॥वाल्मीकिरामायणम् ಬಾಲಕಾಂಡ · 29ನೇ ಸರ್ಗ

ಬಾಲಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ಸಿದ್ಧಾಶ್ರಮೋಪಾಖ್ಯಾನ ಮತ್ತು ವಾಮನಚರಿತ

ಸಿದ್ಧಾಶ್ರಮದ ಹೆಸರಿನ ನಿರ್ವಚನ, ಬಲಿಯ ಯಜ್ಞ, ಕಶ್ಯಪರ ಸ್ತುತಿ, ವಾಮನಾವತಾರ, ತ್ರಿವಿಕ್ರಮ, ಆಶ್ರಮಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರ ದೀಕ್ಷೆ

ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಎದುರಿಗೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ ಆ ರಮ್ಯವಾದ ವನಪ್ರದೇಶದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದ್ದನು. ಹೀಗೆ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಅಪ್ರಮೇಯನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಗಳಾದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರು ವಿವರಿಸತೊಡಗಿದರು. ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ‘ಮಹಾಬಾಹುವಾದ ರಾಮ, ಇಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ವಂದಿತನಾದ ವಿಷ್ಣು ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ, ನೂರಾರು ಯುಗಗಳ ಕಾಲ ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ವಾಸಿಸಿದನು; ಇದು ಮಹಾತ್ಮನಾದ ವಾಮನನ ಪೂರ್ವಾಶ್ರಮ.’ ಇಲ್ಲಿ ಸರ್ಗದ ರಚನೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು — ರಾಮನು ಪ್ರದೇಶದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ, ಮುನಿಯಾದರೋ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ಈ ಕಾವ್ಯದ ಕ್ರಮ; ಗಂಗೆ, ಮಲದ-ಕರೂಷ, ತಾಟಕಾವನಗಳ ವರ್ಣನೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಭೂಮಿಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕೇವಲ ವರ್ಣನೆಯಿಂದಲ್ಲ, ಅಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ನಡೆದುದರಿಂದಲೇ ತಿಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಪೂರ್ವಾಶ್ರಮ’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಅವತಾರಕ್ಕೆ ಮೊದಲೂ ಪವಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

‘ಈ ಆಶ್ರಮ ಸಿದ್ಧಾಶ್ರಮವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಆ ಮಹಾತಪಸ್ವಿ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು.’ ಇದು ಹೆಸರಿನ ನಿರ್ವಚನ — ಸಿದ್ಧಿಯ ಸ್ಥಳವಾದ್ದರಿಂದ ಸಿದ್ಧಾಶ್ರಮ. ಆಮೇಲೆ ಮುನಿ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ — ‘ಇದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿರೋಚನನ ಮಗನಾದ ಬಲಿ ಎಂಬ ರಾಜನು ಇಂದ್ರನನ್ನೂ ಮರುದ್ಗಣಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ ದೇವಗಣಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು ಆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದನು; ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವನು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದನು.’ ‘ಏತಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಕಾಲೇ’ (ಇದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ) ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳನ್ನು ಮನನ ಮಾಡಬೇಕು — ಒಂದೆಡೆ ತಪಸ್ಸಿನ ಸಿದ್ಧಿ, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಅಸುರನ ವಿಜಯ; ಕಥೆಯ ಎರಡು ಎಳೆಗಳು ಒಂದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ, ಮುಂದೆ ಒಂದಾಗುತ್ತವೆ.

ಆ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ ಅಸುರೇಂದ್ರನು ಒಂದು ಮಹಾಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಯಜಮಾನನಾದ ಬಲಿ ಆ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರಲು, ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ದೇವತೆಗಳು ತಾವೇ ಈ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಬಂದು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಹೇಳಿದರು — ‘ವಿಷ್ಣುವೇ, ವಿರೋಚನನ ಮಗನಾದ ಬಲಿ ಉತ್ತಮವಾದ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ವ್ರತ ಮುಗಿಯುವ ಮೊದಲೇ ನಮ್ಮ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳು.’ ಗಮನಿಸಬೇಕು — ಅಸುರನೂ ಯಜ್ಞ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಯಜ್ಞ ಜಾತಿಗೆ ಬದ್ಧವಾದುದಲ್ಲ. ದೇವತೆಗಳು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಸಮಯವನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ — ‘ಅಸಮಾಪ್ತವ್ರತೇ’ (ವ್ರತ ಮುಗಿಯುವ ಮೊದಲೇ). ವ್ರತ ಮುಗಿದರೆ ಬಲಿ ಅಜೇಯನಾಗುವನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶವೇ ಉಪಾಯ.

‘ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಬರುವ ಯಾಚಕರಿಗೆ ಅವನು ಏನನ್ನು, ಎಲ್ಲಿ, ಹೇಗೆ ಕೇಳಿದರೂ ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಷ್ಣುವೇ, ನೀನು ದೇವತೆಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಯಾಯೋಗವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ವಾಮನರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿ ಉತ್ತಮವಾದ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಮಾಡು.’ ಇಲ್ಲಿ ಕಥೆಯ ಮರ್ಮ ಬೆಳಗುತ್ತದೆ — ಬಲಿಯ ದೋಷವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ, ಅವನ ದಾನಶೀಲತೆಯನ್ನೇ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಯಾವ ಗುಣದಿಂದ ಅವನು ಮಹಾನನೋ ಅದರಿಂದಲೇ ಅವನನ್ನು ಹಿಡಿಯಬೇಕು. ‘ಮಾಯಾಯೋಗಮುಪಾಶ್ರಿತಃ’ (ಮಾಯಾಯೋಗವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಉಪಾಯದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ — ಬಲದಿಂದಲ್ಲ, ರೂಪಾಂತರ ಮತ್ತು ಯಾಚನೆಯಿಂದ ವಿಜಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಬೇಕು.

ಈ ನಡುವೆ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಕಶ್ಯಪರು ಅದಿತಿಯೊಡನೆ, ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವಂತೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು. ದೇವಿಯೊಡಗೂಡಿದ ಆ ಪೂಜ್ಯರು ಸಾವಿರ ದಿವ್ಯವರ್ಷಗಳ ವ್ರತವನ್ನು ಮುಗಿಸಿ, ವರದನಾದ ಮಧುಸೂದನನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು — ‘ತಪೋಮಯನೂ ತಪಸ್ಸಿನ ರಾಶಿಯೂ ತಪಸ್ಸಿನ ಮೂರ್ತಿಯೂ ತಪಸ್ಸೇ ಆತ್ಮವಾಗಿರುವವನೂ ಆದ ಪುರುಷೋತ್ತಮನಾದ ನಿನ್ನನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಆಚರಿಸಿದ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಪ್ರಭುವೇ, ನಿನ್ನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಈ ಜಗತ್ತೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದೇನೆ; ನೀನು ಅನಾದಿ, ಅನಿರ್ದೇಶ್ಯ (ಮಾತಿನಿಂದ ಸೂಚಿಸಲಾಗದವನು); ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಶರಣು ಬಂದಿದ್ದೇನೆ.’ ಸ್ತುತಿಯ ರಚನೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದುದು — ನಾಲ್ಕು ಪದಗಳಲ್ಲಿ ‘ತಪಸ್’ ಶಬ್ದ ಆವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ, ಆಮೇಲೆ ‘ಸುತಪ್ತೇನ ತಪಸಾ’ ಎಂದು ಸಾಧನವನ್ನೂ ತಪಸ್ಸೆಂದೇ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಯಾವ ಸಾಧನದಿಂದ ಯಾವ ಸಾಧ್ಯವು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಆ ಎರಡರ ಏಕರೂಪತೆಯನ್ನೇ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ತುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ‘ಅನಿರ್ದೇಶ್ಯ’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ವಾಣಿಯ ಮಿತಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ; ವರ್ಣನೆ ಸಾಗದಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗತಿಯೇ ಉಳಿದ ಉಪಾಯ. ಕಶ್ಯಪರ ಆಗಮನವೂ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ — ದೇವತೆಗಳು ಉಪಾಯವನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ, ತಂದೆಯಾದರೋ ಪುತ್ರತ್ವವನ್ನು ಯಾಚಿಸುತ್ತಾರೆ; ಎರಡು ಯಾಚನೆಗಳು ಸೇರಿದಾಗಲೇ ಅವತಾರ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರೀತನಾದ ಹರಿ ಪಾಪರಹಿತರಾದ ಕಶ್ಯಪರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು — ‘ವರವನ್ನು ಕೇಳಿಕೋ, ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ; ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ನೀನು ವರಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನು.’ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಮರೀಚಿಯ ಮಗನಾದ ಕಶ್ಯಪರು ಹೇಳಿದರು — ‘ಅದಿತಿಯೂ ದೇವತೆಗಳೂ ನಾನೂ ಬೇಡುವುದು ಇದೊಂದನ್ನೇ. ಸುವ್ರತನೇ, ವರದನೇ, ಬಹಳ ಪ್ರೀತನಾಗಿ ವರವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಪೂಜ್ಯನೇ, ಅನಘನೇ, ಅದಿತಿಗೂ ನನಗೂ ಮಗನಾಗು. ಅಸುರಸೂದನನೇ, ನೀನು ಶಕ್ರನ ತಮ್ಮನಾಗು; ಶೋಕಾರ್ತರಾದ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಬೇಕು. ದೇವೇಶನೇ, ನಿನ್ನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಈ ಆಶ್ರಮ ಸಿದ್ಧಾಶ್ರಮವೆಂಬ ಹೆಸರು ಪಡೆಯುವುದು; ಕಾರ್ಯ ಸಿದ್ಧವಾದ ಮೇಲೆ ಇಲ್ಲಿಂದ ಎದ್ದು ಹೊರಡು.’ ಇಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಮನನ ಮಾಡಬೇಕು. ಮೊದಲನೆಯದು — ವರ ವಸ್ತುವಲ್ಲ, ಸಂಬಂಧ; ಪುತ್ರತ್ವವನ್ನೇ ಯಾಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎರಡನೆಯದು — ‘ಯವೀಯಾನ್ ಭ್ರಾತಾ’ (ತಮ್ಮ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ದೇವತೆಗಳ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಇಂದ್ರನಲ್ಲೇ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ, ವಿಷ್ಣು ಕಿರಿಯತನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಇದು ವಿನಯದ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆ. ಮೂರನೆಯದು — ಆಶ್ರಮದ ಹೆಸರಿನ ನಿರ್ವಚನವನ್ನು ಎರಡನೆಯ ಬಾರಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಈಗ ಅದನ್ನು ವರದ ಫಲವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಹೆಸರೇ ಕಥೆಯ ಗಂಟು. ಅಲ್ಲದೆ ‘ಕರ್ಮಣಿ ಸಿದ್ಧೇ’ (ಕಾರ್ಯ ಸಿದ್ಧವಾದ ಮೇಲೆ) ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಕಶ್ಯಪರು ತಪಸ್ಸಿನ ಫಲವನ್ನು ತಾವೇ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದೆ ದೇವತೆಗಳಿಗೇ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ.

ಆಮೇಲೆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ವಿಷ್ಣು ಅದಿತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದನು; ವಾಮನರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿ ಅವನು ವಿರೋಚನನ ಮಗನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು. ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಸರ್ವಲೋಕಹಿತದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾದ, ಲೋಕಗಳ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವ ಅವನು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಅಳೆದು ವ್ಯಾಪಿಸಿ, ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಬಲಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಮಹೇಂದ್ರನಿಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮರಳಿ ಕೊಟ್ಟನು; ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಮತ್ತೆ ಶಕ್ರನ ವಶಕ್ಕೆ ತಂದನು. ಇಲ್ಲಿನ ವಿರೋಧಾಭಾಸ ರಮಣೀಯ — ವಾಮನ ಕುಳ್ಳ, ಅವನ ಹೆಜ್ಜೆಗಳಾದರೋ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ವ್ಯಾಪಿಸುವಂತಹವು; ಅವನು ಯಾಚಕ, ಫಲವಾದರೋ ಸರ್ವಸ್ವಾಪಹರಣ. ‘ಸರ್ವಲೋಕಹಿತೇ ರತಃ’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಕವಿ ನಿಗ್ರಹದ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ — ಲೋಭವಲ್ಲ, ಲೋಕರಕ್ಷಣೆ. ಇದೇ ನೀತಿಯನ್ನು ತಾಟಕಾವಧೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಹೇಳಲಾಗಿತ್ತು. ಬಲಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಿಲ್ಲ, ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಯಿತು ಅಷ್ಟೆ; ಯಾರ ದೋಷ ಲೋಭಮಾತ್ರವೋ ಅವನಿಗೆ ನಿಗ್ರಹವೇ ಸಾಕು ಎಂದು ಕವಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ.

‘ಹಿಂದೆ ಅವನೇ ಆಕ್ರಮಿಸಿದ್ದ ಈ ಆಶ್ರಮ ಶ್ರಮವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವಂತಹುದು; ನಾನೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅದೇ ವಾಮನನ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ವಿಘ್ನಕಾರಿಗಳಾದ ರಾಕ್ಷಸರು ಬರುತ್ತಾರೆ; ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರನೇ, ಇಲ್ಲಿ ಆ ದುಷ್ಟಾಚಾರಿಗಳನ್ನು ನೀನು ಕೊಲ್ಲಬೇಕು.’ ಇಲ್ಲಿ ಪುರಾಣವನ್ನು ವರ್ತಮಾನದೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ‘ಶ್ರಮನಾಶನಃ’ ಎಂಬ ಪದದಲ್ಲಿ ಶ್ಲೇಷವಿದೆ — ‘ಆಶ್ರಮ’ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ‘ಶ್ರಮ’ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ, ಆ ಶ್ರಮವೇ ಇಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೆ ವಿಷ್ಣು ಇಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ವಿಘ್ನವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪರಿಹರಿಸಿದನೋ ಹಾಗೆಯೇ ಈಗ ರಾಮನು ಮುನಿಯ ವಿಘ್ನವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವನು; ಕಥೆಯೇ ನಿಯೋಗಕ್ಕೆ ಪ್ರಮಾಣವಾಯಿತು.

‘ಇಂದು ನಾವು ಆ ಅನುತ್ತಮವಾದ ಸಿದ್ಧಾಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗೋಣ; ಮಗೂ, ಆ ಆಶ್ರಮಪ್ರದೇಶ ನನಗೆ ಹೇಗೋ ನಿನಗೂ ಹಾಗೆಯೇ.’ ‘ತಾತ’ (ಮಗೂ) ಎಂಬ ಸಂಬೋಧನೆಯಿಂದ ಗುರುವಿನ ವಾತ್ಸಲ್ಯವೂ, ‘ತವಾಪ್ಯೇತತ್’ (ಇದು ನಿನ್ನದೂ ಹೌದು) ಎಂಬುದರಿಂದ ಶಿಷ್ಯನ ಅಧಿಕಾರವೂ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಪರಮಪ್ರೀತರಾದ ಅವರು ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಡನಿದ್ದ ರಾಮನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿರಲು, ಮಹಾಮುನಿ ಮಂಜು ಕರಗಿದ, ಪುನರ್ವಸು ನಕ್ಷತ್ರದೊಡನಿರುವ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಕಂಗೊಳಿಸಿದರು. ಉಪಮೆ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ — ಮುನಿ ಚಂದ್ರ, ಕುಮಾರರಿಬ್ಬರು ಪುನರ್ವಸು ನಕ್ಷತ್ರದ ಎರಡು ತಾರೆಗಳು; ಮಂಜು ಕರಗುವುದು ವಿಘ್ನಶಾಂತಿಯ ಸೂಚಕ. ಅವರನ್ನು ಕಂಡು ಸಿದ್ಧಾಶ್ರಮವಾಸಿಗಳಾದ ಮುನಿಗಳೆಲ್ಲರೂ ಥಟ್ಟನೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಎದ್ದೆದ್ದು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರು; ಧೀಮಂತರಾದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರಿಗೆ ಯಥೋಚಿತವಾದ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು, ಹಾಗೆಯೇ ರಾಜಕುಮಾರರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಅತಿಥಿಸತ್ಕಾರ ಮಾಡಿದರು. ‘ಉತ್ಪತ್ಯೋತ್ಪತ್ಯ’ (ಎದ್ದೆದ್ದು) ಎಂಬ ದ್ವಿರುಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂತೋಷದ ಆವೇಗ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ; ತಪಸ್ವಿಗಳೂ ಗುರುದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಬಾಲಕರಂತೆ ಹರ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಾಜಕುಮಾರರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸತ್ಕಾರದಿಂದ ಅವರ ಅತಿಥಿತ್ವವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.

ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತ ವಿಶ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ದಮನಿಸುವ ರಘುನಂದನರಾದ ಆ ಇಬ್ಬರು ರಾಜಕುಮಾರರು ಕೈಮುಗಿದು ಮುನಿಶಾರ್ದೂಲರಿಗೆ ಹೇಳಿದರು — ‘ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ತಮಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ; ಇಂದೇ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿರಿ. ಈ ಸಿದ್ಧಾಶ್ರಮ ಸಿದ್ಧವಾಗಲಿ, ತಮ್ಮ ಮಾತು ಸತ್ಯವಾಗಲಿ.’ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಮಹರ್ಷಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರು ನಿಯತರಾಗಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿ ಆಗ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಇಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಗೂಢವಾಗಿದ್ದರೂ ಸ್ಪಷ್ಟ — ‘ಸಿದ್ಧಾಶ್ರಮ ಸಿದ್ಧವಾಗಲಿ’ ಎನ್ನುತ್ತಾ ಅವನು ರಕ್ಷಣೆಯ ಹೊಣೆಯನ್ನು ತಾನೇ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ಸತ್ಯಮಸ್ತು ವಚಸ್ತವ’ (ತಮ್ಮ ಮಾತು ಸತ್ಯವಾಗಲಿ) ಎಂಬುದು ಹಿಂದೆ ಮುನಿ ಹೇಳಿದ್ದ ‘ಹಂತವ್ಯಾ ದುಷ್ಟಚಾರಿಣಃ’ (ದುಷ್ಟಾಚಾರಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬೇಕು) ಎಂಬ ಮಾತನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿಷ್ಯನ ಈ ಅಭಯವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿಯೇ ಗುರು ನಿಶ್ಶಂಕೆಯಿಂದ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ‘ನಿಯತೋ ನಿಯತೇಂದ್ರಿಯಃ’ ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳಿಂದ ಬಾಹ್ಯ ನಿಯಮ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಸಂಯಮ ಎರಡನ್ನೂ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕುಮಾರರಿಬ್ಬರೂ ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತರಾಗಿ ಆ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಕಳೆದು, ಬೆಳಗಿನ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎದ್ದು, ಪ್ರಾತಃಸಂಧ್ಯೆಯನ್ನು ಉಪಾಸಿಸಿ, ಶುಚಿಗಳಾಗಿ ನಿಯಮದಿಂದ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಜಪವನ್ನು ಮುಗಿಸಿ, ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರು. ಸರ್ಗ ಶಾಂತವಾದ ಹೆಜ್ಜೆಯೊಂದಿಗೆ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಯಜ್ಞರಕ್ಷಣೆ ಶಸ್ತ್ರದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಆರಂಭವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಶೌಚ, ಸಂಧ್ಯೋಪಾಸನೆ ಮತ್ತು ಜಪದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ; ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಬಾಲಕರೂ ಇಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳೇ. ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಆರು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿಗಳ ಜಾಗರಣೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿಯಾದರೋ ರಾತ್ರಿ ಶಾಂತ, ಬೆಳಗು ನಿರ್ಮಲ; ವಿಘ್ನಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಕವಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे एकोनत्रिंशः सर्गः॥ २९॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ