॥वाल्मीकिरामायणम् ಬಾಲಕಾಂಡ · 66ನೇ ಸರ್ಗ

ಬಾಲಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ಶಿವಧನುಸ್ಸಿನ ವೃತ್ತಾಂತ

ಜನಕನಿಂದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನಿಗೂ ರಾಘವರಿಗೂ ಸತ್ಕಾರ, ಶಿವಧನುಸ್ಸಿನ ಇತಿವೃತ್ತ, ಸೀತೆಯ ಅಯೋನಿಜತ್ವ ಮತ್ತು ವೀರ್ಯಶುಲ್ಕತ್ವ, ಧನುಸ್ಸಿಗೆ ಹೆದೆಯೇರಿಸಿದರೆ ರಾಮನಿಗೆ ಸೀತೆಯನ್ನು ಕೊಡುವೆನೆಂಬ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ

ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಜನಕನಿಂದ ಸತ್ಕೃತನಾಗಿ ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣರೊಡನೆ ತನ್ನ ಬಿಡಾರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ್ದನು. ಅನಂತರ ನಿರ್ಮಲವಾದ ಮುಂಜಾನೆಯಲ್ಲಿ ನರಾಧಿಪನಾದ ಜನಕನು ತನ್ನ ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮುಗಿಸಿ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನನ್ನು ರಾಘವರಿಬ್ಬರೊಡನೆ ಬರಮಾಡಿಕೊಂಡನು. ಆ ಧರ್ಮಾತ್ಮನು ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾದ ವಿಧಿಯಿಂದ ಆ ಮುನಿಯನ್ನೂ ಮಹಾತ್ಮರಾದ ಆ ಇಬ್ಬರು ರಾಘವರನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: ‘ಭಗವನ್, ನಿಮಗೆ ಸ್ವಾಗತ; ಪಾಪರಹಿತನೇ, ನಿಮಗಾಗಿ ನಾನೇನು ಮಾಡಲಿ? ತಾವೇ ನನಗೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿರಿ; ನಾನು ತಮ್ಮ ಆಜ್ಞೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟವನಲ್ಲವೇ.’ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಜನಕನು ಹೀಗೆನ್ನಲು, ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾದ ಆ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು. ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದುದು: ರಾಜನು ಮೊದಲು ಶಾಸ್ತ್ರವಿಹಿತವಾದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಅನಂತರವೇ ‘ನಾನೇನು ಮಾಡಲಿ’ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ; ಇದೇ ಅತಿಥಿಸತ್ಕಾರದ ಮರ್ಯಾದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಅವನು ಮುನಿಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ, ರಾಘವರನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅದರಿಂದ ಆ ಬಾಲಕರಿಗೂ ಸಮಾನವಾದ ಆದರವನ್ನು ತೋರುತ್ತಾನೆ. ‘ಆಜ್ಞಾಪ್ಯಃ ಅಹಮ್’ - ‘ನಾನು ತಮ್ಮ ಆಜ್ಞೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟವನು’ - ಎಂಬ ಮಾತಿನಿಂದ ರಾಜನು ತಾನಾಗಿಯೇ ತನ್ನನ್ನು ಮುನಿಯ ವಶಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮುಂದೆ ಕ್ಷತ್ರಿಯನ ವಿನಯವೆಂದರೆ ಇದೇ.

ಮುನಿಯು ಹೇಳಿದನು: ‘ಇವರಿಬ್ಬರು ದಶರಥನ ಮಕ್ಕಳು, ಲೋಕವಿಖ್ಯಾತರಾದ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು; ನಿನ್ನ ಬಳಿಯಿರುವ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ನೋಡಬೇಕೆಂದು ಇವರ ಬಯಕೆ. ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ; ಆ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಇವರಿಗೆ ತೋರಿಸು. ಆ ಧನುಸ್ಸಿನ ದರ್ಶನದಿಂದಲೇ ಕೃತಾರ್ಥರಾಗಿ ಈ ರಾಜಕುಮಾರರು ತಮಗಿಷ್ಟಬಂದಂತೆ ಹಿಂದಿರುಗುವರು.’ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಜನಕನು ಮಹಾಮುನಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ ನೀಡಿದನು: ‘ಈ ಧನುಸ್ಸು ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲಿದೆಯೋ ಅದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೇಳಿರಿ.’ ಇಲ್ಲಿ ಕಥೆಯ ಬೀಜ ಅಡಗಿದೆ: ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಕೇವಲ ದರ್ಶನವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾನೆ, ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನಲ್ಲ; ‘ನೋಡಿಯೇ ಹಿಂದಿರುಗುವರು’ ಎಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಜನಕನು ಉತ್ತರವಾಗಿ ಧನುಸ್ಸಿನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆ ಇತಿಹಾಸವೇ ತಾನಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಮುನಿಯ ಚಿಕ್ಕ ಬೇಡಿಕೆ ದೊಡ್ಡ ಫಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ; ಕೇವಲ ದರ್ಶನವೆಂದು ಕೇಳಿಕೊಂಡದ್ದೇ ಹೆದೆಯೇರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ, ಅದೇ ವಿವಾಹದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಮಿಸಲಿದೆ.

ಜನಕನು ಹೇಳಿದನು: ‘ನಿಮಿಯ ಹಿರಿಯ ಮಗನಾಗಿ ದೇವರಾತನೆಂಬ ಮಹೀಪತಿಯಿದ್ದನು; ಆ ಮಹಾತ್ಮನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಈ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ನ್ಯಾಸವಾಗಿ, ಅಂದರೆ ಕಾಪಾಡಲು ಕೊಟ್ಟ ಸೊತ್ತಾಗಿ, ಇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಹಿಂದೆ ದಕ್ಷಯಜ್ಞದ ಧ್ವಂಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವೀರ್ಯವಂತನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಈ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಎಳೆದು, ರೋಷದಿಂದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸಮಾಡುತ್ತ, ಲೀಲೆಯಿಂದ ಹೀಗೆಂದನು: “ಸುರರೇ, ಯಜ್ಞಭಾಗವನ್ನು ಬಯಸಿದ ನನಗೆ ನೀವು ನನ್ನ ಭಾಗವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಈ ಧನುಸ್ಸಿನಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಶಿರಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವೆನು.” ಆಗ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಖಿನ್ನರಾಗಿ ಸ್ತುತಿಗಳಿಂದ ದೇವೇಶನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿದರು; ಭವನು ಅವರಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತನಾದನು. ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅವನು ಆ ಮಹಾತ್ಮರೆಲ್ಲರಿಗೂ ಆ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ಅದೇ ಈ ದೇವದೇವನಾದ ಮಹಾತ್ಮನ ಧನೂರತ್ನ.’ ಹೀಗೆ ಧನುಸ್ಸಿನ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವು ಎರಡು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ: ಅದು ಶಿವನ ಕೋಪದ ಆಯುಧ, ಅದೇ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ದೊರೆತ ಪ್ರಸಾದದ ಚಿಹ್ನೆಯೂ ಹೌದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ಕೇವಲ ಭಾರದಿಂದ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಿಂದಲೂ ಗುರುವಾದುದು; ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಸಾಮಾನ್ಯ ರಾಜರಿಂದ ಅದನ್ನು ಅಲುಗಾಡಿಸಲೂ ಆಗದು.

‘ಆ ನ್ಯಾಸರೂಪದ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಆಗ ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜನಾದ ಪ್ರಭು ದೇವರಾತನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಯಿತು. ಅನಂತರ ಒಮ್ಮೆ ಯಜ್ಞಭೂಮಿಯನ್ನು ಶೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ನಾನು ಹೊಲವನ್ನು ಉಳುತ್ತಿದ್ದೆನು; ಆಗ ನೇಗಿಲಿನಿಂದ ಒಬ್ಬ ಕನ್ಯೆ ಮೇಲೆದ್ದು ಬಂದಳು. ಹೊಲವನ್ನು ಶೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ನನಗೆ ಅವಳು ದೊರೆತಳು; ನೇಗಿಲಿನ ಗೆರೆಯ ಹೆಸರಿನಿಂದ ‘ಸೀತೆ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದಳು. ಭೂತಳದಿಂದ ಮೇಲೆದ್ದು ಬಂದ ಅವಳು ನನ್ನ ಮಗಳಾಗಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬೆಳೆದಳು. ಅಯೋನಿಜೆಯಾದ ಈ ನನ್ನ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ನಾನು ವೀರ್ಯಶುಲ್ಕೆ ಎಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ್ದೇನೆ.’ ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ದೈವಿಕ ವಸ್ತುಗಳು ಒಂದೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತವೆ: ಶಿವನ ಧನುಸ್ಸು ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಮಗಳು. ಎರಡರ ಜನ್ಮವೂ ಅಲೌಕಿಕ; ಎರಡರ ಸಂಯೋಗವೂ ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ರಾಮನಿಂದಲೇ ಸಾಧಿತವಾಗಲಿದೆ. ‘ವೀರ್ಯಶುಲ್ಕಾ’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ - ಅಂದರೆ ಪರಾಕ್ರಮವೇ ತೆರವಾಗಿರುವವಳು ಎಂಬುದರಿಂದ - ಜನಕನು ಕನ್ಯೆಯ ಬೆಲೆ ಹಣವಲ್ಲ, ಪರಾಕ್ರಮವೇ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ತಾನೇ ವರನನ್ನು ಆರಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಧನುಸ್ಸಿಗೇ ಒಪ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ.

‘ಭೂತಳದಿಂದ ಮೇಲೆದ್ದು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ನನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ವರಿಸಲು ರಾಜರು ಬಂದರು. ವರಿಸಲು ಬಂದ ಆ ಎಲ್ಲ ಭೂಪಾಲರ ಮುಂದೆ ನಾನು “ಭಗವನ್, ಇವಳು ವೀರ್ಯಶುಲ್ಕೆ” ಎಂದು ಹೇಳಿದೆನು; ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಮಗಳನ್ನು ಕೊಡಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ರಾಜರೆಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಮಿಥಿಲೆಗೆ ಬಂದು ಆ ವೀರ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಯಬಯಸಿದರು - ‘ಆ ವೀರ್ಯವೆಂಥದು’ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಿಚ್ಛಿಸಿದರು. ಹಾಗೆ ತಿಳಿಯಬಯಸಿದ ಅವರ ಮುಂದೆ ಶಿವಧನುಸ್ಸನ್ನು ತಂದಿರಿಸಲಾಯಿತು.’ ಹೀಗೆ ಶುಲ್ಕದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕೇವಲ ಮಾತಿನಿಂದಲ್ಲ, ಕಣ್ಣೆದುರಿನ ಧನುಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ತೋರಿಸಲಾಯಿತು. ಜನಕನು ಯಾರನ್ನೂ ನೇರವಾಗಿ ನಿಂದಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಮುಂದಿರಿಸುತ್ತಾನೆ ಅಷ್ಟೆ, ಧನುಸ್ಸೇ ಉತ್ತರ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತವಾಗುತ್ತದೆ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ‘ಉಪಾಹೃತಮ್’ - ‘ತಂದಿರಿಸಲಾಯಿತು’ - ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆ ತರಲಾಯಿತು, ಗುಪ್ತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

‘ಆ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿಯಲೂ ಎತ್ತಲೂ ಅವರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಮಹಾಮುನಿಯೇ, ಆ ವೀರ್ಯವಂತರ ವೀರ್ಯ ಅಲ್ಪವೆಂದು ತಿಳಿದು ನಾನು ಆ ರಾಜರನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದೆನು; ತಪೋಧನನೇ, ಅದನ್ನು ಕೇಳು. ಆಗ ಪರಮ ಕೋಪದಿಂದ, ತಮ್ಮ ವೀರ್ಯದ ಬಗ್ಗೆಯೇ ಸಂದೇಹಕ್ಕೊಳಗಾದ ಆ ರಾಜರೆಲ್ಲರೂ ಮಿಥಿಲೆಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದರು. ತಾವು ತಿರಸ್ಕೃತರಾದೆವೆಂದು ತಿಳಿದ ಆ ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠರು ಮಹಾ ರೋಷದಿಂದ ಆವಿಷ್ಟರಾಗಿ ಮಿಥಿಲಾಪುರಿಯನ್ನು ಪೀಡಿಸಿದರು. ಹೀಗೆ ಒಂದು ವರ್ಷ ತುಂಬುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಯುದ್ಧಸಾಧನಗಳೆಲ್ಲವೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕ್ಷಯಿಸಿದುವು.’ ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚಿತವಾಗುವುದು: ಯಾರ ವೀರ್ಯ ಧನುಸ್ಸಿನ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೊರತೆಯೆಂದು ಕಂಡಿತೋ ಅವರೇ ಕೋಪದಿಂದ ನಗರವನ್ನು ಪೀಡಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ನಾಚಿಕೆ ಕ್ರೋಧವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುವುದು ಲೋಕಸ್ವಭಾವ. ಒಂದು ವರ್ಷದವರೆಗೆ ನಗರಿ ಮುತ್ತಿಗೆಗೊಳಗಾಯಿತು, ಕೋಶವೂ ಸೈನ್ಯವೂ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದುವು; ಹೀಗೆ ಧನುಸ್ಸಿನ ಕಥೆ ಯುದ್ಧದ ಕಥೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಜನಕನಾದರೋ ಬಲದಿಂದ ಪ್ರತೀಕಾರ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಸಾಧನಗಳು ಉಳಿದಿರುವವರೆಗೂ ಧೈರ್ಯದಿಂದಲೇ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ.

‘ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಆಗ ನಾನು ಬಹಳ ದುಃಖಿತನಾದೆನು. ಅನಂತರ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನಾನು ಸಮಸ್ತ ದೇವಗಣಗಳನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿದೆನು. ಪರಮ ಪ್ರೀತರಾದ ದೇವತೆಗಳು ನನಗೆ ಚತುರಂಗಬಲವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು. ಆ ಬಲದಿಂದ ಆ ರಾಜರು ಭಗ್ನರಾದರು, ಏಟು ತಿನ್ನುತ್ತ ದಿಕ್ಕುದಿಕ್ಕಿಗೆ ಓಡಿಹೋದರು.’ ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದುದು: ಜನಕನು ತನ್ನ ಬಾಹುಬಲದಿಂದ ಗೆಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿ ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾನೆ; ದೇವತೆಗಳು ಸ್ತುತಿಗಳಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿದಂತೆ ಜನಕನೂ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಮಿಥಿಲೆಯ ರಾಜರ್ಷಿಗಳ ರೀತಿ, ಇದೇ ಜನಕನ ‘ವಿದೇಹ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ತಾತ್ಪರ್ಯ. ದೇವತೆಗಳು ಕೊಟ್ಟ ಚತುರಂಗಬಲದಿಂದ ರಾಜರು ಭಗ್ನರಾದರು; ಆದರೆ ಜನಕನು ಅವರನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ, ಅವರ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಇಲ್ಲ.

‘ಅವರು ವೀರ್ಯಹೀನರು, ತಮ್ಮ ವೀರ್ಯದ ಬಗ್ಗೆಯೇ ಸಂದೇಹವುಳ್ಳವರು, ಮಂತ್ರಿಗಳೊಡನೆ ಪಾಪಕಾರ್ಯವೆಸಗಿದವರು; ಅವರೇ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದರು. ಮುನಿಶಾರ್ದೂಲನೇ, ಅದೇ ಈ ಪರಮ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಧನುಸ್ಸು. ಸುವ್ರತನೇ, ಇದನ್ನು ನಾನು ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣರಿಗೂ ತೋರಿಸುವೆನು. ಮುನಿಯೇ, ರಾಮನು ಈ ಧನುಸ್ಸಿಗೆ ಹೆದೆಯೇರಿಸಿದರೆ ನಾನು ಅಯೋನಿಜೆಯಾದ ನನ್ನ ಮಗಳು ಸೀತೆಯನ್ನು ದಾಶರಥಿಗೆ ಕೊಡುವೆನು.’ ಈ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯಿಂದ ಸರ್ಗ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ; ಇದೇ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮುಂದಿನ ಎರಡು ಸರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಧನುರ್ಭಂಗಕ್ಕೂ ವಿವಾಹನಿಶ್ಚಯಕ್ಕೂ ಮೂಲ. ಹೀಗೆ ಈ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಧನುಸ್ಸಿನ ಪೂರ್ವವೃತ್ತಾಂತ, ಸೀತೆಯ ಜನ್ಮ, ಶುಲ್ಕದ ಸ್ವರೂಪ - ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದೆಡೆ ಸಂಗ್ರಹಗೊಂಡಿವೆ; ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಬೇಡಿಕೆಯಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಕಥೆ ಜನಕನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯಲ್ಲೇ ವಿಶ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಜನಕನು ರಾಮನ ಹೆಸರನ್ನು ತಾನಾಗಿಯೇ ಎತ್ತುತ್ತಾನೆ, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದಲ್ಲ - ಇದೇ ಈ ಸರ್ಗದ ಮರ್ಮ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे षट्षष्टितमः सर्गः॥ ६६॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ