ಸರ್ಗ
ಶ್ರೀರಾಮನಿಂದ ಧನುರ್ಭಂಗ
ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಬೇಡಿಕೆಯಂತೆ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ತರಿಸುವುದು, ಎಂಟು ಚಕ್ರಗಳ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ, ಜನಕನಿಂದ ಧನುಸ್ಸಿನ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಕಥನ, ರಾಮನು ಲೀಲೆಯಿಂದ ಹೆದೆಯೇರಿಸಿ ಮುರಿದದ್ದು, ಜನಕನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯ ಸಿದ್ಧಿ, ದಶರಥನನ್ನು ಕರೆತರಲು ದೂತರನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವುದು
ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಜನಕನು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನಿಗೆ ಶಿವಧನುಸ್ಸಿನ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಹೇಳಿ ‘ನನ್ನ ಕನ್ಯೆ ವೀರ್ಯಶುಲ್ಕೆ’ ಎಂಬ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿದ್ದನು. ಜನಕನ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಹಾಮುನಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಭೂಪತಿ ಜನಕನಿಗೆ ‘ರಾಮನಿಗೆ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ತೋರಿಸು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಈ ಒಂದೇ ವಾಕ್ಯದಿಂದ ಸರ್ಗದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಥೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ; ಮುನಿ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ವಾದವನ್ನೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಕೇವಲ ದರ್ಶನವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಆ ರಾಜ ಜನಕನು ಸಚಿವರಿಗೆ ‘ಗಂಧಮಾಲ್ಯಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಆ ದಿವ್ಯ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ತನ್ನಿರಿ’ ಎಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನು. ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದುದು: ಆ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಕೇವಲ ಆಯುಧವೆಂದು ಎಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ದೇವಪ್ರಸಾದರೂಪವಾದ ಪೂಜ್ಯವಸ್ತುವೆಂದು ಎಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಚಂದನದಿಂದಲೂ ಹೂಮಾಲೆಗಳಿಂದಲೂ ಅಲಂಕರಿಸಿಯೇ ಸಭೆಗೆ ತರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜನಕನ ಆಜ್ಞೆ ವಿಳಂಬವನ್ನು ಸಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಆ ಕ್ಷಣವೇ ಸಚಿವರು ನಿಯುಕ್ತರಾದರು.
ಜನಕನಿಂದ ಆಜ್ಞಪ್ತರಾದ ಅಮಿತತೇಜಸ್ವಿಗಳಾದ ಸಚಿವರು ಪುರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಆ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಮುಂದಿರಿಸಿಕೊಂಡು ನಗರದಿಂದ ಹೊರಬಂದರು. ದೃಢಕಾಯರಾದ ಮಹಾತ್ಮರಾದ ಐವತ್ತು ನೂರು ಜನ, ಅಂದರೆ ಐದು ಸಾವಿರ ಪುರುಷರು, ಎಂಟು ಚಕ್ರಗಳುಳ್ಳ ಆ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಹೇಗೋ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಎಳೆದು ತಂದರು. ‘ಕಥಂಚನ’ - ‘ಹೇಗೋ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು’ - ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಕವಿ ಧನುಸ್ಸಿನ ಅಸಾಧಾರಣ ಭಾರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ: ಐದು ಸಾವಿರ ಬಲಿಷ್ಠ ಪುರುಷರೂ ಬಹು ಪ್ರಯಾಸದಿಂದಲೇ ಆ ಚಕ್ರಗಳುಳ್ಳ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಉರುಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದರು. ಕುದುರೆಗಳೂ ಅಲ್ಲ, ಆನೆಗಳೂ ಅಲ್ಲ, ಮನುಷ್ಯರೇ ಅದನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇದರಿಂದ ಧನುಸ್ಸಿನ ಅಲೌಕಿಕತೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವಂತೆ ತೋರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಕಬ್ಬಿಣದ ಆ ಸುಂದರ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ತಂದು ರಾಜನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ದೇವಸಮಾನನಾದ ಜನಕನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು. ಆ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ‘ಅಷ್ಟಚಕ್ರಾ’ - ಅಂದರೆ ಎಂಟು ಚಕ್ರಗಳುಳ್ಳ ಬಂಡಿಯಾಕಾರದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ; ಚಕ್ರಗಳಿಲ್ಲದೆ ಅದನ್ನು ಚಲಿಸುವುದೇ ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ.
ಮಂತ್ರಿಗಳು ಹೇಳಿದರು: ‘ರಾಜನ್, ಮಿಥಿಲಾಧಿಪನೇ, ರಾಜೇಂದ್ರನೇ, ಎಲ್ಲ ರಾಜರಿಂದ ಪೂಜಿತವಾದ ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧನುಸ್ಸು ಬಂದು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ; ತೋರಿಸಬೇಕೆಂದು ನೀನು ಬಯಸಿದರೆ ಇದನ್ನು ತೋರಿಸಬಹುದು.’ ಅವರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಜನು ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನಿಗೂ ಆ ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಹೇಳಿದನು: ‘ಬ್ರಹ್ಮನ್, ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧನುಸ್ಸು ಜನಕವಂಶದ ರಾಜರಿಂದ ಪೂಜಿತವಾದುದು; ಮಹಾವೀರ್ಯವಂತರಾದ ರಾಜರೂ ಇದಕ್ಕೆ ಹೆದೆಯೇರಿಸಿ ಎಳೆಯಲು ಅಶಕ್ತರಾಗಿದ್ದರು, ಆದರೂ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವರು ಇದನ್ನು ಸಮ್ಮಾನಿಸುತ್ತಲೇ ಬಂದರು.’ ಇಲ್ಲಿ ಜನಕನು ಧನುಸ್ಸಿನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನೇ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ - ಕುಲಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಪೂಜಿತವಾದುದು, ಅನೇಕ ವೀರರು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ ಹೆದೆಯೇರದುದು; ಇದರಿಂದ ಕೇಳುವವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕುತೂಹಲ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ‘ಎಲ್ಲ ರಾಜರಿಂದ ಪೂಜಿತವಾದುದು’ ಎಂಬ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಮಾತೂ ಅದೇ ಅರ್ಥವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
‘ಈ ಧನುಸ್ಸಿಗೆ ಅಸುರರೊಡನೆ ಸಮಸ್ತ ದೇವಗಣಗಳೂ ಹೆದೆಯೇರಿಸಲು ಶಕ್ತರಾಗಲಿಲ್ಲ; ರಾಕ್ಷಸರೂ ಆಗಲಿಲ್ಲ, ಗಂಧರ್ವಯಕ್ಷಶ್ರೇಷ್ಠರೂ ಆಗಲಿಲ್ಲ, ಕಿನ್ನರರೂ ಆಗಲಿಲ್ಲ, ಮಹಾಸರ್ಪಗಳೂ ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಈ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಎಳೆಯುವುದರಲ್ಲಿ, ಹೆದೆಯೇರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ, ಬಾಣವನ್ನು ಹೂಡುವುದರಲ್ಲಿ, ಅಲುಗಾಡಿಸುವುದರಲ್ಲಿ, ಎತ್ತುವುದರಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರ ಪಾಡೇನು? ಅಂಥ ಧನುಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಇದನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ತರಲಾಗಿದೆ; ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಮಹಾಭಾಗನೇ, ಇದನ್ನು ಈ ರಾಜಕುಮಾರರಿಬ್ಬರಿಗೆ ತೋರಿಸು.’ ಹೀಗೆ ಜನಕನು ತಾನೇ ಧನುಸ್ಸಿನ ಅಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ; ಇದರಿಂದ ಮುಂದೆ ರಾಮನ ಕಾರ್ಯ ಇನ್ನಷ್ಟು ಮಹತ್ತಾಗಿ ತೋರುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಅವನು ದರ್ಶನವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ - ಕನ್ಯೆಯ ತಂದೆಯ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಆಸೆಯೂ ಇದೆ. ‘ಕ್ವ ಗತಿಃ’ - ‘ಪಾಡೇನು’ - ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧಾರ್ಥಕ: ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಗತಿಯೇ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಭಾವ.
ಜನಕನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಮನೊಡನಿದ್ದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ರಾಘವನಿಗೆ ‘ವತ್ಸ ರಾಮ, ಧನುಸ್ಸನ್ನು ನೋಡು’ ಎಂದನು. ಮಹರ್ಷಿಯ ಮಾತಿನಂತೆ ರಾಮನು ಆ ಧನುಸ್ಸು ಇದ್ದಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಆ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ತೆರೆದು ಧನುಸ್ಸನ್ನು ನೋಡಿ ಹೇಳಿದನು: ‘ಈ ದಿವ್ಯವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಕೈಯಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತೇನೆ; ಇದನ್ನು ಎತ್ತುವುದರಲ್ಲಿಯೂ ಎಳೆಯುವುದರಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಯತ್ನಶೀಲನಾಗುತ್ತೇನೆ.’ ಇಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಮಾತು ಗರ್ವದಿಂದ ಕೂಡಿಲ್ಲ, ವಿನೀತವಾಗಿದೆ; ‘ಮಾಡುತ್ತೇನೆ’ ಎಂದಲ್ಲ, ‘ಪ್ರಯತ್ನಶೀಲನಾಗುತ್ತೇನೆ’ ಎಂದೇ ಅವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಗುರುವಿನ ಆಜ್ಞೆ, ಶಿಷ್ಯನ ವಿನಯ, ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯ - ಈ ಮೂರೂ ಇಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನನ್ನು ‘ಸರಾಮಃ’ - ‘ರಾಮನೊಡನಿದ್ದವನು’ - ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಅವನು ರಾಮನೊಡನೆಯೇ ಅಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದನು.
‘ಆಗಲಿ’ ಎಂದು ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು, ಮುನಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ ಹೇಳಿದನು. ಮುನಿಯ ಮಾತಿನಂತೆ ರಾಮನು ಲೀಲೆಯಿಂದ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ನಡುವಿನಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದನು. ಅನೇಕ ಸಾವಿರ ಜನರು ನೋಡುತ್ತಿರಲು ಆ ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ರಘುನಂದನನು ಆಟವಾಡುವವನಂತೆ ಆ ಧನುಸ್ಸಿಗೆ ಹೆದೆಯೇರಿಸಿದನು. ದೇವಾಸುರಗಂಧರ್ವರಿಗೂ ಯಾವುದು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತೋ ಅದು ರಾಮನಿಗೆ ಕೇವಲ ಆಟವಾಯಿತು. ‘ಲೀಲಯಾ’, ‘ಸಲೀಲಮ್’ - ‘ಲೀಲೆಯಿಂದ’, ‘ಆಟವಾಡುವವನಂತೆ’ - ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳಿಂದ ಕವಿ ಈ ಅನಾಯಾಸವನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ; ‘ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ನೋಡುತ್ತಿರಲು’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಕಾರ್ಯದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ - ಇದು ಗುಟ್ಟಾಗಿ ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ, ಬಹುಜನರ ಸಮಕ್ಷದಲ್ಲೇ ನಡೆಯಿತು. ಧನುಸ್ಸನ್ನು ನಡುವಿನಲ್ಲಿ ಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಮುಷ್ಟಿಯ ಸ್ಥಾನವಿರುವುದು ಅಲ್ಲಿಯೇ; ಇದು ಧನುರ್ವೇದದ ರೀತಿ. ರಾಜನೂ ಮುನಿಯೂ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದರು; ಇದರಿಂದ ರಾಮನ ಕಾರ್ಯ ಇಬ್ಬರ ಸಮ್ಮತಿಯನ್ನೂ ಪಡೆದುದಾಯಿತು.
ಹೆದೆಯನ್ನು ಏರಿಸಿ ಅವನು ಆ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಕಿವಿಯವರೆಗೆ ಎಳೆದನು; ಆಗ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಆ ನರಶ್ರೇಷ್ಠನು ಆ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ನಡುವಿನಲ್ಲಿ ಮುರಿದನು. ಅದರಿಂದ ಸಿಡಿಲಿನ ಆರ್ಭಟಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಮಹಾಶಬ್ದವುಂಟಾಯಿತು; ಬಿರಿಯುತ್ತಿರುವ ಪರ್ವತದಂತೆ ಮಹಾ ಭೂಕಂಪವೂ ಉಂಟಾಯಿತು. ಮುನಿವರನನ್ನೂ ರಾಜನನ್ನೂ ಆ ಇಬ್ಬರು ರಾಘವರನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದ ಜನರೆಲ್ಲರೂ ಆ ಶಬ್ದದಿಂದ ಮೂರ್ಛಿತರಾಗಿ ಬಿದ್ದರು. ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಆ ಶಬ್ದವನ್ನು ಮೀರಿದ ನಾಲ್ವರು ಮಾತ್ರ ಅಲುಗಾಡದೆ ನಿಂತರು. ಧನುಸ್ಸಿನ ಭಂಗ ಅಜಾಗರೂಕತೆಯಲ್ಲ, ಹೆದೆಯೇರಿಸುವಿಕೆಯ ಅತಿಶಯದಿಂದ ಸಿದ್ಧವಾದ ಪ್ರಮಾಣ; ಅದರಿಂದ ಜನಕನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ‘ಆ ಇಬ್ಬರು ರಾಘವರು’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶಬ್ದ ವಜ್ರಪಾತದಂತೆ, ಭೂಕಂಪ ಪರ್ವತ ಸೀಳುವಂತೆ - ಈ ಎರಡು ಉಪಮೆಗಳಿಂದ ಕವಿ ಅದರ ಮಹತ್ತ್ವವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಆ ಜನರು ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ಭಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ, ಮಾತಿನ ಮರ್ಮವನ್ನರಿತ ರಾಜನು ಕೈಮುಗಿದು ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: ‘ಭಗವನ್, ದಶರಥಪುತ್ರನಾದ ರಾಮನ ವೀರ್ಯವನ್ನು ನಾನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡೆನು; ಇದು ಅತ್ಯದ್ಭುತ, ಅಚಿಂತ್ಯ, ಊಹೆಗೂ ನಿಲುಕದ್ದು. ನನ್ನ ಮಗಳು ಸೀತೆ ದಶರಥಪುತ್ರನಾದ ರಾಮನನ್ನು ಪತಿಯಾಗಿ ಪಡೆದು ಜನಕರ ಕುಲಕ್ಕೆ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ತರುವಳು. ಕೌಶಿಕನೇ, ‘ನನ್ನ ಕನ್ಯೆ ವೀರ್ಯಶುಲ್ಕೆ’ ಎಂಬ ನನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಸತ್ಯವಾಯಿತು; ಪ್ರಾಣಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಿಯಳಾದ ಸೀತೆಯನ್ನು ರಾಮನಿಗೆ ಕೊಡತಕ್ಕದ್ದು.’ ಇಲ್ಲಿ ಜನಕನು ಹಣಕ್ಕಾಗಲೀ ರಾಜ್ಯಕ್ಕಾಗಲೀ ಅಲ್ಲ, ತನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಸತ್ಯವಾದುದಕ್ಕೇ ಹರ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ; ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ‘ಪ್ರಾಣಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಿಯಳು’ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಸೀತೆಯನ್ನು ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ‘ಅಯೋನಿಜೆ’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿತ್ತು; ಇಲ್ಲಿಯಾದರೋ ‘ನನ್ನ ಮಗಳು’ ಎಂದು ಸ್ನೇಹದಿಂದಲೇ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ.
‘ಬ್ರಹ್ಮನ್ ಕೌಶಿಕ, ನಿಮ್ಮ ಅನುಮತಿಯಿದ್ದರೆ ನನ್ನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ರಥಗಳಲ್ಲಿ ತ್ವರೆಯಿಂದ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಹೋಗಲಿ; ನಿಮಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ. ಅವರು ವಿನಯಪೂರ್ಣವಾದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ರಾಜ ದಶರಥನನ್ನು ನನ್ನ ಪುರಕ್ಕೆ ಕರೆತರಲಿ; ವೀರ್ಯಶುಲ್ಕೆಯಾದ ಕನ್ಯೆಯ ಪ್ರದಾನವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಸಲಿ. ‘ಮುನಿಯ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥರಿಬ್ಬರೂ ಇಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ’ ಎಂದೂ ರಾಜನಿಗೆ ಹೇಳಲಿ; ಹೀಗೆ ಪ್ರೀತಿಯುಕ್ತನಾದ ರಾಜನನ್ನು ಅತಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಹೋಗುವ ಅವರು ಕರೆತರಲಿ.’ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ಜನಕನು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ - ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೂ ಮುನಿಯೇ ಪ್ರಮಾಣ. ಹೀಗೆ ವಿವಾಹದ ನಿಶ್ಚಯ ದೂತರನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ. ದೂತರು ಮೂರು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು - ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಹೇಳುವುದು, ವಿವಾಹವನ್ನು ನಿವೇದಿಸುವುದು, ದಶರಥನನ್ನು ಕರೆತರುವುದು.
ಕೌಶಿಕನು ‘ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ’ ಎಂದನು. ಆಗ ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ರಾಜ ಜನಕನು ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ಕರೆದು, ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪಡೆದ ಅವರನ್ನು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು - ನಡೆದುದನ್ನು ಇದ್ದಂತೆ ತಿಳಿಸಲು ಮತ್ತು ರಾಜ ದಶರಥನನ್ನು ಕರೆತರಲು. ಹೀಗೆ ಈ ಸರ್ಗ ಧನುರ್ಭಂಗದ ಮೂಲಕ ಸೀತಾರಾಮರ ವಿವಾಹವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ, ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ದೂತರು ಅಯೋಧ್ಯೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮತ್ತು ದಶರಥನ ಬಳಿ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನಿವೇದಿಸುವ ಕಥೆಗೆ ಪೀಠಿಕೆ ಹಾಕುತ್ತದೆ. ಕಥೆಯ ಸಂಧಿ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟ: ಮಿಥಿಲೆಯ ವೃತ್ತಾಂತ ಅಯೋಧ್ಯೆಯತ್ತ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಕೃತಶಾಸನಾನ್’ - ‘ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಡೆದವರು’ - ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ದೂತರಿಗೆ ನೀಡಿದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಆದೇಶ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे सप्तषष्टितमः सर्गः॥ ६७॥