॥वाल्मीकिरामायणम् ಬಾಲಕಾಂಡ · 26ನೇ ಸರ್ಗ

ಬಾಲಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ತಾಟಕಾವಧೆ

ರಾಮನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ, ಧನುಷ್ಟಂಕಾರ, ತಾಟಕೆಯ ಮಾಯೆ, ಅವಳ ವಧೆ, ದೇವತೆಗಳ ಸ್ತುತಿ ಮತ್ತು ಅಸ್ತ್ರದಾನದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ

ಮುನಿಯ ಆ ಧೈರ್ಯಭರಿತವಾದ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ನರಶ್ರೇಷ್ಠನ ಮಗನಾದ ರಾಘವನು ಕೈಮುಗಿದು, ದೃಢವ್ರತನಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸಿದನು. ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರು ಸ್ತ್ರೀವಧೆಯ ಧರ್ಮವನ್ನು ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳಿಂದ ಸಮರ್ಥಿಸಿದ್ದರು; ಇಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಆ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಉತ್ತರ ಮೂರು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಹೆಣೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದು — ತಂದೆಯ ಮಾತಿನ ನಿರ್ದೇಶದಿಂದಲೂ ತಂದೆಯ ಮಾತಿನ ಗೌರವದಿಂದಲೂ ಕೌಶಿಕರ ಮಾತನ್ನು ಶಂಕೆಯಿಲ್ಲದೆ ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ಎರಡನೆಯದು — ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಗುರುಗಳ ನಡುವೆ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ತಂದೆ ದಶರಥನು ನನಗೆ ಹೀಗೆ ಬೋಧಿಸಿದ್ದಾನೆ; ಅವನ ಮಾತನ್ನು ಅವಜ್ಞೆ ಮಾಡಬಾರದು. ಮೂರನೆಯದು — ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿಗಳಾದ ತಮ್ಮ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದಲೂ ತಂದೆಯ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿರುವುದರಿಂದಲೂ ನಾನು ಉತ್ತಮವಾದ ತಾಟಕಾವಧೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ. ಗೋ-ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಈ ದೇಶದ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಅಪ್ರಮೇಯರಾದ ತಮ್ಮ ಮಾತನ್ನು ನಡೆಸಲು ಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಹೀಗೆ ರಾಮನು ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಿಂದಲ್ಲ, ಕೋಪದಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ, ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆ, ಗುರುವಿನ ಮಾತು ಮತ್ತು ಲೋಕಹಿತದಿಂದ ಪ್ರವೃತ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಿಯನ ಶಸ್ತ್ರ ಸ್ವತಂತ್ರವಲ್ಲ, ಧರ್ಮದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿತವಾದುದು ಎಂದು ಕವಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ಅಕ್ಲೀಬಮ್’ (ಹೇಡಿತನವಿಲ್ಲದ) ಎಂಬ ಪದವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಬೇಕು — ಮುನಿಯ ಮಾತು ಕೇವಲ ಆಜ್ಞಾಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಪೌರುಷವನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ. ‘ದೃಢವ್ರತಃ’ ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣದಿಂದ ರಾಮನ ನಿಶ್ಚಯ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ; ಕೈಮುಗಿದಿರುವುದರಲ್ಲಿ ವಿನಯ, ದೃಢವ್ರತದಲ್ಲಿ ಬಲ — ಎರಡೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇವೆ. ಇಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ವಾದಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ; ಹಿಂದೆ ಅವನು ಶಂಕಿಸಿದ್ದನು. ಶಂಕೆ ಪರಿಹಾರವಾದ ಮೇಲೆ ಆಜ್ಞೆ ವಿಳಂಬವನ್ನು ಸಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ — ಇದು ಶಿಷ್ಯನ ರೀತಿ.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಅರಿಂದಮನಾದ ರಾಮನು ಬಿಲ್ಲಿನ ನಡುವೆ ಮುಷ್ಟಿಯನ್ನು ಬಿಗಿದು, ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಶಬ್ದದಿಂದ ಮೊಳಗಿಸುತ್ತಾ ತೀವ್ರವಾದ ಧನುಷ್ಟಂಕಾರವನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಆ ಶಬ್ದದಿಂದ ತಾಟಕಾವನದ ನಿವಾಸಿಗಳೆಲ್ಲರೂ ಬೆಚ್ಚಿಬಿದ್ದರು; ತಾಟಕೆಯೂ ಆ ಶಬ್ದದಿಂದ ಮೊದಲು ದಿಗ್ಭ್ರಮೆಗೊಂಡಳು, ಆಮೇಲೆ ಅತಿಯಾಗಿ ಕುಪಿತಳಾದಳು. ಆ ಶಬ್ದವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಮೈಮರೆತ ಆ ರಾಕ್ಷಸಿ, ಶಬ್ದ ಎಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟಿತ್ತೋ ಅಲ್ಲಿಗೇ ಕೋಪದಿಂದ ಓಡಿಬಂದಳು. ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕು — ರಾಮನು ಶತ್ರುವನ್ನು ಮೋಸದಿಂದ ಆಕ್ರಮಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಧನುಷ್ಟಂಕಾರದಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಕ್ಷತ್ರಿಯನ ಆಚಾರ — ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮೊದಲು ಸೂಚಿಸಿಯೇ ಆರಂಭಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇಲ್ಲಿ ಶಬ್ದವೇ ಮೊದಲ ಶಸ್ತ್ರ; ಮುಂದೆ ಅದೇ ಶಬ್ದ ಶಬ್ದವೇಧಿತ್ವದ ಮೂಲಕ ವಧೆಯ ಸಾಧನವಾಗಲಿದೆ. ತಾಟಕೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಅವಳ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಬಯಲುಮಾಡುತ್ತದೆ — ವನವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಭಯ ಉಂಟಾಯಿತು, ಇವಳಿಗಾದರೋ ಕ್ರೋಧವೇ; ಶಬ್ದಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಕೋಪಗೊಳ್ಳುವವಳು ಶಾಂತಿಗೆ ಅರ್ಹಳಲ್ಲ.

ಕೋಪಗೊಂಡ, ವಿಕೃತಳಾದ, ವಿಕೃತ ಮುಖವುಳ್ಳ, ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಅವಳನ್ನು ಕಂಡು ರಾಮನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು — ‘ಈ ಯಕ್ಷಿಣಿಯ ಭೀಕರವಾದ ದಾರುಣ ದೇಹವನ್ನು ನೋಡು; ಇವಳನ್ನು ನೋಡಿದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೇ ಅಂಜುಬುರುಕರ ಹೃದಯಗಳು ಒಡೆದುಹೋದಾವು. ಎದುರಿಸಲು ಕಷ್ಟಳಾದ, ಮಾಯಾಬಲದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಇವಳನ್ನು ನೋಡು; ಇಂದು ಇವಳ ಕಿವಿಯ ತುದಿಗಳನ್ನೂ ಮೂಗನ್ನೂ ಕತ್ತರಿಸಿ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಓಡಿಸುತ್ತೇನೆ. ಸ್ತ್ರೀಸ್ವಭಾವದಿಂದ ರಕ್ಷಿತಳಾದ ಇವಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ನನಗೆ ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲ; ಇವಳ ವೀರ್ಯವನ್ನೂ ಚಲನೆಯನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡುತ್ತೇನೆ — ಇದು ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.’ ಮುನಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದರೂ ಹೇಸಿಗೆ ಇನ್ನೂ ರಾಮನನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಮಧ್ಯಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ — ಅಂಗಚ್ಛೇದದಿಂದ ವಿರೂಪಗೊಳಿಸಿ ಹಿಂದಿರುಗಿಸುವುದು. ಇದು ಆರ್ಯನ ಹೃದಯ — ವಧೆ ಸಾಧ್ಯವಿರುವಲ್ಲಿಯೂ ಮೊದಲು ಕನಿಷ್ಠ ದಂಡವನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಮಧ್ಯಮಾರ್ಗ ಫಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ದಯೆಯಿಂದ ಶಮನಗೊಳ್ಳದ ದೋಷ ಕೊನೆಗೆ ವಧೆಯನ್ನೇ ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಇದರಿಂದ ಕವಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಾಮನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಮುನಿಗಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಗಮನಿಸಬೇಕು — ಗುರುವಿನ ಆಜ್ಞೆಗೆ ಎದುರುಮಾತಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ತಮ್ಮನಿಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ.

ರಾಮನು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಮೈಮರೆತ ತಾಟಕೆ ತೋಳನ್ನೆತ್ತಿ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಾ ರಾಮನ ಕಡೆಗೇ ಓಡಿಬಂದಳು. ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರು ಹೂಂಕಾರದಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಗದರಿಸಿ, ‘ರಾಘವರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಸ್ವಸ್ತಿಯಾಗಲಿ, ಜಯವಾಗಲಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಅವಳಾದರೋ ರಾಘವರಿಬ್ಬರ ಕಡೆಗೆ ಘೋರವಾದ ಧೂಳನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸುತ್ತಾ, ದೊಡ್ಡ ಧೂಳಿನ ಮೋಡದಿಂದ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಅವರನ್ನು ದಿಗ್ಭ್ರಮೆಗೊಳಿಸಿದಳು. ಮುನಿಯ ಆಶೀರ್ವಾದ ಇಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಮಾನ — ಧರ್ಮವಿರುವಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸಿನ ಬಲವೂ ಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ. ತಾಟಕೆಯ ಮೊದಲ ಆಯುಧ ಧೂಳೇ — ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ ಅವಳು ಯುದ್ಧಮಾಡುತ್ತಾಳೆ; ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಲ್ಲ, ಮೋಹದಲ್ಲಿಯೇ ಜಯವನ್ನು ಬಯಸುವ ರಾಕ್ಷಸರ ರೀತಿಯೇ ಇದು. ‘ರಾಘವಯೋಃ’ ಎಂಬ ದ್ವಿವಚನದಿಂದ ಮುನಿ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನೂ ಬಯಸುತ್ತಾರೆ; ಲಕ್ಷ್ಮಣನೂ ಇಲ್ಲಿ ಯೋಧನೇ, ಕೇವಲ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಲ್ಲ.

ಆಮೇಲೆ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಅವಳು ಭಾರಿ ಕಲ್ಲಿನ ಮಳೆಯಿಂದ ರಾಘವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಮುಚ್ಚಿದಳು; ಆಗ ರಾಮನು ಕುಪಿತನಾದನು. ಅವನು ಬಾಣಗಳ ಮಳೆಯಿಂದ ಅವಳ ಆ ಭಾರಿ ಕಲ್ಲಿನ ಮಳೆಯನ್ನು ತಡೆದು, ಎರಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಅವಳ ಎರಡು ಕೈಗಳನ್ನು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಿದನು. ಆಮೇಲೆ ತೋಳುಗಳು ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ದಣಿದಿದ್ದರೂ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವಳ ಕಿವಿಯ ತುದಿಗಳನ್ನೂ ಮೂಗನ್ನೂ ಸೌಮಿತ್ರಿ ಕೋಪದಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಿದನು. ಕಲ್ಲಿನ ಮಳೆಗೆ ಪ್ರತೀಕಾರ ಬಾಣದ ಮಳೆಯಿಂದಲೇ ಆಯಿತು — ಮಾಯೆಗೆ ಉತ್ತರ ಕೌಶಲ. ಸಹೋದರರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರಹರಿಸುತ್ತಾರೆ — ರಾಮನು ತೋಳುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಕಿವಿ-ಮೂಗುಗಳನ್ನು; ರಾಮನು ಮೊದಲು ಹೇಳಿದುದನ್ನೇ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೂ ಅವಳು ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ, ಹಿಂದಿರುಗುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕು — ರಾಮನು ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಎಸೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಅವಳ ಕೈಗಳನ್ನೇ ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಪ್ರಹಾರವೂ ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾದುದು, ಕೋಪಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾದುದಲ್ಲ. ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಕೋಪವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ರಾಮನದನ್ನು ಹೇಳಿಲ್ಲ — ಇದರಿಂದ ಸಹೋದರರ ಪ್ರಕೃತಿಭೇದ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

ಬೇಕಾದ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಬಲ್ಲ ಅವಳು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳನ್ನು ತಾಳಿ, ತನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಅವರನ್ನು ಭ್ರಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತಾ ಅದೃಶ್ಯಳಾದಳು. ಕಲ್ಲಿನ ಮಳೆಯನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತಾ ಅವಳು ಭೀಕರವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸಿದಳು; ಆಗ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಿಂದ ಕಲ್ಲಿನ ಮಳೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟರು. ಅಂಗಗಳು ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಅವಳು ಶಾಂತಳಾಗಲಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಅದೃಶ್ಯಳಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಪೀಡಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇವಳ ದುಷ್ಟತನ ದೇಹದಲ್ಲಿಲ್ಲ, ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿಯೇ ಅಡಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ; ಇದರಿಂದ ರಾಮನ ಹಿಂದಿನ ಮೃದುವಾದ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ತಾನಾಗಿಯೇ ನಿರಾಕರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅರ್ಧದಂಡ ದುಷ್ಟನನ್ನು ತಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ, ಅವನನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಗೂಢನನ್ನಾಗಿಯೇ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಅದನ್ನು ಕಂಡು ಶ್ರೀಮಾನ್ ಗಾಧಿಸುತರು ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದರು — ‘ರಾಮ, ನಿನ್ನ ಹೇಸಿಗೆ ಸಾಕು; ಪಾಪಿಷ್ಠಳೂ ದುಷ್ಟಾಚಾರಿಣಿಯೂ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ವಿಘ್ನ ತರುವವಳೂ ಆದ ಈ ಯಕ್ಷಿಣಿ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮತ್ತೆ ಬೆಳೆದಾಳು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಮೊದಲೇ ಇವಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲು. ಸಂಧ್ಯೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತಿದೆ; ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸರು ಎದುರಿಸಲಸಾಧ್ಯರಾಗುತ್ತಾರಲ್ಲವೇ.’ ಮುನಿ ಮೂರು ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಡುತ್ತಾರೆ — ಇವಳ ಪಾಪಾಚಾರ, ಇವಳು ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ವಿಘ್ನ ತರುವವಳೆಂಬುದು, ಮತ್ತು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಂಧ್ಯೆ. ಕೊನೆಯ ಕಾರಣ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು — ಧರ್ಮಯುದ್ಧದಲ್ಲಿಯೂ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಉಪೇಕ್ಷಿಸಬಾರದು. ಹೀಗೆ ಮುನಿ ರಾಮನ ದಯೆಯನ್ನು ನಿಂದಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಅದಕ್ಕೆ ಇದು ಸ್ಥಳವಲ್ಲ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ‘ಅಲಂ ತೇ ಘೃಣಯಾ’ (ನಿನ್ನ ಹೇಸಿಗೆ ಸಾಕು) ಎಂಬ ವಾಕ್ಯ ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದ ‘ಘೃಣಾ ನ ಕಾರ್ಯಾ’ (ಹೇಸಿಗೆ ಪಡಬಾರದು) ಎಂಬುದರ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ; ಅಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಹೇಳಲಾಯಿತು, ಇಲ್ಲಿ ಅದನ್ನೇ ಕಾರ್ಯದ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಅವನು, ಕಲ್ಲಿನ ಮಳೆಯನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಯಕ್ಷಿಣಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಶಬ್ದವೇಧಿತ್ವವನ್ನು (ಶಬ್ದವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿ ಹೊಡೆಯುವ ಕೌಶಲವನ್ನು) ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾ ಬಾಣಗಳಿಂದ ತಡೆದನು. ಬಾಣಜಾಲದಿಂದ ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಮಾಯಾಬಲದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅವಳು ಆರ್ಭಟಿಸುತ್ತಾ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥನ ಮೇಲೂ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಮೇಲೂ ಎರಗಿದಳು. ಸಿಡಿಲಿನಂತೆ ವೇಗವಾಗಿ ಎರಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ, ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಮುನ್ನುಗ್ಗುತ್ತಿದ್ದ ಅವಳ ಎದೆಗೆ ರಾಮನು ಬಾಣದಿಂದ ಹೊಡೆದನು; ಅವಳು ಬಿದ್ದು ಸತ್ತಳು. ಕಾಣದ ಶತ್ರುವನ್ನು ಶಬ್ದದಿಂದಲೇ ಭೇದಿಸಿ ರಾಮನು ತನ್ನ ಶಿಕ್ಷಣದ ಫಲವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಧೆಯನ್ನು ಅವಳು ತಾನೇ ಎರಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿಯೇ ಮಾಡಲಾಯಿತು — ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗಲೂ ಅಲ್ಲ, ಮಲಗಿದ್ದಾಗಲೂ ಅಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ಸ್ತ್ರೀವಧೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಶಂಕಿಸಲಾಗಿದ್ದ ದೋಷವೂ ಪರಿಹಾರವಾಯಿತು; ಇಲ್ಲಿ ಕಾರಣ ಧರ್ಮರಕ್ಷಣೆಯೇ, ವೈರವಲ್ಲ. ಒಂದೇ ಬಾಣದಿಂದ ಎದೆಯಲ್ಲಿ ಭೇದಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಅವಳು ಬೀಳುತ್ತಾಳೆ; ವಧೆಯಲ್ಲಿಯೂ ನಿಷ್ಠುರತೆಯಿಲ್ಲ — ಕರ್ಮ ಕ್ರೂರ, ಕರ್ತೃ ಕ್ರೂರನಲ್ಲ.

ಭೀಕರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ ಅವಳು ಹತಳಾದುದನ್ನು ಕಂಡು ದೇವೇಂದ್ರನೂ ದೇವತೆಗಳೂ ‘ಸಾಧು, ಸಾಧು’ ಎಂದು ಕಾಕುತ್ಸ್ಥನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರು. ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೀತನಾದ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷ ಪುರಂದರನೂ ಹರ್ಷಗೊಂಡ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳೂ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರಿಗೆ ಹೇಳಿದರು — ‘ಕೌಶಿಕ ಮುನಿಗಳೇ, ತಮಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ; ಈ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ಇಂದ್ರನ ಸಹಿತ ಎಲ್ಲ ಮರುದ್ಗಣಗಳೂ ಸಂತುಷ್ಟರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಘವನ ಮೇಲೆ ಸ್ನೇಹವನ್ನು ತೋರಿಸಿರಿ. ಪ್ರಜಾಪತಿ ಕೃಶಾಶ್ವನ ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಿಗಳಾದ, ತಪೋಬಲವನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುವ ಪುತ್ರರನ್ನು (ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು) ರಾಘವನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿರಿ. ಇವನು ತಮಗೆ ಯೋಗ್ಯ ಪಾತ್ರನು, ತಮ್ಮನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನು; ಈ ರಾಜಕುಮಾರನಿಂದ ದೇವತೆಗಳ ಒಂದು ಮಹಾಕಾರ್ಯ ನೆರವೇರಬೇಕಾಗಿದೆ.’ ದೇವತೆಗಳ ಮಾತಿನಿಂದ ಎರಡು ವಿಷಯಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ. ಒಂದು — ರಾಮನು ಶಂಕಿಸಿದ್ದ ವಧೆಯನ್ನು ದೇವತೆಗಳೇ ಅನುಮೋದಿಸಿದರು; ಆದ್ದರಿಂದ ಧರ್ಮನಿರ್ಣಯ ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದಲೂ ಸ್ಥಿರವಾಯಿತು. ಎರಡು — ಅಸ್ತ್ರದಾನದ ಬೀಜ ಇಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ; ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಬೇಡಿ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ, ಕರ್ಮದಿಂದ ಪಾತ್ರತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಪಡೆಯಲಾಯಿತು. ಕೃಶಾಶ್ವನ ಪುತ್ರರು ಅಸ್ತ್ರದೇವತೆಗಳು, ತಪೋಬಲದಿಂದ ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರು; ಅವುಗಳನ್ನು ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಬಲ್ಲವನಿಗೇ ಕೊಡಬೇಕು. ‘ಸುರಾಣಾಂ ಸುಮಹತ್ ಕರ್ಮ’ (ದೇವತೆಗಳ ಮಹಾಕಾರ್ಯ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ರಾವಣವಧೆ ದೂರದಿಂದಲೇ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ — ಈ ತಾಟಕಾವಧೆ ಆ ಮಹಾಕಾರ್ಯದ ಮೊದಲ ಮೆಟ್ಟಿಲು. ದೇವತೆಗಳು ತಾವೇ ರಾಮನನ್ನು ಬೇಡುವುದಿಲ್ಲ, ಗುರುವನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ — ಶಿಷ್ಯನ ಲಾಭ ಗುರುವಿನ ಮೂಲಕವೇ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಮರ್ಯಾದೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಪಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಹರ್ಷಗೊಂಡ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳೂ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು; ಆಮೇಲೆ ಸಂಧ್ಯೆ ಆವರಿಸಿತು. ಆಗ ತಾಟಕಾವಧೆಯಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟರಾದ, ಪ್ರೀತರಾದ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರು ರಾಮನ ನೆತ್ತಿಯನ್ನು ಆಘ್ರಾಣಿಸಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು — ‘ಶುಭದರ್ಶನನಾದ ರಾಮ, ಇಂದಿನ ರಾತ್ರಿ ಇಲ್ಲಿಯೇ ತಂಗೋಣ; ನಾಳೆ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ನನ್ನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗೋಣ.’ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಹರ್ಷಗೊಂಡ ದಶರಥನ ಮಗನು ಆ ತಾಟಕಾವನದಲ್ಲಿ ಸುಖವಾಗಿ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಕಳೆದನು. ಆ ವನ ಅದೇ ದಿನ ಶಾಪದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ರಮಣೀಯವಾಗಿ, ಚೈತ್ರರಥ ವನದಂತೆ ಕಂಗೊಳಿಸಿತು. ಹೀಗೆ ಯಕ್ಷಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಕೊಂದು, ದೇವ-ಸಿದ್ಧ ಸಮೂಹಗಳಿಂದ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾ, ರಾಮನು ಮುನಿಯೊಡನೆ ಅಲ್ಲಿ ತಂಗಿದನು; ಬೆಳಗಿನ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಲಾಯಿತು. ನೆತ್ತಿಯನ್ನು ಆಘ್ರಾಣಿಸುವುದು ತಂದೆಯಂತಹ ಸ್ನೇಹದ ಚಿಹ್ನೆ — ಶಿಷ್ಯನು ಇಂದು ಮಗನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ. ವನದ ಶಾಪಮೋಕ್ಷ ವಧೆಯ ಫಲವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ — ದುಷ್ಟಳು ಹತಳಾದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯೇ ಪ್ರಸನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಹಿಂದಿನ ಎರಡು ಸರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಧರ್ಮವಿಚಾರ ಸಮಾಪ್ತಿಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ — ರಕ್ಷಕನ ಕ್ರೂರ ಕರ್ಮವೂ ಲೋಕವನ್ನು ಶೋಭಿಸುತ್ತದೆ. ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ವನವನ್ನು ಘೋರವಾಗಿ, ನಿರ್ಜನವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು; ಇಲ್ಲಿ ಅದೇ ವನ ಚೈತ್ರರಥಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ — ಒಂದೇ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ದೇಶದ ರೂಪವೇ ಬದಲಾಯಿತು. ರಾಮನು ಗರ್ವದಿಂದ ಬೀಗುವುದಿಲ್ಲ, ವಿಜಯವನ್ನು ಘೋಷಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ; ಬೆಳಗನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಾ ಶಾಂತವಾಗಿ ಮಲಗುತ್ತಾನೆ ಅಷ್ಟೆ. ಸರ್ಗದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣುವಂತೆ, ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಬೇರೊಂದು ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿದೆ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे षड्विंशः सर्गः॥ २६॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ