॥वाल्मीकिरामायणम् ಬಾಲಕಾಂಡ · 35ನೇ ಸರ್ಗ

ಬಾಲಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ಶೋಣಾ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟುವುದು ಮತ್ತು ಗಂಗೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಕಥೆ

ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಪ್ರಯಾಣ, ಶೋಣಾ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟುವುದು, ಜಾಹ್ನವಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ವಾಸ, ರಾಮನ ಪ್ರಶ್ನೆ, ಹಿಮವಂತನ ಕನ್ಯೆಯರಾದ ಗಂಗೆ ಮತ್ತು ಉಮೆ, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಗಂಗೆಯ ಪ್ರದಾನ

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರು ಮಹರ್ಷಿಗಳೊಡನೆ ಶೋಣಾ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಕಳೆದು, ರಾತ್ರಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ಬೆಳಗಾದಾಗ ರಾಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು — ‘ರಾಮ, ರಾತ್ರಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ಬೆಳಗಾಯಿತು, ಪ್ರಾತಃಸಂಧ್ಯೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತಿದೆ; ಏಳು, ಏಳು, ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ, ಹೊರಡಲು ಮನಸ್ಸು ಮಾಡು.’ ‘ಅಭಿರೋಚಯ’ ಎಂದರೆ ಹೋಗುವುದರಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ತೋರು, ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧನಾಗು ಎಂದರ್ಥ. ಅವರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಮನು ಪೂರ್ವಾಹ್ನದ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಮುಗಿಸಿ ಹೊರಡಲು ಸಿದ್ಧನಾದನು, ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದನು. ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕು — ಗುರುವಿನ ತ್ವರೆಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿದರೂ ಅವನು ಮೊದಲು ಪೂರ್ವಾಹ್ನದ ನಿತ್ಯಕರ್ಮವನ್ನು ಮುಗಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆಮೇಲೆಯೇ ಪ್ರಯಾಣ; ಧರ್ಮಕ್ರಮವನ್ನು ತ್ವರೆಯಿಂದ ಮೀರಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ‘ಉಪಾಸ್ಯ ರಾತ್ರಿಶೇಷಮ್’ (ಉಳಿದ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಕಳೆದು) ಎಂಬ ಪದಗಳಿಂದ ಮುನಿಗಳ ಜಾಗರಣೆಯೂ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ — ಕಥಾಶ್ರವಣದಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ಕಳೆಯಿತು. ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರು ತಮ್ಮ ಕುಲಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿ ನಿದ್ರೆಗೆ ಅನುಮತಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು; ಇಂದು ಬೆಳಗಾಗಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಪಯಣ ಮತ್ತೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.

ರಾಮನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ — ‘ಈ ಶೋಣಾ ನದಿ ಶುಭಜಲವುಳ್ಳದ್ದು, ಆದರೆ ಆಳವಾದುದು, ಮರಳುದಿಣ್ಣೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದುದು; ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಗಳೇ, ಯಾವ ದಾರಿಯಿಂದ ನಾವು ಇದನ್ನು ದಾಟೋಣ?’ ‘ಅಗಾಧ’ ಎಂದರೆ ತಳ ಸಿಗದಂತಹುದು; ‘ಪುಲಿನ’ ಎಂದರೆ ಮರಳಿನ ದಿಣ್ಣೆ, ನದಿಯ ಮರಳು ತುಂಬಿದ ತೀರ. ಹೀಗೆ ಕೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರು ಹೇಳಿದರು — ‘ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಹೋಗುವ ಈ ದಾರಿಯನ್ನು ನಾನು ಸೂಚಿಸಿದ್ದೇನೆ.’ ಗುರು ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಹಿರಿಯರ ದಾರಿಯನ್ನೇ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇದು ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ. ಧೀಮಂತರಾದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಲು ಆ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ನಾನಾ ಬಗೆಯ ವನಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಸಾಗಿದರು. ‘ಪಶ್ಯಂತಃ’ (ನೋಡುತ್ತಾ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಕವಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ — ದಾರಿಯೂ ಅವರಿಗೆ ನೋಡಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿತ್ತು; ಪ್ರವಾಸ ಕೇವಲ ಕಷ್ಟವಲ್ಲ, ಸೌಂದರ್ಯದ ಅನುಭವವೂ ಹೌದು. ‘ಕತರೇಣ ಪಥಾ’ (ಯಾವ ದಾರಿಯಿಂದ) ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲಿ ರಾಮನ ವಿನಯ ಕಾಣುತ್ತದೆ — ಗುರುವಿರುವಲ್ಲಿ ಶಿಷ್ಯನು ತಾನೇ ದಾರಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಅವರು ಬಹಳ ದೂರ ದಾರಿ ಸಾಗಿ, ಅರ್ಧ ದಿನ ಕಳೆದಾಗ, ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾದ, ಮುನಿಗಳಿಂದ ಸೇವಿತಳಾದ ಜಾಹ್ನವಿಯನ್ನು ಕಂಡರು. ‘ಅರ್ಧದಿವಸೇ ಗತೇ’ ಎಂದರೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಹೊತ್ತು; ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಹೊರಟು ಮಧ್ಯಾಹ್ನಕ್ಕೆ ಗಂಗೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದರು ಎಂದು ದಾರಿಯ ಅಳತೆಯೂ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ. ಹಂಸ-ಸಾರಸಗಳಿಂದ ಸೇವಿತಳಾದ ಆ ಪುಣ್ಯಸಲಿಲೆಯನ್ನು ಕಂಡು ರಾಘವರೊಡನೆ ಮುನಿಗಳೆಲ್ಲರೂ ಸಂತೋಷಗೊಂಡರು. ‘ಹಂಸಸಾರಸಸೇವಿತಾಮ್’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ನದಿಯ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ರಮ್ಯತೆ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತವೆ — ಪಕ್ಷಿಗಳು ನಿರ್ಭಯವಾಗಿ ಆಡುವ ಸ್ಥಳ ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಪವಿತ್ರ. ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ವನಗಳನ್ನು ಘೋರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು; ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ದೃಶ್ಯ ಪ್ರಸನ್ನವಾಗಿದೆ.

ಅದರ ತೀರದಲ್ಲಿ ಆಗ ಎಲ್ಲರೂ ತಂಗಲು ಸ್ಥಳವನ್ನು ಹಿಡಿದರು. ಆಮೇಲೆ ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಪಿತೃಗಳನ್ನೂ ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ ತರ್ಪಿಸಿ, ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಗಳನ್ನು ಹೋಮಮಾಡಿ, ಅಮೃತದಂತಹ ಹವಿಸ್ಸನ್ನು ಸೇವಿಸಿ, ಶುಭರಾದ ಅವರು ಸಂತೋಷದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಜಾಹ್ನವಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತರು. ‘ಯಥಾನ್ಯಾಯಮ್’ ಎಂದರೆ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಹಿತ ಕ್ರಮದಂತೆ; ‘ಅಮೃತವತ್’ ಎಂದರೆ ಹವಿಸ್ಸಿನ ರುಚಿ ಮತ್ತು ತೃಪ್ತಿಕರತೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಕ್ರಮವನ್ನು ಮನನ ಮಾಡಬೇಕು — ಮೊದಲು ಸ್ನಾನ, ಆಮೇಲೆ ತರ್ಪಣ, ಆಮೇಲೆ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ, ಕೊನೆಗೆ ಭೋಜನ; ಅತಿಥಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ನಿತ್ಯಕರ್ಮವನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿನ ವಾಸವನ್ನು ಕರ್ಮದಿಂದಲೇ ಸಾರ್ಥಕಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅವರು ಮಹಾತ್ಮರಾದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಕುಳಿತರು; ರಾಘವರಿಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಯೋಗ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಕುಳಿತರು. ಆಮೇಲೆ ಸಂತೋಷದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ರಾಮನು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು — ‘ಪೂಜ್ಯರೇ, ತ್ರಿಪಥಗೆಯಾದ ಗಂಗಾನದಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಬಯಸುತ್ತೇನೆ; ಅವಳು ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಹೇಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿ ನದ-ನದಿಗಳ ಒಡೆಯನನ್ನು ಸೇರಿದಳು?’ ‘ತ್ರಿಪಥಗಾ’ ಎಂದರೆ ಮೂರು ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ — ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರಸಾತಳದಲ್ಲಿ — ಹರಿಯುವವಳು. ‘ನದನದೀಪತಿ’ ಎಂದರೆ ಸಮುದ್ರ. ‘ಯಥಾರ್ಹತಃ’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಆಸನದ ಮರ್ಯಾದೆ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ — ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಯೋಗ್ಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತರು. ಇಲ್ಲಿ ಸರ್ಗದ ಸಂಧಿ — ಎದುರಿಗೆ ಹರಿಯುವ ನದಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ರಾಮನ ಪ್ರಶ್ನೆಯಿಂದ ಅವಳು ಕಥೆಯಾಗುತ್ತಾಳೆ.

ರಾಮನ ಮಾತಿನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾದ ಮಹಾಮುನಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರು ಗಂಗೆಯ ಜನನ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೇಳತೊಡಗಿದರು. ‘ಚೋದಿತಃ’ ಎಂದರೆ ಪ್ರೇರಿತರು; ಶಿಷ್ಯನ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಗುರುವಿನ ಕಥೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ‘ರಾಮ, ಹಿಮವಂತನೆಂಬ ಪರ್ವತರಾಜನಿದ್ದಾನೆ; ಅವನು ಖನಿಜಗಳ ಮಹಾ ಆಕರ. ಅವನಿಗೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಟಿಯಿಲ್ಲದ ಇಬ್ಬರು ಕನ್ಯೆಯರಿದ್ದಾರೆ.’ ‘ಆಕರ’ ಎಂದರೆ ಉತ್ಪತ್ತಿಸ್ಥಾನ, ನಿಧಿ. ಇದರಿಂದ ಗಂಗೆ ಕೇವಲ ನದಿಯಲ್ಲ, ಪರ್ವತರಾಜನ ಮಗಳು ಎಂಬ ಕುಲಗೌರವವನ್ನು ಮೊದಲೇ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭೌಗೋಳಿಕವಾದಂತಿದ್ದ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ವಂಶಕಥೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

‘ಮೇರುವಿನ ಮಗಳಾದ, ಸುಂದರ ನಡುವುಳ್ಳ, ಮೇನಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ, ಮನೋಜ್ಞಳಾದ, ಹಿಮವಂತನ ಪ್ರಿಯಪತ್ನಿ — ಅವಳೇ ಆ ಇಬ್ಬರು ಕನ್ಯೆಯರ ತಾಯಿ. ಅವಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಹಿಮವಂತನ ಹಿರಿಯ ಮಗಳೇ ಈ ಗಂಗೆ; ಅವನ ಎರಡನೆಯ ಮಗಳು ಉಮೆ ಎಂಬವಳಾದಳು.’ ಇಲ್ಲಿ ಕವಿ ಇಬ್ಬರು ಕನ್ಯೆಯರ ಸಾಮ್ಯ ಮತ್ತು ವೈಷಮ್ಯಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇರಿಸುತ್ತಾನೆ — ಇಬ್ಬರೂ ಪರ್ವತರಾಜನ ಮಕ್ಕಳೇ, ಆದರೆ ಒಬ್ಬಳು ನದಿಯಾಗಿ ಲೋಕವನ್ನು ಪಾವನಗೊಳಿಸುವಳು, ಇನ್ನೊಬ್ಬಳು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಶಿವನ ಪತ್ನಿಯಾಗುವಳು. ಮೇರು-ಹಿಮವಂತರ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಪರ್ವತಗಳ ನಡುವಿನ ವೈವಾಹಿಕ ಮರ್ಯಾದೆಯೂ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ.

‘ಆಮೇಲೆ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳೂ ದೇವಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಬಯಸಿ, ಹಿರಿಯಳಾದ, ತ್ರಿಪಥಗೆಯಾದ ಗಂಗಾನದಿಯನ್ನು ಪರ್ವತರಾಜನಿಂದ ಬೇಡಿದರು. ಹಿಮವಂತನೂ ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸಿ, ತನ್ನಿಚ್ಛೆಯಂತೆ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುವ, ಲೋಕಪಾವನಿಯಾದ ಮಗಳು ಗಂಗೆಯನ್ನು ಧರ್ಮಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕೊಟ್ಟನು.’ ‘ಸ್ವಚ್ಛಂದಪಥಗಾ’ ಎಂದರೆ ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಿಂದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುವವಳು; ಅಂತಹವಳನ್ನೂ ತಂದೆ ಕೊಟ್ಟನು ಎಂಬುದು ಮಹಾದಾನ. ‘ಧರ್ಮೇಣ’ ಎಂದರೆ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ, ಕನ್ಯಾದಾನದ ವಿಧಿಯಂತೆ. ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವ ದೇವತೆಗಳು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಿಗಾಗಿ ಅವಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಗಂಗೆಯನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಕೃತಾರ್ಥವಾದ ಅಂತರಂಗದಿಂದ ಹೊರಟರು. ‘ಕೃತಾರ್ಥೇನ ಅಂತರಾತ್ಮನಾ’ ಎಂದರೆ ಮನೋರಥ ಸಿದ್ಧಿಸಿದವರಾಗಿ; ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಇದು ಮಹಾಲಾಭ ಎಂದು ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕವಿ ಕನ್ಯಾದಾನದ ಲೌಕಿಕ ವಿಧಿಯನ್ನೇ ದೈವಿಕ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸುತ್ತಾನೆ — ದೇವತೆಗಳು ಬೇಡುತ್ತಾರೆ, ತಂದೆ ಧರ್ಮಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ, ವರನ ಕಡೆಯವರು ಕೃತಾರ್ಥರಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇದರಿಂದ ಗಂಗೆಯ ದೇವನದಿತ್ವ ಧರ್ಮಮೂಲದ್ದು, ಬಲಾತ್ಕಾರಮೂಲದ್ದಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

‘ರಘುನಂದನ, ಪರ್ವತರಾಜನ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಮಗಳಾದ ಕನ್ಯೆ ಉಗ್ರವಾದ, ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ವ್ರತವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು ತಪಸ್ಸನ್ನಾಚರಿಸಿದಳು; ತಪಸ್ಸೇ ಅವಳ ಧನವಾಗಿತ್ತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವಳು ‘ತಪೋಧನೆ’. ಉಗ್ರ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಲೋಕವಂದಿತಳಾದ ಉಮೆಯನ್ನು ಪರ್ವತಶ್ರೇಷ್ಠನು ಸಾಟಿಯಿಲ್ಲದ ರುದ್ರನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು.’ ‘ಅಪ್ರತಿರೂಪಾಯ’ ಎಂದರೆ ಯಾರಿಗೆ ಸಮಾನರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲವೋ ಅವನಿಗೆ. ಹಿರಿಯಳನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ಬೇಡಿದರು, ಕಿರಿಯಳಾದರೋ ತನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ವರನನ್ನು ಪಡೆದಳು — ಈ ಅಂತರವನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ‘ರಾಘವ, ಪರ್ವತರಾಜನ ಈ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳೂ ಲೋಕವಂದಿತರು — ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾದ ಗಂಗೆ ಮತ್ತು ಉಮಾದೇವಿ.’ ಇಬ್ಬರೂ ಲೋಕವಂದ್ಯರು; ಒಬ್ಬಳು ಜಲದಿಂದ, ಇನ್ನೊಬ್ಬಳು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ.

‘ಮಗೂ, ವೇಗದಿಂದ ಸಾಗುವವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ತ್ರಿಪಥಗಾಮಿನಿ ಮೊದಲು ಹೇಗೆ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಹೋದಳು ಎಂಬುದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು ನಿನಗೆ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ರಮ್ಯಳಾದ ದೇವನದಿಯೂ ಪರ್ವತರಾಜನ ಮಗಳೂ ಆದ ಅವಳು ಆಗ ಪಾಪರಹಿತಳಾದ ಜಲವಾಹಿನಿಯಾಗಿ ದೇವಲೋಕವನ್ನೇರಿದಳು.’ ‘ಖಂ ಗತಾ’ ಎಂದರೆ ಆಕಾಶಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದಳು; ‘ಸುರಲೋಕಂ ಸಮಾರೂಢಾ’ ಎಂದರೆ ದೇವಲೋಕದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಳು. ‘ವಿಪಾಪಾ’ ಎಂದರೆ ಪಾಪರಹಿತಳು, ಪಾಪವನ್ನು ಹರಿಸುವವಳು. ಹೀಗೆ ಗಂಗೆಯ ಮೊದಲ ಗತಿಯನ್ನು ಹೇಳಲಾಯಿತು; ಭೂಮಿಗೆ ಇಳಿದುಬಂದ ಕಥೆಯನ್ನು ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗುವುದು. ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ದೊರೆತಿದೆ, ಉಳಿದುದು ಕೇಳುವವನ ಕುತೂಹಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे पञ्चत्रिंशः सर्गः॥ ३५॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ