॥वाल्मीकिरामायणम् ಬಾಲಕಾಂಡ · 34ನೇ ಸರ್ಗ

ಬಾಲಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ಗಾಧಿಯ ಜನನ ಮತ್ತು ಕೌಶಿಕೀ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ

ಕುಶನಾಭನ ಪುತ್ರೇಷ್ಟಿ, ಗಾಧಿಯ ಜನನ, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರ ಸ್ವಕುಲ ಪರಿಚಯ, ಸತ್ಯವತಿ ಕೌಶಿಕೀ ನದಿಯಾಗಿ ಹರಿದುದು, ಅರ್ಧರಾತ್ರಿಯ ವರ್ಣನೆ, ಮುನಿಗಳ ಪ್ರಶಂಸೆ ಮತ್ತು ಶಯನ

ವಿವಾಹವಾದ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತನು ತನ್ನ ದೇಶಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ ಮೇಲೆ, ಪುತ್ರನಿಲ್ಲದ ಕುಶನಾಭನು ಪುತ್ರಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಪೌತ್ರೀ ಇಷ್ಟಿಯನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದನು. ‘ಪೌತ್ರೀ ಇಷ್ಟಿ’ ಎಂದರೆ ಪುತ್ರಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ವಿಧಿಸಲಾದ ಯಜ್ಞ, ಇದನ್ನು ಪುತ್ರೇಷ್ಟಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆ ಇಷ್ಟಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಪರಮೋದಾರನಾದ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಕುಶನು ಭೂಪತಿ ಕುಶನಾಭನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. ಗಮನಿಸಬೇಕು — ವರದಾತನು ಯಜ್ಞದ ಸಮಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಕಾಯುವುದಿಲ್ಲ; ಕರ್ಮ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಬರುತ್ತಾನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಸಂಕಲ್ಪವೇ ದೈವಕ್ಕೆ ಕೇಳಿಸುವಂತಹುದು. ಅಲ್ಲದೆ ಪುತ್ರನನ್ನು ಅಜ್ಜನಿಂದಲೇ ಯಾಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ — ಕುಶನೇ ಕುಶನಾಭನ ತಂದೆಯಲ್ಲವೇ.

‘ಮಗನೇ, ನಿನಗೆ ಸದೃಶನಾದ ಸುಧಾರ್ಮಿಕ ಪುತ್ರನು ಹುಟ್ಟುವನು; ಗಾಧಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅವನನ್ನು ನೀನು ಪಡೆಯುವೆ, ಅವನಿಂದ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸುವೆ’ ಎಂಬುದು ಕುಶನ ಮಾತು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಆ ಕುಶನು ಆಕಾಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಸನಾತನವಾದ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು. ‘ಸದೃಶಃ’ ಎಂಬ ಪದ ಮಹತ್ವದ್ದು — ಮಗ ತಂದೆಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದಂತೆ; ವರದಾತನು ಕೇವಲ ಸಂತಾನವನ್ನು ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ, ಶೀಲದ ಮುಂದುವರಿಕೆಯನ್ನೂ ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ‘ಶಾಶ್ವತೀಂ ಕೀರ್ತಿಮ್’ ಎಂಬುದೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದುದು — ಮಗನೇ ತಂದೆಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಹೊತ್ತು ಸಾಗುವವನು ಎಂಬುದು ರಾಜಧರ್ಮದ ದೃಷ್ಟಿ.

ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಧೀಮಂತನಾದ ಕುಶನಾಭನಿಗೆ ಪರಮಧರ್ಮಿಷ್ಠನಾದ ಮಗ ಹುಟ್ಟಿದನು; ಅವನು ‘ಗಾಧಿ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು. ‘ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ, ಆ ಪರಮಧಾರ್ಮಿಕನಾದ ಗಾಧಿಯೇ ನನ್ನ ತಂದೆ; ಕುಶವಂಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದುದರಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಕೌಶಿಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.’ ಇದು ಸರ್ಗದ ಕೇಂದ್ರ — ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರು ತಮ್ಮ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಕುಲವನ್ನು ರಾಮನಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಂದು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಯಾದವರು ಜನ್ಮದಿಂದ ರಾಜಕುಮಾರರು; ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಮನಿಗೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸುವವರು ಕೇವಲ ಗುರುವಲ್ಲ, ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಕುಲಕ್ಕೇ ಸೇರಿದ ಹಿರಿಯರೂ ಹೌದು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

‘ರಾಘವ, ನನಗೆ ಒಬ್ಬ ಅಕ್ಕನೂ ಇದ್ದಳು, ಸುವ್ರತೆ, ಸತ್ಯವತಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನವಳು; ಅವಳನ್ನು ಋಚೀಕ ಮುನಿಗೆ ಕೊಡಲಾಯಿತು — ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. ಪತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾ ಅವಳು ಶರೀರಸಹಿತಳಾಗಿಯೇ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದಳು; ಪರಮೋದಾರಳಾದ ಅವಳು ಕೌಶಿಕೀ ಎಂಬ ಮಹಾನದಿಯಾಗಿ ಹರಿಯತೊಡಗಿದಳು.’ ‘ಸಶರೀರಾ’ (ಶರೀರಸಹಿತ) ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು — ಮರಣದಿಂದಲ್ಲ, ಪಾತಿವ್ರತ್ಯದ ಬಲದಿಂದಲೇ ಅವಳು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನೇರಿದಳು. ಒಬ್ಬಳೇ ನಾರಿಯ ಎರಡು ಪರಿಣತಿಗಳು — ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ದೇಹಧಾರಿಣಿ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನದಿ; ಭಕ್ತಿ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ರೂಪ ತಾಳುತ್ತದೆ.

ಆ ನದಿ ದಿವ್ಯವಾದುದು, ಪುಣ್ಯಜಲವುಳ್ಳದ್ದು, ರಮ್ಯವಾದುದು, ಹಿಮವಂತನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿರುವುದು; ಲೋಕದ ಹಿತಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನನ್ನ ಅಕ್ಕ ಹರಿಯತೊಡಗಿದಳು ಎಂದು ಮುನಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ‘ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಹಿಮವಂತನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿಯಮದಿಂದ ಸುಖವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತೇನೆ, ಅಕ್ಕ ಕೌಶಿಕಿಯ ಮೇಲಿನ ಸ್ನೇಹದಿಂದ.’ ಮುನಿಯ ತಪೋಭೂಮಿಯನ್ನು ಸುಮ್ಮನೆ ಆರಿಸಿಕೊಂಡದ್ದಲ್ಲ — ಅಕ್ಕನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವೇ ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಸ್ನೇಹ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ವಿರೋಧಿಯಲ್ಲ, ಅದಕ್ಕೆ ಆಶ್ರಯ; ಲೋಕಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಹರಿಯುವ ಅಕ್ಕನನ್ನು ಸೇವಿಸುವವನು ಅವಳೊಡನೆಯೇ ಲೋಕಹಿತವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

‘ಆ ಪುಣ್ಯವತಿ ಸತ್ಯವತಿ ಸತ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ನೆಲೆನಿಂತಿದ್ದಾಳೆ; ಪತಿವ್ರತೆಯೂ ಮಹಾಭಾಗ್ಯಶಾಲಿನಿಯೂ ಆದ ಅವಳು ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾದ ಕೌಶಿಕಿಯಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ಇದ್ದಾಳೆ. ನಾನಾದರೋ ನಿಯಮಕ್ಕಾಗಿ — ಯಜ್ಞನಿಯಮದ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ — ಅವಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸಿದ್ಧಾಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಬಂದೆನು; ನಿನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಿದ್ಧನಾದೆನು. ರಾಮ, ನನ್ನ ಹುಟ್ಟು, ನನ್ನ ವಂಶ ಮತ್ತು ಈ ದೇಶದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ; ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಏನು ಕೇಳಿದೆಯೋ ಅದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೇಳಲಾಯಿತು.’ ಹೀಗೆ ಮೂವತ್ತೆರಡನೆಯ ಸರ್ಗದಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಕುಶವಂಶದ ಕಥೆ ಸ್ವಕುಲವರ್ಣನೆಯೊಂದಿಗೆ ಮುಗಿಯಿತು; ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಉತ್ತರ ದೊರೆಯಿತು. ಗಮನಿಸಬೇಕು — ಮುನಿ ತಮ್ಮ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ರಾಮನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಗುರು ಶಿಷ್ಯನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ತಾವೇ ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದೇ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರ ಔದಾರ್ಯ. ಅಕ್ಕನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಂದದ್ದೂ ನಿಯಮಕ್ಕಾಗಿಯೇ, ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದಲ್ಲ.

‘ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ, ನಾನು ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿರುವಂತೆ ಅರ್ಧರಾತ್ರಿ ಕಳೆಯಿತು; ನಿದ್ರಿಸು, ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ; ನಮ್ಮ ಈ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ವಿಘ್ನವಾಗದಿರಲಿ.’ ಹೆಚ್ಚು ಜಾಗರಣೆ ನಾಳಿನ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವುದು ಎಂಬುದು ಗುರುವಿನ ಚಿಂತೆ; ಶಿಷ್ಯನ ದೇಹರಕ್ಷಣೆಯೂ ಆಚಾರ್ಯನ ಕರ್ತವ್ಯ. ಆಮೇಲೆ ಅವರು ರಾತ್ರಿಯ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ — ‘ರಘುನಂದನ, ಎಲ್ಲ ಮರಗಳೂ ಅಲುಗಾಡದೆ ನಿಂತಿವೆ, ಮೃಗ-ಪಕ್ಷಿಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಗಿವೆ, ದಿಕ್ಕುಗಳು ರಾತ್ರಿಯ ಕತ್ತಲೆಯಿಂದ ವ್ಯಾಪಿಸಿವೆ.’ ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಿಶ್ಶಬ್ದತೆಯೇ ನಿದ್ರೆಗೆ ಆಹ್ವಾನ; ವನವಾಸಿಗಳು ಕಾಲವನ್ನು ಗಡಿಯಾರದಿಂದಲ್ಲ, ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದಲೇ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.

‘ಸಂಧ್ಯೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸರಿಯುತ್ತಿದೆ; ಆಕಾಶ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದಂತೆ, ನಕ್ಷತ್ರ-ತಾರೆಗಳಿಂದ ದಟ್ಟವಾಗಿ, ಜ್ಯೋತಿಗಳಿಂದ ಬೆಳಗುತ್ತಿದೆ. ಲೋಕದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ನೀಗಿಸುವ, ತಣ್ಣನೆಯ ಕಿರಣಗಳುಳ್ಳ ಚಂದ್ರನು ತನ್ನ ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳ ಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಆಹ್ಲಾದಗೊಳಿಸುತ್ತಾ ಉದಯಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳೂ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿವೆ — ರೌದ್ರರಾದ, ಮಾಂಸಭಕ್ಷಕರಾದ ಯಕ್ಷ-ರಾಕ್ಷಸ ಸಮೂಹಗಳು.’ ಇಲ್ಲಿ ಕವಿ ರಾತ್ರಿಯ ಎರಡು ರೂಪಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ — ಚಂದ್ರನ ಆಹ್ಲಾದ ಮತ್ತು ನಿಶಾಚರರ ಭಯ. ‘ನೇತ್ರೈರಿವಾವೃತಮ್’ (ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದಂತೆ) ಎಂಬ ಉಪಮೆಯಿಂದ ಆಕಾಶವನ್ನು ಸಾವಿರ ಕಣ್ಣುಳ್ಳದ್ದಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಆಗ ನಿದ್ರೆ ಯುಕ್ತ, ಸಂಚಾರವಲ್ಲ. ಕಥೆಯ ಉದ್ದೇಶವೂ ಇದೇ — ರಾತ್ರಿ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿ ಮುನಿ ಶಿಷ್ಯರನ್ನು ವಿಶ್ರಮಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಶೋಣಾ ತೀರದಿಂದ ಪ್ರಯಾಣವಾಗಲಿದೆ. ಈ ವರ್ಣನೆ ಕೇವಲ ಶೋಭೆಗಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಕರ್ತವ್ಯನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಮಹಾಮುನಿ ಸುಮ್ಮನಾದರು. ಆ ಮುನಿಗಳೆಲ್ಲರೂ ‘ಸಾಧು, ಸಾಧು’ ಎಂದು ಅವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರು — ‘ಕುಶಿಕರ ಈ ವಂಶ ಯಾವಾಗಲೂ ಮಹತ್ತಾದುದು, ಧರ್ಮಪರವಾದುದು; ಕುಶವಂಶದ ನರೋತ್ತಮರು ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಸಮಾನರಾದ ಮಹಾತ್ಮರು. ಮಹಾಯಶಸ್ವಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರೇ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತಾವೇ ಅಂತಹವರು; ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾದ ಕೌಶಿಕಿಯೂ ತಮ್ಮ ಕುಲವನ್ನು ಬೆಳಗುವವಳು.’ ಸ್ತುತಿಯ ಸಾರ ಇದು — ವಂಶದ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಪುರುಷರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಆ ನದಿಯೂ ಹೊತ್ತಿದೆ; ಒಬ್ಬಳು ಸಹೋದರಿಯೇ ಕುಲವನ್ನು ಬೆಳಗುವವಳಾದಳು. ಇಲ್ಲಿ ರಾಮನಿಗೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ — ಯಾರ ವಂಶ ಬ್ರಹ್ಮಸಮಾನವೋ ಅವರ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ತಲೆಬಾಗಿ ಧರಿಸಬೇಕು. ಮುನಿಗಳ ಸಾಧುವಾದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರ ಕಥೆಯ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯವನ್ನೂ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ — ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿ ಅನೇಕ ತಪಸ್ವಿಗಳು ಅನುಮೋದಿಸುವುದೇ ಶಾಸ್ತ್ರದಂತೆ ಪ್ರಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರಿಂದ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶ್ರೀಮಂತರಾದ ಕುಶಿಕಪುತ್ರರು ಅಸ್ತಮಿಸಿದ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ನಿದ್ರೆಗೆ ಜಾರಿದರು. ಸೌಮಿತ್ರಿಯೊಡನೆ ರಾಮನೂ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಸ್ಮಯಗೊಂಡವನಾಗಿ ಆ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿ ನಿದ್ರೆಗೆ ಶರಣಾದನು. ‘ಅಸ್ತಂಗತಃ ಅಂಶುಮಾನ್ ಇವ’ (ಅಸ್ತಮಿಸಿದ ಸೂರ್ಯನಂತೆ) ಎಂಬ ಉಪಮೆ ರಮಣೀಯ — ತೇಜಸ್ವಿಯ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯೂ ತೇಜೋಮಯವೇ; ಅಸ್ತಮಾನ ನಾಶವಲ್ಲ, ಪುನರುದಯದ ನಿರೀಕ್ಷೆಯೇ. ‘ಆಗತವಿಸ್ಮಯಃ’ (ವಿಸ್ಮಯಗೊಂಡವನು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ರಾಮನು ಕೇಳಿದುದರ ಫಲ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ — ಕಥೆ ಅವನನ್ನು ವಿಸ್ಮಯದಿಂದಲೇ ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತದೆ; ಕೇಳುವವನ ವಿಸ್ಮಯವೇ ಹೇಳುವವನಿಗೆ ಬಹುಮಾನ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे चतुस्त्रिंशः सर्गः॥ ३४॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ