॥वाल्मीकिरामायणम् ಸುಂದರಕಾಂಡ · 60ನೇ ಸರ್ಗ

ಸುಂದರಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ಅಂಗದನ ಲಂಕಾವಿಜಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮತ್ತು ಜಾಂಬವಂತನಿಂದ ನಿವಾರಣೆ

ಮೈಂದ-ದ್ವಿವಿದರ ಬಲ, ‘ನಾನೊಬ್ಬನೇ ಸಾಕು’, ಸೀತೆಯನ್ನು ಗೆದ್ದು ಕರೆತರುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪ, ಜಾಂಬವಂತನ ವಿವೇಕ — ರಾಮನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಸುಳ್ಳಾಗಿಸಬಾರದು

ಹನುಮಂತನ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ವಾಲಿಯ ಮಗನಾದ ಅಂಗದನು ಹೇಳಿದನು: ‘ಅಶ್ವಿನೀದೇವತೆಗಳ ಮಕ್ಕಳಾದ, ಮಹಾವೇಗಶಾಲಿಗಳೂ ಬಲಶಾಲಿಗಳೂ ಆದ ಈ ವಾನರರಾದ ಮೈಂದ-ದ್ವಿವಿದರು ಪಿತಾಮಹನ ವರದಿಂದ ಉಬ್ಬಿ ಪರಮ ದರ್ಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅಶ್ವಿನೀದೇವತೆಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸರ್ವಲೋಕಪಿತಾಮಹನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಹಿಂದೆ ಇವರಿಗೆ ಯಾರಿಂದಲೂ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಡದ ಅತುಲವಾದ ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ವರದ ಮದದಿಂದ ಉನ್ಮತ್ತರಾದ ಈ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ ವೀರರು ದೇವತೆಗಳ ಮಹಾಸೈನ್ಯವನ್ನು ಮಥಿಸಿ ಸುರರ ಅಮೃತವನ್ನು ಕುಡಿದರು. ಇವರಿಬ್ಬರೇ ಕ್ರುದ್ಧರಾದರೆ ಕುದುರೆ, ರಥ, ಆನೆಗಳ ಸಹಿತವಾದ ಲಂಕೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಸಮರ್ಥರು; ಇತರ ವಾನರರೆಲ್ಲರೂ ಹಾಗಿರಲಿ. ನಾನೊಬ್ಬನೇ ರಾಕ್ಷಸಗಣಗಳ ಸಹಿತವಾದ ಆ ಲಂಕಾಪುರಿಯನ್ನೂ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ ರಾವಣನನ್ನೂ ವೇಗವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡಲು ಸಾಕು; ಇನ್ನು ಬಲಶಾಲಿಗಳೂ ಆತ್ಮಸಂಯಮಿಗಳೂ ಅಸ್ತ್ರವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತರೂ ಸಮರ್ಥರೂ ವಿಜಯಾಕಾಂಕ್ಷಿಗಳೂ ಆದ ವೀರವಾನರರಾದ ನಿಮ್ಮೊಡನೆ ಕೂಡಿದರೆ ಹೇಳುವುದೇನು? ವಾಯುಪುತ್ರನ ಬಲದಿಂದಲೇ ಲಂಕೆ ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತೆಂದು ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ. “ದೇವಿಯನ್ನು ಕಂಡೆವು, ಆದರೆ ಕರೆತರಲಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಅಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಬಳಿ ನಿವೇದಿಸುವುದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೌರುಷವುಳ್ಳ ನಿಮಗೆ ತಕ್ಕುದೆಂದು ನನಗೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ದೈತ್ಯರು ಸಹಿತವಾದ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಹಾರುವುದರಲ್ಲಾಗಲೀ ಪರಾಕ್ರಮದಲ್ಲಾಗಲೀ ನಿಮಗೆ ಸಮನಾದವರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಕ್ಷಸಸಮೂಹಗಳ ಸಹಿತವಾದ ಲಂಕೆಯನ್ನು ಗೆದ್ದು, ರಣದಲ್ಲಿ ಆ ರಾವಣನನ್ನು ಕೊಂದು, ಸೀತೆಯನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಕೃತಾರ್ಥರಾಗಿ ಹರ್ಷಿತಮನಸ್ಕರಾಗಿ ಹೋಗೋಣ. ಹನುಮಂತನು ರಾಕ್ಷಸರಲ್ಲಿ ವೀರರನ್ನೆಲ್ಲಾ ಈಗಾಗಲೇ ಕೊಂದಿರುವಾಗ, ಜಾನಕಿಯನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗೋಣ — ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೇನು ಮಾಡಬೇಕಾದುದಿದೆ? ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣರ ನಡುವೆ ಜನಕಾತ್ಮಜೆಯನ್ನು ತಂದು ನಿಲ್ಲಿಸೋಣ. ಕಿಷ್ಕಿಂಧೆಯಲ್ಲಿರುವ ಆ ಎಲ್ಲ ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠರಿಗೆ ವ್ಯರ್ಥವಾದ ಶ್ರಮದಿಂದೇನು ಪ್ರಯೋಜನ? ನಾವೇ ಹೋಗಿ ರಾಕ್ಷಸಶ್ರೇಷ್ಠರನ್ನು ಕೊಂದು ಸುಗ್ರೀವನನ್ನೂ ಲಕ್ಷ್ಮಣಸಹಿತನಾದ ರಾಘವನನ್ನೂ ಕಾಣುವುದು ಯೋಗ್ಯ.’ ಅಂಗದನ ಮಾತು ಯುವರಾಜನ ಉತ್ಸಾಹದ ಫಲ. ಅವನು ಹನುಮಂತನ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಒಪ್ಪಿ ಅದನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಶ್ವಿನೀಪುತ್ರರ ಕಥೆ — ಬ್ರಹ್ಮನ ವರದಿಂದ ಅವಧ್ಯತ್ವ, ದೇವಸೈನ್ಯದ ಪರಾಜಯ, ಅಮೃತಪಾನ — ಅವರ ಅದ್ಭುತ ಬಲವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ‘ಅಹಮೇಕೋಽಪಿ ಪರ್ಯಾಪ್ತಃ’ (ನಾನೊಬ್ಬನೇ ಸಾಕು) ಮೊದಲಾದ ನಾಲ್ಕು ಅರ್ಧಶ್ಲೋಕಗಳು ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನ ಬಾಯಲ್ಲಿಯೂ ಅಕ್ಷರಶಃ ಮುದ್ರಿತವಾಗಿವೆ; ಇಲ್ಲಿ ಅಂಗದನು ಅದೇ ಮಾತುಗಳನ್ನು ತಾನೇ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಮುದ್ರಿತ ಪಾಠದ ಪುನರುಕ್ತಿಯನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಅಂಗದನ ಮುಖ್ಯ ತರ್ಕವು ಗೌರವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದುದು — ‘ಕಂಡೆವು, ಕರೆತರಲಿಲ್ಲ’ ಎಂಬ ನಿವೇದನೆಯು ವೀರರಿಗೆ ಅವಮಾನಕರವೆಂಬಂತೆ ಅವನಿಗೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಅವನು ರಾಮನ ಶ್ರಮವನ್ನೂ ಸೈನ್ಯದ ಕ್ಲೇಶವನ್ನೂ ನಿವಾರಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂಗದನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಯುವಕನ ಸಹಜ ಉತ್ಸಾಹ, ವಾನರರ ಬಲದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸ, ಹನುಮಂತನ ಕಾರ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಮ್ಮೆ — ಇವು ಬೆರೆತಿವೆ. ಅವನು ಹಿಂದೆ ನಿರಾಶನಾಗಿದ್ದನು — ಸೀತೆಯಿಲ್ಲದೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರೆ ಸುಗ್ರೀವನು ತನ್ನನ್ನು ದಂಡಿಸುವನೆಂಬ ಭಯದಿಂದ ಪ್ರಾಯೋಪವೇಶ ಮಾಡಲು ಬಯಸಿದ್ದನು. ಈಗ ಹನುಮಂತನ ಸಫಲತೆಯಿಂದ ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಬದಲಾಗಿದೆ; ಅವನು ಈಗ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲೂ ಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ‘ಕಿಂ ವ್ಯಲೀಕೈಃ’ (ವ್ಯರ್ಥ ಶ್ರಮದಿಂದೇನು) ಎಂಬ ಮಾತಿನಿಂದ ಅವನು ಕಿಷ್ಕಿಂಧೆಯಲ್ಲಿರುವ ವಾನರರ ಶ್ರಮವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ — ನಾವು ಕೆಲವೇ ವೀರರು ಮಾಡಬಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಇಡೀ ಸೈನ್ಯ ಏಕೆ ಕಷ್ಟಪಡಬೇಕು? ‘ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣರ ನಡುವೆ ತಂದು ನಿಲ್ಲಿಸೋಣ’ ಎಂಬ ಚಿತ್ರವು ಮನೋಹರವಾದುದು — ವಾನರರು ಸೀತೆಯನ್ನು ರಾಮನ ಬಳಿ ತಂದು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು. ಅವನ ತರ್ಕವು ಸರಿಯೆಂಬಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಇಚ್ಛೆಯ ವಿಚಾರವಿಲ್ಲ; ಈ ದೋಷವನ್ನೇ ಮುಂದೆ ಜಾಂಬವಂತನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂಗದನು ‘ವಾಯುಪುತ್ರನ ಬಲದಿಂದಲೇ ಲಂಕೆ ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು’ ಎಂದು ಹನುಮಂತನ ಬಲವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾನೆ — ಒಬ್ಬನೇ ವಾನರನು ಇದನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಏನನ್ನು ತಾನೇ ಮಾಡಲಾರರು ಎಂಬುದು ಅವನ ಭಾವ. ಅವನ ಪ್ರಸ್ತಾಪವು ಸಾಹಸಪೂರ್ಣವಾದುದು, ಆದರೆ ದೂತಕಾರ್ಯದ ಮರ್ಯಾದೆಯನ್ನು ಅದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ವೃದ್ಧನಾದ ಜಾಂಬವಂತನು ಮೃದುವಾದ ಮಾತಿನಿಂದ ಅವನನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ಇದರಿಂದ ಯುವರಾಜನ ಮಾನವೂ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.

ಹೀಗೆ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿದ ಆ ಅಂಗದನಿಗೆ, ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠನೂ ವಿಷಯವನ್ನು ಬಲ್ಲವನೂ ಆದ ಜಾಂಬವಂತನು ಪರಮಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದನು: ‘ಮಹಾಬುದ್ಧಿಶಾಲಿಯಾದ ಮಹಾಕಪಿಯೇ, ನೀನು ಹೇಳುತ್ತಿರುವ ಈ ಆಲೋಚನೆ ಯುಕ್ತವಲ್ಲ. ನಮಗೆ ಕಪಿರಾಜನೂ ಧೀಮಂತನಾದ ರಾಮನೂ ಉತ್ತಮವಾದ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಕರೆತರಲು ಅಲ್ಲ. ನಾವು ಹೇಗೋ ಗೆದ್ದು ತಂದ ಸೀತೆಯನ್ನು ನೃಪಶಾರ್ದೂಲನಾದ ರಾಘವನು ತನ್ನ ಕುಲವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತಾ ಮೆಚ್ಚಲಾರನು. ಆ ರಾಜನು ಎಲ್ಲ ಕಪಿಮುಖ್ಯರ ಮುಂದೆ ತಾನೇ ಸೀತೆಯನ್ನು ಗೆದ್ದು ತರುವುದಾಗಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿ, ಆ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಸುಳ್ಳಾಗಿಸುವನು? ಆಗ ಮಾಡಿದ ಕಾರ್ಯವೂ ವಿಫಲವಾಗುವುದು, ಅವನಿಗೆ ಸಂತೋಷವೂ ಆಗದು; ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ತೋರಿಸಿದ ಪರಾಕ್ರಮವೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುವುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮಣಸಹಿತನಾದ ರಾಮನೂ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಸುಗ್ರೀವನೂ ಎಲ್ಲಿರುವರೋ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿವೇದಿಸಲು ಎಲ್ಲರೂ ಹೋಗೋಣ. ರಾಜಪುತ್ರನೇ, ನೀನು ಕಾಣುವಂತೆ ನಮ್ಮ ಈ ಆಲೋಚನೆ ಅಸಾಧ್ಯವಾದುದೇನಲ್ಲ; ಆದರೆ ರಾಮನ ಮನಸ್ಸು ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆಯೋ ಅದಕ್ಕನುಸಾರವಾಗಿ ನೀನು ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ನೋಡು.’ ಜಾಂಬವಂತನ ಮಾತು ವೃದ್ಧನ ವಿವೇಕದ ಆದರ್ಶ. ಅವನು ಅಂಗದನ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ನಿಂದಿಸುವುದಿಲ್ಲ — ‘ಪರಮಪ್ರೀತಃ’ (ಪರಮಪ್ರೀತಿಯಿಂದ) ಎಂಬ ಪದವು ಅವನು ಅಂಗದನ ಸಾಹಸವನ್ನು ಮೆಚ್ಚುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅವನು ಮೂರು ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ — ಆಜ್ಞೆಯ ಮಿತಿ, ರಾಮನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ, ರಾಮನ ಕುಲಗೌರವ. ದೂತನ ಕರ್ತವ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಯ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದು, ಅದನ್ನು ಮೀರುವುದಲ್ಲ. ರಾಮನು ಕ್ಷತ್ರಿಯ; ಅವನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಅವನ ಬಾಹುಬಲದಿಂದಲೇ ಬಿಡಿಸಬೇಕು — ಇದು ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮ. ಸೀತೆಯೂ ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನೇ ಹೇಳಿದ್ದಳು — ‘ತತ್ ತಸ್ಯ ಸದೃಶಂ ಭವೇತ್’ (ಅದು ಅವನಿಗೆ ತಕ್ಕುದಾಗುವುದು) ಎಂದು. ಹೀಗೆ ಸೀತೆಯ ಮತ್ತು ಜಾಂಬವಂತನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಒಂದೇ. ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕವು ಉಪಜಾತಿವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ‘ನಃ ಅಕ್ಷಮಾ ನ’ (ನಮಗೆ ಅಸಾಧ್ಯವಲ್ಲ) ಎಂಬ ಎರಡು ನಿಷೇಧಗಳ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ಜಾಂಬವಂತನು ವಾನರರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಆದರೂ ರಾಮನ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನೇ ಪ್ರಧಾನವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದ ವಾನರರೆಲ್ಲರೂ ಮಧುವನದ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಕಿಷ್ಕಿಂಧೆಯೆಡೆಗೆ ಹೊರಡುವರು.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे षष्टितमः सर्गः॥ ६०॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ