ಸರ್ಗ
ತಾಟಕೋಪಾಖ್ಯಾನ ಮತ್ತು ವಧೆಯ ನಿಯೋಗ
ಸುಕೇತುವಿನ ತಪಸ್ಸು, ಬ್ರಹ್ಮನ ವರ, ಅಗಸ್ತ್ಯರ ಶಾಪ, ಸ್ತ್ರೀವಧೆಯ ಬಗ್ಗೆ ರಾಮನ ಶಂಕೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರ ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳು
ಅಪ್ರಮೇಯರಾದ ಮುನಿಯ ಆ ಉತ್ತಮ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ಪುರುಷಸಿಂಹನಾದ ರಾಮನು ಶುಭವಾದ ವಾಣಿಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ ಕೊಟ್ಟನು. ಅವನ ಪ್ರಶ್ನೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದುದು — ‘ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ಯಕ್ಷರು ಅಲ್ಪವೀರ್ಯರು ಎಂದು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ; ಈ ಯಕ್ಷಿಣಿಯಾದರೋ ಅಬಲೆ; ಹಾಗಿರುವಾಗ ಅವಳು ಸಾವಿರ ಆನೆಗಳ ಬಲವನ್ನು ಹೇಗೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ?’ ರಾಮನು ಹೆದರಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಜಿಜ್ಞಾಸುವಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಶತ್ರುವಿನ ಬಲದ ಮೂಲವನ್ನು ತಿಳಿಯಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ವೀರನ ರೀತಿ — ಮೊದಲು ಜ್ಞಾನ, ಆಮೇಲೆ ಕರ್ಮ. ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮುನಿ ತಾಟಕೆಯ ಬಲವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೇಳಿದ್ದರು; ಇಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಅದರ ಕಾರಣವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ.
ಅಮಿತ ತೇಜಸ್ಸುಳ್ಳ ರಾಘವನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರು ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಡನಿದ್ದ ಅರಿಂದಮನಾದ ರಾಮನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತಾ ಮೃದುವಾದ ಮಾತಿನಿಂದ ಹೇಳಿದರು — ‘ಅವಳು ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಬಲದಿಂದ ಉನ್ಮತ್ತಳಾದಳು ಎಂಬುದನ್ನು ಕೇಳು. ಅವಳ ವೀರ್ಯ ವರದಾನದಿಂದ ಬಂದದ್ದು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅಬಲೆಯಾದರೂ ಅವಳು ಅಂತಹ ಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ.’ ಇಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದುದು — ಬಲ ಯಾವಾಗಲೂ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಲ್ಲ; ವರದಾನದಿಂದಲೂ ಅದು ಬರುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಕೇವಲ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿ ಶತ್ರುವನ್ನು ಅಳೆಯಬಾರದು. ‘ಹರ್ಷಯನ್’ (ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತಾ) ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು — ಮುನಿ ಕೇವಲ ಉತ್ತರ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ, ಶಿಷ್ಯನ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಹಿಂದೆ ಸುಕೇತು ಎಂಬ ಮಹಾಯಕ್ಷನಿದ್ದನು — ವೀರ್ಯವಂತನೂ ಸದಾಚಾರಿಯೂ ಆಗಿದ್ದನು, ಆದರೆ ಮಕ್ಕಳಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಮಹಾತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು. ಆ ಯಕ್ಷಪತಿಯ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಬಹಳ ಪ್ರೀತನಾದ ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅವನಿಗೆ ತಾಟಕೆ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಕನ್ಯಾರತ್ನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು; ಇವಳಿಗೆ ಸಾವಿರ ಆನೆಗಳ ಬಲವನ್ನೂ ಕೊಟ್ಟನು. ಆದರೆ ಆ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿ ಮಗನನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕೊಡಲಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಮನನ ಮಾಡಬೇಕು — ಅಂತಹ ಬಲವುಳ್ಳ ಮಗನು ಲೋಕವನ್ನು ಪೀಡಿಸುವನೆಂದು ಬ್ರಹ್ಮನು ಬಲ್ಲವನಾಗಿದ್ದನು; ಆದ್ದರಿಂದ ವರವನ್ನೂ ಮಿತಿಯೊಳಗೇ ಕೊಡಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಯೆಂದು ಎಣಿಸಲಿಲ್ಲ — ಅವಳಿಗೇ ಆ ಮಹಾಬಲವನ್ನು ಕೊಡಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಧರ್ಮದಿಂದ ರಕ್ಷಿತವಾಗದ ಬಲ ಅನರ್ಥವಾಗಿಯೇ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಕೇತು ಸದಾಚಾರಿ, ಅವನ ಮಗಳಾದರೋ ನರಭಕ್ಷಕಿ — ಇದರಿಂದ ಶೀಲವು ವಂಶಪರಂಪರೆಯಿಂದ ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕವಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ, ರೂಪಯೌವನಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದ, ಯಶಸ್ವಿನಿಯಾದ ಆ ಬಾಲೆಯನ್ನು ಸುಕೇತು ಜಂಭನ ಮಗನಾದ ಸುಂದನಿಗೆ ಹೆಂಡತಿಯಾಗಿ ಕೊಟ್ಟನು. ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದ ನಂತರ ಆ ಯಕ್ಷಿಣಿ ಮಾರೀಚನೆಂಬ ದುರ್ಧರ್ಷನಾದ ಮಗನನ್ನು ಹೆತ್ತಳು; ಅವನು ಶಾಪದಿಂದ ರಾಕ್ಷಸನಾದನು. ಹೀಗೆ ಯಕ್ಷಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದರೂ ಅವನು ರಾಕ್ಷಸತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದನು; ಜಾತಿ ಜನ್ಮದಿಂದ ಸ್ಥಿರವಾದುದಲ್ಲ, ಕರ್ಮದಿಂದಲೂ ಶಾಪದಿಂದಲೂ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮಾರೀಚನೇ ಮುಂದೆ ಸೀತಾಪಹರಣದಲ್ಲಿ ರಾವಣನಿಗೆ ಸಹಾಯಕನಾಗುವನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಕವಿ ದೂರ ಸಾಗುವ ಕಥಾಸೂತ್ರವೊಂದನ್ನು ಬಿತ್ತುತ್ತಾನೆ.
ಸುಂದನು ಹತನಾದ ಮೇಲೆ ತಾಟಕೆ ಮಗನೊಡನೆ ಋಷಿಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಅಗಸ್ತ್ಯರನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಲು ಬಯಸಿದಳು. ಭಕ್ಷಿಸಬೇಕೆಂಬ ಆವೇಶದಿಂದ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಾ ಅವಳು ಅವರ ಮೇಲೆ ಓಡಿಬಂದಳು. ಎರಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಅವಳನ್ನು ಕಂಡು ಪೂಜ್ಯರಾದ ಅಗಸ್ತ್ಯ ಋಷಿಗಳು ಮಾರೀಚನಿಗೆ ‘ರಾಕ್ಷಸತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಆಮೇಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಕುಪಿತರಾಗಿ ತಾಟಕೆಗೂ ಶಾಪ ಕೊಟ್ಟರು. ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕು — ಋಷಿ ತಾವೇ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಅವರ ವಾಣಿಯೇ ಶಸ್ತ್ರ. ತಪಸ್ವಿಯನ್ನು ಪೀಡಿಸುವವರು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಶಾಪವನ್ನು ಸುಮ್ಮನೆ ಕೊಟ್ಟದ್ದಲ್ಲ — ಅವಳು ಮುನಿಯನ್ನು ತಿನ್ನಲು ಓಡಿಬಂದಳು, ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅವಳಿಗೆ ಭಕ್ಷಕರೂಪವನ್ನೇ ಕೊಡಲಾಯಿತು. ಎಂತಹ ಕರ್ಮವೋ ಅಂತಹ ಫಲ — ಇದೇ ಶಾಪದ ನ್ಯಾಯಸಂಗತಿ.
ಶಾಪದ ಮಾತು ಹೀಗಿದೆ — ‘ನೀನು ನರಭಕ್ಷಕಿಯಾದ, ವಿಕೃತಳಾದ, ವಿಕೃತ ಮುಖವುಳ್ಳ ಮಹಾಯಕ್ಷಿಯಾಗು; ಈ ರೂಪವನ್ನು ಬೇಗನೆ ತೊರೆದು ನಿನಗೆ ದಾರುಣವಾದ ರೂಪ ಉಂಟಾಗಲಿ.’ ಶಾಪದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಕೋಪದಿಂದ ಕ್ರೋಧಮೂರ್ಛಿತಳಾದ ಆ ತಾಟಕೆ, ಅಗಸ್ತ್ಯರು ಸಂಚರಿಸಿದ ಆ ಶುಭವಾದ ದೇಶವನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ. ಶಾಪಕ್ಕೆ ಮೊದಲೂ ಅವಳು ದುಷ್ಟಳಾಗಿದ್ದಳು; ಶಾಪದಿಂದ ನರಭಕ್ಷಕಿಯಾದಳು, ಅವಳ ಕ್ರೋಧ ಜನಪದನಾಶದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಹೀಗೆ ಮಲದ-ಕರೂಷಗಳ ವಿನಾಶದ ಕಾರಣವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಯಿತು; ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಿದ ಆ ಘೋರವಾದ ನಿರ್ಜನ ವನ ಇವಳ ಕೋಪದ ಫಲವೇ.
ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ — ‘ರಾಘವ, ಗೋ-ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ದುರ್ವೃತ್ತೆಯೂ ಪರಮದಾರುಣಳೂ ದುಷ್ಟಪರಾಕ್ರಮಿಯೂ ಆದ ಈ ಯಕ್ಷಿಣಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲು. ಶಾಪಗ್ರಸ್ತಳಾದ ಇವಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಯಾವ ಪುರುಷನೂ ಧೈರ್ಯ ಮಾಡಲಾರನು.’ ‘ಗೋಬ್ರಾಹ್ಮಣಹಿತಾರ್ಥಾಯ’ (ಗೋ-ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ವಧೆಯ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ — ವೈರವಲ್ಲ, ಪ್ರತೀಕಾರವಲ್ಲ, ಲೋಕರಕ್ಷಣೆಯೇ. ‘ತ್ವಾಮೃತೇ’ (ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ರಾಮನ ವಿಶಿಷ್ಟತೆ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ; ಇತರರಿಗೆ ಯಾವುದು ಅಶಕ್ಯವೋ ಅದೇ ಇವನ ನಿಯೋಗ.
ಇಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಶಂಕೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುನಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ‘ನರೋತ್ತಮನೇ, ಸ್ತ್ರೀವಧೆಯ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ನಿನಗೆ ಹೇಸಿಗೆ ಬೇಡ; ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ರಾಜಕುಮಾರನು ಇದನ್ನು ಮಾಡಲೇಬೇಕು. ಪ್ರಜಾರಕ್ಷಣೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಕ್ರೂರವಾಗಿರಲಿ ಕ್ರೂರವಲ್ಲದಿರಲಿ, ಪಾತಕವಾಗಿರಲಿ ದೋಷಯುಕ್ತವಾಗಿರಲಿ, ರಕ್ಷಕನು ಆ ಕರ್ಮವನ್ನು ಸದಾ ಮಾಡಬೇಕು. ರಾಜ್ಯಭಾರವನ್ನು ಹೊತ್ತವರಿಗೆ ಇದೇ ಸನಾತನ ಧರ್ಮ. ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ, ಅಧರ್ಮಿಷ್ಠಳಾದ ಇವಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲು; ಇವಳಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವೇ ಇಲ್ಲ.’ ಈ ತರ್ಕದ ಕ್ರಮ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಮೊದಲು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಯಮ — ರಕ್ಷಕನ ಧರ್ಮ ಕೊಲ್ಲಬೇಕಾದವಳ ಸ್ತ್ರೀತ್ವವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ರಕ್ಷಿಸಬೇಕಾದವರ ಹಿತವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಆಮೇಲೆ ವಿಶೇಷ — ಇವಳಾದರೋ ಅಧರ್ಮಿಷ್ಠಳು, ಇವಳಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ಲೇಶವೂ ಇಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ತ್ರೀತ್ವದಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೊರೆಯಬಹುದಾದ ರಕ್ಷಣೆಯೂ ಇಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಅಧರ್ಮವೇ ಮೂರ್ತಿವೆತ್ತಲ್ಲಿ ದಯೆಯೇ ಅಧರ್ಮವಾಗುತ್ತದೆ. ಮುನಿ ‘ಪಾಪವಾಗುವುದಿಲ್ಲ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ, ‘ಪಾತಕವನ್ನೂ ರಕ್ಷಕನು ಹೊರಬೇಕು’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು — ರಾಜಧರ್ಮದ ಭಾರ ಇದೇ.
ಮುನಿ ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳನ್ನೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಹಿಂದೆ ಶಕ್ರನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡಬಯಸಿದ ವಿರೋಚನನ ಮಗಳಾದ ಮಂಥರೆಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು; ಹಿಂದೆ ವಿಷ್ಣುವು ಇಂದ್ರನಿಲ್ಲದ ಲೋಕವನ್ನು ಬಯಸಿದ, ಪತಿವ್ರತೆಯಾದ, ಕಾವ್ಯನ (ಶುಕ್ರನ) ತಾಯಿಯಾದ ಭೃಗುಪತ್ನಿಯನ್ನು ಕೊಂದನು. ಇವರಿಂದಲೂ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಮಹಾತ್ಮರಾದ ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜಕುಮಾರರಿಂದಲೂ ಅಧರ್ಮದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ‘ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇಸಿಗೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಇವಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲು’ ಎಂದು ಅವರು ಉಪಸಂಹರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎರಡು ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳ ಜೋಡಣೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿದೆ — ಒಬ್ಬಳು ಅಸುರಕನ್ಯೆ, ಇನ್ನೊಬ್ಬಳು ಪತಿವ್ರತೆಯಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿ; ಇಬ್ಬರೂ ಹತರಾದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಇಬ್ಬರೂ ಲೋಕನಾಶವನ್ನು ಬಯಸಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಜಾತಿಯಾಗಲಿ, ವ್ರತವಾಗಲಿ, ಸ್ತ್ರೀತ್ವವಾಗಲಿ ರಕ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಲೋಕಹಿಂಸೆಯೇ ವಧ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ದೃಷ್ಟಾಂತವೂ ಪ್ರಮಾಣ; ಆದ್ದರಿಂದ ಮುನಿ ಕೇವಲ ಆಜ್ಞಾಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಹಿಂದಿನ ವೃತ್ತಾಂತಗಳಿಂದ ತಮ್ಮ ಮಾತನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಈ ಸರ್ಗ ರಾಮನ ಸಮ್ಮತಿಯನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಾ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे पञ्चविंशः सर्गः॥ २५॥