವ್ಯ; ರಾಮನು ಪ್ರಜೆಯ ಮನಃಕ್ಲೇಶವನ್ನು ಉಪೇಕ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಎಂದಿನಂತೆ ಇಲ್ಲಿಯೂ ರಾಮನ ವಿಶ್ವಸ್ತ ಸಹಾಯಕ. ‘ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ್ಮಣಃ’ ಎಂಬ ಬಾಲಕನ ವಿಶೇಷಣವನ್ನು ಹಿಂದಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ‘ಶುಭಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವನು’ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದೆ.

ಶುಭಲಕ್ಷಣನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಪುಷ್ಪಕವನ್ನು ‘ಬಾ’ ಎಂದು ಧ್ಯಾನಿಸಿದನು. ಪುಷ್ಪಕವಿಮಾನವು ರಾವಣನಿಂದ ದೊರೆತುದು, ಕುಬೇರನಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟುದು, ಮತ್ತೆ ರಾಮನ ಸೇವೆಗೆ ನಿಯುಕ್ತವಾದುದು — ಅದು ಸ್ಮರಿಸಿದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಅವನ ಇಂಗಿತವನ್ನು ಅರಿತು ಚಿನ್ನದಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಪುಷ್ಪಕವು ಮುಹೂರ್ತಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಘವನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಅದು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಹೇಳಿತು — ‘ನರಾಧಿಪನೇ, ಇದೋ ನಾನು; ಮಹಾಬಾಹುವೇ, ನಿನ್ನ ಅಧೀನನಾದ ಕಿಂಕರನು ಉಪಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ.’ ಪುಷ್ಪಕದ ಚೇತನತ್ವ — ಅದು ಮಾತನಾಡುತ್ತದೆ, ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತದೆ — ದಿವ್ಯವಾಹನದ ಲಕ್ಷಣ. ಪುಷ್ಪಕದ ಸುಂದರವಾದ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ನರಾಧಿಪನು ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ವಿಮಾನವನ್ನೇರಿದನು. ಧನುಸ್ಸು, ಬತ್ತಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಹೊಳೆಯುವ ಖಡ್ಗವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಸೌಮಿತ್ರಿ-ಭರತರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ನಗರದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿ ಅವನು ಹೊರಟನು. ರಾಮನು ತಾನೇ ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ — ದೂತರನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಪ್ರಜೆಯ ದುಃಖದ ಕಾರಣವನ್ನು ತಾನೇ ಹುಡುಕುತ್ತಾನೆ. ನಗರರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಭರತ-ಲಕ್ಷ್ಮಣರ ಕೈಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶಸ್ತ್ರಸಹಿತನಾಗಿ ಹೊರಡುವುದು — ಧರ್ಮರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ದಂಡವೂ ಅವಶ್ಯವಾಗಬಹುದು ಎಂಬುದರ ಸೂಚನೆ. ‘ನಿನ್ನ ಅಧೀನನಾದ ಕಿಂಕರ’ ಎಂಬ ಪುಷ್ಪಕದ ಮಾತು — ದಿವ್ಯವಾಹನವೂ ಧರ್ಮರಾಜನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ವಿನಮ್ರವಾಗಿದೆ. ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸದೆ ರಾಮನು ಹೊರಡುವುದಿಲ್ಲ; ಅವರ ಆಶೀರ್ವಾದವೇ ಅವನ ಯಾತ್ರೆಯ ಮಂಗಳ.

ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಅವನು ಮೊದಲು ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೋದನು. ಅನಂತರ ಆ ಶ್ರೀಮಂತನು ಹಿಮವತ್ಪರ್ವತದಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ದುಷ್ಕೃತವನ್ನು ಕಾಣದೆ ಆ ನರಾಧಿಪನು ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕನ್ನೆಲ್ಲ ನೋಡಿದನು. ಪುಷ್ಪಕದಲ್ಲಿದ್ದ ಆ ಮಹಾಬಾಹು ನರಾಧಿಪನು ಆಗ ಕನ್ನಡಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಂತೆ ನಿರ್ಮಲವಾದ, ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಶುದ್ಧವಾದ ಆಚಾರವುಳ್ಳ ಆ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಕಂಡನು. ‘ಆದರ್ಶತಲನಿರ್ಮಲಾ’ ಎಂಬ ಉಪಮೆ — ಕನ್ನಡಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಂತೆ ನಿರ್ಮಲವಾದ ಆಚಾರ; ಎಲ್ಲಿಯೂ ಅಧರ್ಮದ ಕಲೆಯಿಲ್ಲ. ರಾಮರಾಜ್ಯದ ಮೂರು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ — ಇದರಿಂದ ದೋಷವಿರುವುದು ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲೇ ಎಂದು ಓದುಗನು ಊಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶೋಧನೆಯ ಕ್ರಮವೂ ಗಮನಾರ್ಹ — ಪಶ್ಚಿಮ, ಉತ್ತರ, ಪೂರ್ವ, ಕೊನೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣ; ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕು ಯಮನದು, ಅರಣ್ಯಗಳದು — ಅಲ್ಲೇ ಅಸಾಧಾರಣವಾದ ಕರ್ಮ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ರಾಮನ ಧೈರ್ಯ — ಅವನು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆತುರದಿಂದ ಊಹೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆಕಾಶದಿಂದ ಪುಷ್ಪಕದ ಮೂಲಕ ಇಡೀ ರಾಜ್ಯದ ನಿರೀಕ್ಷಣೆ — ರಾಜನ ಸರ್ವದರ್ಶಿತ್ವದ ಪ್ರತೀಕ.

ಅನಂತರ ಆ ರಾಜರ್ಷಿನಂದನನು ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ತೆರಳಿದನು; ಶೈವಲಪರ್ವತದ ಉತ್ತರ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ಸರೋವರವನ್ನು ಕಂಡನು. ಆ ಸರೋವರದ ಬಳಿ ಶ್ರೀಮಂತನಾದ ರಾಘವನು ಮಹಾತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾ ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿ ತೂಗಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ತಪಸ್ವಿಯನ್ನು ಕಂಡನು. ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿ ತೂಗಾಡುವುದು — ಮರದಿಂದ ಕಾಲುಗಳಿಂದ ನೇತಾಡುತ್ತಾ ತಲೆ ಕೆಳಗಿರುವಂತೆ — ಇದು ಅತ್ಯುಗ್ರ ತಪಸ್ಸು. ರಾಘವನು ಉತ್ತಮ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು — ‘ಸುವ್ರತನೇ, ನೀನು ಧನ್ಯ. ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯನೇ, ದೃಢಪರಾಕ್ರಮಿಯೇ, ನೀನು ಯಾವ ಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನು? ಕುತೂಹಲದಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ; ನಾನು ದಾಶರಥಿ ರಾಮ. ಇತರರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ದುಷ್ಕರವಾದ ಈ ತಪಸ್ಸನ್ನು ನೀನು ಯಾವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಿರುವೆ — ಸ್ವರ್ಗಪ್ರಾಪ್ತಿಗೋ, ಬೇರೆ ಯಾವುದಕ್ಕೋ, ವರವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕೋ? ತಾಪಸನೇ, ಯಾವುದನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿರುವೆಯೋ ಅದನ್ನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ನೀನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೋ — ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ — ಅಜೇಯನಾದ ಕ್ಷತ್ರಿಯನೋ, ಮೂರನೆಯ ವರ್ಣದ ವೈಶ್ಯನೋ, ಅಥವಾ ಶೂದ್ರನೋ — ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳು.’ ರಾಮನ ಪ್ರಶ್ನೆ ಶಿಷ್ಟವಾದುದು — ‘ನೀನು ಧನ್ಯ’, ‘ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ’ ಎಂದು ಆದರದಿಂದ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ; ತನ್ನನ್ನೂ ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ತಕ್ಷಣ ದಂಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಮೊದಲು ಸತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ — ‘ಸತ್ಯವಾಕ್ ಭವ’ (ಸತ್ಯವನ್ನು ನುಡಿ) ಎಂದು. ನ್ಯಾಯದ ಕ್ರಮವಿದು — ಪ್ರಶ್ನೆ, ಉತ್ತರ, ಅನಂತರ ನಿರ್ಣಯ. ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳನ್ನೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೆಸರಿಸುವುದು ನಾರದನ ಮಾತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾದ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಸೂಚಕ; ತಾಪಸನ ಜಾತಿಯೇ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಎಂದು ರಾಮನಿಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಜಾತಿ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ಕವಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ನರಾಧಿಪನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಲು, ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿದ್ದ ಅವನು ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಆ ದಾಶರಥಿಗೆ ತನ್ನ ಜಾತಿಯನ್ನೂ, ತನ್ನ ತಪಃಪ್ರಯತ್ನದ ಕಾರಣವನ್ನೂ ಹೇಳಿದನು. ಅವನ ಉತ್ತರ ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿದೆ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे पञ्चसप्ततितमः सर्गः॥ ७५॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ