॥वाल्मीकिरामायणम् ಅರಣ್ಯಕಾಂಡ · 32ನೇ ಸರ್ಗ

ಅರಣ್ಯಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ಶೂರ್ಪಣಖಿಯು ಲಂಕೆಗೆ ಬಂದು ರಾವಣನನ್ನು ಕಾಣುವುದು

ಹತರಾದ ಬಂಧುಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಶೂರ್ಪಣಖಿಯ ಆರ್ತನಾದ, ಲಂಕೆಗೆ ಆಗಮನ, ಮಂತ್ರಿಗಳ ನಡುವೆ ಕುಳಿತ ರಾವಣನ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ವರ್ಣನೆ, ಭಯವಿಹ್ವಲೆಯಾಗಿ ಅವಳು ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುವುದು

ಈ ಸರ್ಗವು ಮೂವತ್ತೊಂದನೆಯ ಸರ್ಗದ ಕಥಾಧಾರೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಬೇರೊಬ್ಬ ದೂತಳ ಮೂಲಕ. ಶೂರ್ಪಣಖಿ ಸ್ವತಃ ಕಾಣುತ್ತಾಳೆ — ಭೀಕರ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನೆಸಗುವ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ರಾಕ್ಷಸರು ರಾಮನೊಬ್ಬನಿಂದಲೇ ಹತರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ದೂಷಣ, ಖರ, ತ್ರಿಶಿರರು ರಣದಲ್ಲಿ ಮಡಿದಿದ್ದಾರೆ. ಅದನ್ನು ಕಂಡು ಮೋಡದಂತಿದ್ದ ಅವಳು ಮತ್ತೆ ಮಹಾನಾದಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದಳು — ಗುಡುಗಿನ ಉಪಮೆಯಿಂದ ಕವಿ ಅವಳ ಕೂಗಿನ ಗಾಂಭೀರ್ಯವನ್ನೂ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ; ‘ಪುನಃ’ (ಮತ್ತೆ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಅಂಗಭಂಗವಾದಾಗ ಅವಳು ಮಾಡಿದ ಕೂಗನ್ನು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ ಅವಳು ರಾಮನ ಆ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾಳೆ, ಅದು ಇತರರಿಗೆ ಅತಿ ದುಷ್ಕರವಾದುದು — ಅಂದರೆ ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಮಾಡಲಾರದುದು. ಇದರಿಂದ ಕವಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ — ಶೂರ್ಪಣಖಿಯ ಶೋಕ ಕೇವಲ ಬಂಧುನಾಶದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದುದಲ್ಲ, ವಿಸ್ಮಯದಿಂದ ಬೆರೆತುದು; ಈ ಶತ್ರು ಅಸಾಧಾರಣನೆಂದು ಅವಳಿಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ವಿಗ್ನಳಾಗಿ ಅವಳು ರಾವಣನಿಂದ ಪಾಲಿತವಾದ ಲಂಕೆಗೆ ಹೋದಳು. ‘ರಾವಣಪಾಲಿತಾಮ್’ (ರಾವಣನು ಪಾಲಿಸುವ) ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣ ಇಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ — ರಾವಣನು ರಕ್ಷಿಸುವ ನಗರದಲ್ಲೇ ಅವಳು ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾಳೆ; ಆದರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅವಳು ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನಲ್ಲ, ಪ್ರತೀಕಾರವನ್ನೇ ಬೇಡಲು ಬರುತ್ತಾಳೆ. ಕೇವಲ ಮೂರು ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಕವಿ ಜನಸ್ಥಾನದಿಂದ ಲಂಕೆಯವರೆಗಿನ ದೀರ್ಘ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪಿಸುತ್ತಾನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಸರ್ಗದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಮಾರ್ಗವರ್ಣನೆಯಲ್ಲ, ರಾವಣನ ದರ್ಶನ.

ಲಂಕೆಯನ್ನು ತಲುಪಿ ಅವಳು ರಾವಣನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾಳೆ. ಅವನು ವಿಮಾನದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುವ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ, ಮಂತ್ರಿಗಳು ಸುತ್ತಲೂ ಕುಳಿತಿರಲು — ಮರುತ್ತುಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಇಂದ್ರನಂತೆ ಕುಳಿತಿದ್ದನು. ಇಂದ್ರನ ಉಪಮೆ ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ — ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ವಿರೋಧವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ; ಇಂದ್ರನಂತೆ ಕುಳಿತಿರುವವನೇ ಇಂದ್ರನ ಶತ್ರು. ‘ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಚಿನ್ನದ ಶ್ರೇಷ್ಠಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತವನು’ — ಚಿನ್ನದ ಆಸನ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ; ‘ಚಿನ್ನದ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಆಹುತಿಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿ ಉರಿಯುವ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ’ ಅವನು ಶೋಭಿಸಿದನು. ಅಗ್ನಿಯ ಉಪಮೆಯೂ ಇಮ್ಮಡಿ ಅರ್ಥದ್ದು — ತೇಜಸ್ಸೂ ಹೌದು, ಸುಡುವ ಗುಣವೂ ಹೌದು. ಅನಂತರ ಕವಿ ಅವನ ಅಜೇಯತೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ — ‘ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಗಂಧರ್ವರಿಗೂ ಭೂತಗಳಿಗೂ ಮಹಾತ್ಮರಾದ ಋಷಿಗಳಿಗೂ ಅವನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಜೇಯನು, ಘೋರನು, ಬಾಯ್ದೆರೆದ ಅಂತಕನಂತಿರುವವನು.’ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ದೇಹದ ಮೇಲಿನ ಗುರುತುಗಳು — ‘ದೇವಾಸುರಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ವಜ್ರದಿಂದಲೂ ಸಿಡಿಲಿನಿಂದಲೂ ಗಾಯಗೊಂಡವನು, ಐರಾವತದ ದಂತಾಗ್ರಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಕಲೆಗಳುಳ್ಳ ಎದೆಯವನು.’ ಗಾಯಗಳೂ ಕಲೆಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ದೌರ್ಬಲ್ಯದ ಸಂಕೇತಗಳಲ್ಲ, ಹಿಂದಿನ ವಿಜಯಗಳ ದಾಖಲೆಗಳು. ಗಮನಿಸಬೇಕು — ಶೂರ್ಪಣಖಿ ಮೊದಲು ರಾವಣನನ್ನು ಸಂಬೋಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಕವಿ ಮೊದಲು ಅವಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೇ ಅವನನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಇದರಿಂದ ಓದುಗನೂ ಅವಳ ವಿಸ್ಮಯವನ್ನೂ ಭಯವನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಈಗ ನೇರವಾದ ರೂಪವರ್ಣನೆ — ‘ಇಪ್ಪತ್ತು ಭುಜಗಳುಳ್ಳವನು, ಹತ್ತು ಕೊರಳುಗಳುಳ್ಳವನು, ನೋಡಲು ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಉಡುಗೆ-ತೊಡುಗೆಗಳುಳ್ಳವನು, ವಿಶಾಲವಾದ ಎದೆಯ ವೀರನು, ರಾಜಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವವನು.’ ಭುಜಗಳ ಮತ್ತು ಕೊರಳುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೇ ಅವನ ಅಮಾನುಷತೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ; ‘ರಾಜಲಕ್ಷಣಲಕ್ಷಿತಮ್’ ಎಂಬುದು ಅವನ ರಾಜತ್ವವನ್ನು. ‘ಕೂರಿಸಿದ ವೈಡೂರ್ಯಗಳಂತೆ ಹೊಳೆಯುವವನು, ಪುಟಕ್ಕಿಟ್ಟ ಚಿನ್ನದ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ತೊಟ್ಟವನು’ — ಕೂರಿಸಿದ ವೈಡೂರ್ಯಮಣಿಗಳಂತೆ ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳ ಶರೀರ, ಪುಟಕ್ಕಿಟ್ಟ ಚಿನ್ನದ ಆಭರಣಗಳು. ‘ಸುಂದರ ಭುಜಗಳುಳ್ಳವನು, ಬಿಳಿಯ ಹಲ್ಲುಗಳುಳ್ಳವನು, ದೊಡ್ಡ ಬಾಯಿಯವನು, ಪರ್ವತದಂತಿರುವವನು’ — ಪರ್ವತದ ಉಪಮೆ ಮತ್ತೆ ಬಂದಿದೆ, ಇದನ್ನು ಈ ಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಖರನಿಗೂ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅನಂತರ ಮತ್ತೆ ಗಾಯಗಳ ವರ್ಣನೆ — ‘ದೇವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಬಾರಿ ವಿಷ್ಣುಚಕ್ರದ ಹೊಡೆತಗಳಿಂದಲೂ, ಮಹಾಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಇತರ ಶಸ್ತ್ರಗಳ ಪ್ರಹಾರಗಳಿಂದಲೂ ಪೆಟ್ಟು ತಿಂದವನು; ಆದರೂ ಸಮಸ್ತ ದೇವಾಯುಧಗಳಿಂದಲೂ ಯಾವ ಅಂಗವೂ ನಾಶವಾಗದೆ ಉಳಿದವನು.’ ಅಂದರೆ — ಪ್ರಹಾರಗಳು ಅನೇಕ, ಆದರೆ ಒಂದು ಅಂಗವೂ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ — ‘ಕದಲಿಸಲಾಗದ ಸಮುದ್ರಗಳನ್ನೂ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಲಕುವವನು.’ ಸಮುದ್ರಗಳನ್ನೇ ಕಲಕುವವನು ಮುಂದೆ ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ ತನ್ನ ಕುಲವನ್ನೇ ಕಲಕುತ್ತಾನೆ. ‘ದೇವಾಯುಧಗಳಿಂದ ನಾಶವಾಗದ ಅಂಗಗಳುಳ್ಳವನು’ ಎಂಬ ಮಾತಿನಿಂದ ಕವಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ — ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗದುದನ್ನು ಮನುಷ್ಯನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಇದು ವರದ ವಿಡಂಬನೆಯೇ.

ಆರು ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಕವಿ ರಾವಣನ ಹಿಂದಿನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಎಣಿಸುತ್ತಾನೆ, ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ‘ಯಾರು’ ಎಂಬ ಸಂಬಂಧಸರ್ವನಾಮದಿಂದ ಪದಗಳನ್ನು ಹೆಣೆಯಲಾಗಿದೆ. ‘ಪರ್ವತಶಿಖರಗಳನ್ನು ಎಸೆಯುವವನು, ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಮರ್ದಿಸುವವನು, ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಬೇರುಸಹಿತ ಕೀಳುವವನು, ಪರಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಕೆಡಿಸುವವನು; ಎಲ್ಲ ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸುವವನು, ಸದಾ ಯಜ್ಞಗಳಿಗೆ ವಿಘ್ನ ತರುವವನು.’ ‘ಪರದಾರಾಭಿಮರ್ಶನಮ್’ (ಪರಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಕೆಡಿಸುವವನು) ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನಿಸಬೇಕು — ಯಾವ ದೋಷದಿಂದ ಅವನ ವಿನಾಶವಾಗಲಿದೆಯೋ ಅದೇ ಇಲ್ಲಿ ಅವನ ಹಳೆಯ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅನಂತರ ವಿಜಯಯಾತ್ರೆಗಳು — ‘ಯಾರು ಭೋಗವತೀ ಪುರಿಗೆ ಹೋಗಿ ವಾಸುಕಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ತಕ್ಷಕನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಅವನ ಪ್ರಿಯಪತ್ನಿಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದನೋ; ಯಾರು ಕೈಲಾಸಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ನರವಾಹನನನ್ನು (ಕುಬೇರನನ್ನು) ಗೆದ್ದು ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಸಂಚರಿಸುವ ಅವನ ಪುಷ್ಪಕವಿಮಾನವನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದನೋ; ಯಾರು ಕೋಪದಿಂದ ದಿವ್ಯವಾದ ಚೈತ್ರರಥವನವನ್ನೂ, ಕಮಲದ ಸರೋವರವನ್ನೂ, ನಂದನವನವನ್ನೂ, ದೇವೋದ್ಯಾನಗಳನ್ನೂ ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತಾನೋ; ಯಾರು ಪರ್ವತಶಿಖರದಂತೆ ನಿಂತು, ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಶತ್ರುತಾಪಕರಾದ ಮಹಾಭಾಗರಾದ ಚಂದ್ರಸೂರ್ಯರನ್ನು ತನ್ನ ಬಾಹುಗಳಿಂದ ತಡೆಯುತ್ತಾನೋ.’ ಸರ್ಪಲೋಕ, ಧನಪತಿ, ದೇವೋದ್ಯಾನಗಳು, ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಯರಾದ ಇಬ್ಬರು — ಹೀಗೆ ನಾಲ್ಕು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ ಆಕ್ರಮಣ; ಆಕ್ರಮಿಸದೆ ಉಳಿದ ಲೋಕ ಒಂದೂ ಇಲ್ಲ. ಈ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕ್ರಿಯಾಪದವೂ ಇಲ್ಲ; ಕೇವಲ ದ್ವಿತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿಯ ವಿಶೇಷಣಗಳು ಮತ್ತು ‘ಯಾರು’ ಎಂಬ ಸಂಬಂಧಪದಗಳು — ವಾಕ್ಯವು ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ‘ಸಾ ದದರ್ಶ’ (ಅವಳು ಕಂಡಳು) ಎಂಬ ಕ್ರಿಯಾಪದದಿಂದಲೇ ಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ.

ಈಗ ವರದ ಕಥೆ — ‘ಯಾರು ಹಿಂದೆ ಮಹಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ಧೀರನಾಗಿ ತನ್ನ ತಲೆಗಳನ್ನೇ ಸ್ವಯಂಭುವಾದ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದನೋ.’ ತಲೆಗಳನ್ನೇ ಅರ್ಪಿಸಿದುದು ಅವನ ತಪಸ್ಸಿನ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನೂ ವೈಚಿತ್ರ್ಯವನ್ನೂ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರ ಫಲ — ‘ದೇವ, ದಾನವ, ಗಂಧರ್ವ, ಪಿಶಾಚ, ಪಕ್ಷಿ, ಸರ್ಪಗಳೊಡನೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೆ ಮೃತ್ಯುಭಯವಿಲ್ಲವೋ, ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ.’ ಇಲ್ಲೇ ಇಡೀ ರಾಮಾಯಣದ ಗೂಢಸೂತ್ರವಿದೆ — ವರದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದಲೇ ವಿಷ್ಣುವು ಮನುಷ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿದನು. ಅನಂತರ ಮತ್ತೆ ದುಷ್ಕೃತ್ಯಗಳು — ‘ಯಾರು ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಿಜರು ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿದ ಪವಿತ್ರವಾದ ಸೋಮವನ್ನು ಹವಿರ್ಧಾನಗಳಲ್ಲೇ (ಸೋಮವನ್ನಿಡುವ ಮಂಟಪಗಳಲ್ಲೇ) ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೋ; ಯಾರು ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಕೆಡಿಸುವವನೋ, ದುಷ್ಟನೋ, ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡುವವನೋ, ಕ್ರೂರಕರ್ಮಿಯೋ, ಕಠೋರನೋ, ದಯೆಯಿಲ್ಲದವನೋ, ಪ್ರಜೆಗಳ ಅಹಿತದಲ್ಲೇ ನಿರತನೋ; ಯಾರು ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೂ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳಿಗೂ ಭಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವವನೋ.’ ಯಜ್ಞದ ಸೋಮವನ್ನು ಅಪಹರಿಸುವುದೇ ಅವನ ಪಾಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು, ಏಕೆಂದರೆ ಅದರಿಂದ ದೇವತೆಗಳ ಪಾಲೇ ಇಲ್ಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ನಾಲ್ಕು ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ವರವನ್ನೂ ಪಾಪವನ್ನೂ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ — ವರದಿಂದಲೇ ಪಾಪದ ಧೈರ್ಯ ಹೆಚ್ಚಿತು ಎಂಬುದು ಧ್ವನಿ. ‘ಮಾನುಷಾತ್ ಋತೇ’ (ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ಎಂಬ ಎರಡೇ ಪದಗಳು ಇಡೀ ಕಾವ್ಯದ ಗತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ; ರಾವಣನು ಅದನ್ನೇ ಕಡೆಗಣಿಸಿದನು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನು ಹುಲ್ಲುಕಡ್ಡಿಯಂತಿದ್ದನು.

ಈಗ ವಾಕ್ಯವು ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ‘ಅಂತಹ ಕ್ರೂರನಾದ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಅಣ್ಣನನ್ನು ಆ ರಾಕ್ಷಸಿ ಕಂಡಳು.’ ಹದಿನಾರು ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿದ ವಿಶೇಷಣಗಳ ಜಾಲ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಕ್ರಿಯಾಪದದಿಂದ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ — ಇದು ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶೈಲಿ. ‘ದಿವ್ಯವಸ್ತ್ರಾಭರಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ, ದಿವ್ಯಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸುವ, ಆಸನದಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕುಳಿತಿರುವ, ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಂಹಾರಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧನಾದ ಕಾಲನಂತಿರುವ, ಮಹಾಭಾಗನಾದ ಪೌಲಸ್ತ್ಯಕುಲನಂದನನಾದ ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರನನ್ನು’ — ‘ಕಾಲೇ ಕಾಲಮಿವೋದ್ಯತಮ್’ (ಕಾಲ ಬಂದಾಗ ಸಿದ್ಧನಾದ ಕಾಲನಂತೆ) ಎಂಬ ಉಪಮೆ ಭಯಂಕರ, ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಂಹಾರಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧನಾದ ಕಾಲನೇ ಅವನ ಉಪಮಾನ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವಳು ಹತ್ತಿರ ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ — ‘ಮಂತ್ರಿಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ, ಶತ್ರುಸಂಹಾರಕನಾದ ರಾವಣನ ಬಳಿಗೆ ಭಯವಿಹ್ವಲೆಯಾದ ಆ ರಾಕ್ಷಸಿ ಹೋಗಿ ಮಾತನಾಡಿದಳು.’ ‘ಭಯವಿಹ್ವಲಾ’ (ಭಯದಿಂದ ತತ್ತರಿಸಿದವಳು) ಎಂಬ ಪದ ಇಲ್ಲಿ ಮನನೀಯ — ಸ್ವತಃ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವವಳಾಗಿದ್ದವಳು ಈಗ ಭಯದಿಂದ ತತ್ತರಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ವಂಶಸ್ಥವೃತ್ತದಲ್ಲಿದೆ — ‘ಮಹಾತ್ಮನಿಂದ (ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಂದ) ವಿರೂಪಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ನಿರ್ಭಯವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಶೂರ್ಪಣಖಿ ಭಯ ಮತ್ತು ಲೋಭಗಳಿಂದ ಮೋಹಗೊಂಡು, ತನ್ನ ವಿಕೃತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿ, ಉರಿಯುವ ವಿಶಾಲ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳ ಅವನಿಗೆ ಅತಿ ದಾರುಣವಾದ ಮಾತನ್ನಾಡಿದಳು.’ ‘ಪ್ರದರ್ಶಯಿತ್ವಾ’ (ತೋರಿಸಿ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಮಾತಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ದರ್ಶನವನ್ನೇ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ; ಆ ಮಾತನ್ನು ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕೇಳುತ್ತೇವೆ. ಹೀಗೆ ಈ ಸರ್ಗವು ದರ್ಶನದಿಂದಲೇ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ — ಮಾತು ಮುಂದೆ; ಈ ವಿರಾಮವು ಕಥೆಯ ಕುತೂಹಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे द्वात्रिंशः सर्गः॥ ३२॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ