बालकाण्डम् — पञ्चषष्टितमः सर्गः
బాలకాండ — 65వ సర్గ
பால காண்டம் — சர்க்கம் 65
ಬಾಲಕಾಂಡ — 65ನೇ ಸರ್ಗ
ബാലകാണ്ഡം — 65-ാം സർഗ്ഗം
Bāla Kāṇḍa — Sarga 65
पूर्वस्यां दिशि सहस्रवर्षं मौनतपः, इन्द्रेण द्विजरूपेण अन्नयाचनम्, देवानां पितामहं प्रति प्रार्थना, ब्रह्मणा ब्राह्मण्यदीर्घायुःप्रदानम्, वसिष्ठेन सख्यम्, जनकस्य स्तुतिः विदायश्च
తూర్పుదిశలో వెయ్యి సంవత్సరాల మౌనతపస్సు, ఇంద్రుడు బ్రాహ్మణరూపంలో అన్నం యాచించడం, దేవతలు పితామహుని ప్రార్థించడం, బ్రహ్మ బ్రాహ్మణ్యాన్నీ దీర్ఘాయుష్షునూ ప్రసాదించడం, వసిష్ఠునితో స్నేహం, జనకుని స్తుతి, వీడ్కోలు
கிழக்குத் திசையில் ஆயிரம் ஆண்டு மௌனத் தவம், இந்திரன் பிராமண வடிவில் உணவு இரத்தல், தேவர்கள் பாட்டனாரிடம் வேண்டுதல், பிரம்மா பிராமணத்தன்மையையும் நீண்ட ஆயுளையும் அளித்தல், வசிஷ்டருடன் நட்பு, ஜனகரின் துதியும் விடைபெறுதலும்
ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಮೌನತಪಸ್ಸು, ಇಂದ್ರನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂಪದಲ್ಲಿ ಅನ್ನ ಬೇಡಿದುದು, ದೇವತೆಗಳು ಪಿತಾಮಹನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದುದು, ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾಯುಸ್ಸಿನ ಪ್ರದಾನ, ವಸಿಷ್ಠನೊಡನೆ ಸ್ನೇಹ, ಜನಕನ ಸ್ತುತಿ ಮತ್ತು ಬೀಳ್ಕೊಡುಗೆ
കിഴക്കേ ദിക്കിൽ ആയിരം വർഷത്തെ മൗനതപസ്സ്, ഇന്ദ്രൻ ബ്രാഹ്മണരൂപത്തിൽ അന്നം യാചിക്കൽ, ദേവന്മാർ പിതാമഹനോട് അപേക്ഷിക്കൽ, ബ്രഹ്മാവ് ബ്രാഹ്മണ്യവും ദീർഘായുസ്സും നൽകൽ, വസിഷ്ഠനുമായുള്ള സൗഹൃദം, ജനകന്റെ സ്തുതിയും യാത്രയയപ്പും
अस्मिन् सर्गे शतानन्दः विश्वामित्रचरितम् उपसंहरति। रम्भाशापानन्तरं मुनिः हैमवतीं दिशं त्यक्त्वा पूर्वां दिशम् अनुप्राप्य वर्षसहस्रं मौनव्रतेन सुदारुणं तपः चरति; विघ्नैः आधूतः अपि क्रोधं न गच्छति। व्रते पूर्णे यदा सः अन्नं भोक्तुम् आरभते, तदा इन्द्रः द्विजातिः भूत्वा तत् याचते; मुनिः सर्वम् अन्नं दत्त्वा स्वयम् अभुक्त्वा एव तिष्ठति, किंचिद् अपि न वदति, पुनः च अनुच्छ्वासं मौनम् आश्रयति। अपरं वर्षसहस्रम् अनुच्छ्वसतः तस्य मूर्धनि धूमः उद्गच्छति, येन त्रैलोक्यं सम्भ्रान्तम् आतापितम् इव भवति। देवाः ऋषयः गन्धर्वाः पन्नगाः राक्षसाः च मन्दरश्मयः कश्मलोपहताः पितामहम् उपगम्य वदन्ति — ‘अस्य वृजिनं न दृश्यते; यदि अस्य अभीप्सितं न दीयते, सः तपसा त्रैलोक्यं विनाशयेत्; सागराः क्षुब्धाः, पर्वताः विशीर्यन्ते, भास्करः अपि निष्प्रभः; यावत् नाशे बुद्धिं न करोति तावत् एव प्रसादनीयः।’ ततः ब्रह्मपुरोगमाः देवाः विश्वामित्रं ‘ब्रह्मर्षे’ इति सम्बोध्य ब्राह्मण्यं दीर्घम् आयुः च ददति। सः तु ॐकारवषट्कारवेदानां वरणं वसिष्ठस्य च स्वीकारं परमं कामं प्रार्थयते। देवैः प्रसादितः वसिष्ठः ‘एवमस्तु, त्वं ब्रह्मर्षिः’ इति उक्त्वा सख्यं करोति; विश्वामित्रः तं पूजयति, कृतकामः च महीं चरति। कथाम् एवं समाप्य शतानन्दः विरमति; जनकः प्राञ्जलिः विश्वामित्रं स्तौति, कर्मकालम् आपन्नं निवेद्य विदायं याचते, प्रदक्षिणं करोति; विश्वामित्रः च रामलक्ष्मणाभ्यां सह स्ववासम् अभिक्रामति।
पुस्तकरूपेण पठतुపుస్తకంగా చదవండిநூலாகப் படிக்கಪುಸ್ತಕವಾಗಿ ಓದಿപുസ്തകമായി വായിക്കുകRead as a book
१अथ हैमवतीं राम दिशं त्यक्त्वा महामुनिः।
पूर्वां दिशमनुप्राप्य तपस्तेपे सुदारुणम्॥
२मौनं वर्षसहस्रस्य कृत्वा व्रतमनुत्तमम्।
चकाराप्रतिमं राम तपः परमदुष्करम्॥
३पूर्णे वर्षसहस्रे तु काष्ठभूतं महामुनिम्।
विघ्नैर्बहुभिराधूतं क्रोधो नान्तरमाविशत्॥
पूर्वसर्गे विश्वामित्रः रम्भां शप्त्वा तपोहानिम् अनुभवति, ततः च ‘न एवं क्रोधं गमिष्यामि, न च कथंचन वक्ष्ये’ इति प्रतिजानीते। अस्मिन् सर्गे शतानन्दः तस्याः प्रतिज्ञायाः फलं वर्णयति। अथ सः महामुनिः हैमवतीं दिशं त्यक्त्वा पूर्वां दिशम् अनुप्राप्य सुदारुणं तपः अतप्यत। तत्र वर्षसहस्रस्य मौनम् इति अनुत्तमं व्रतं कृत्वा सः अप्रतिमं परमदुष्करं तपः चकार। वर्षसहस्रे पूर्णे सः महामुनिः काष्ठभूतः इव निश्चलः अतिष्ठत्; बहुभिः विघ्नैः आधूतः अपि सः न चलितः, क्रोधः च तस्य अन्तरं न आविशत्। अत्र द्रष्टव्यम् — पूर्वं क्रोधः एव तस्य तपसः शत्रुः आसीत्, इदानीं सः तम् एव जेतुं व्रतम् आरभते; ‘काष्ठभूतम्’ इति पदेन देहस्य निश्चेष्टता, ‘नान्तरमाविशत्’ इति पदेन च मनसः अक्षोभः सूच्यते।
గత సర్గలో విశ్వామిత్రుడు రంభను శపించి తపోహానిని అనుభవించాడు, ఆ తరువాత ‘ఇకపై ఈ విధంగా క్రోధానికి లోనుకాను, ఏ విధంగానూ మాట్లాడను’ అని ప్రతిజ్ఞ చేశాడు. ఈ సర్గలో శతానందుడు ఆ ప్రతిజ్ఞ ఫలాన్ని వర్ణిస్తున్నాడు. అప్పుడు ఆ మహాముని హిమాలయ దిశను విడిచి తూర్పుదిశకు చేరి అతిదారుణమైన తపస్సు చేశాడు. అక్కడ వెయ్యి సంవత్సరాల మౌనం అనే సర్వోత్తమమైన వ్రతాన్ని పూని అతడు సాటిలేని, పరమ దుష్కరమైన తపస్సు చేశాడు. వెయ్యి సంవత్సరాలు నిండగా ఆ మహాముని కొయ్యలా నిశ్చలంగా నిలిచాడు; అనేక విఘ్నాలు కుదిపినా అతడు చలించలేదు, క్రోధం అతని అంతరంగంలోకి ప్రవేశించలేదు. ఇక్కడ గమనించాలి: పూర్వం క్రోధమే అతని తపస్సుకు శత్రువు, ఇప్పుడు దానినే జయించడానికి అతడు వ్రతం ప్రారంభిస్తున్నాడు; ‘కాష్ఠభూతమ్’ (కొయ్యలాంటివానిని) అనే పదంతో దేహపు నిశ్చేష్టత, ‘నాంతరమావిశత్’ (లోపలికి ప్రవేశించలేదు) అనే పదంతో మనస్సు క్షోభలేకపోవడం సూచింపబడుతున్నాయి.
முந்தைய சர்க்கத்தில் விசுவாமித்திரர் ரம்பையைச் சபித்துத் தவ இழப்பை அனுபவிக்கிறார்; பிறகு ‘இனி இவ்வாறு சினத்துக்கு ஆளாகமாட்டேன், எவ்விதத்திலும் பேசவும் மாட்டேன்’ என்று உறுதிபூணுகிறார். இந்தச் சர்க்கத்தில் சதானந்தர் அந்த உறுதிமொழியின் பலனை வர்ணிக்கிறார். பிறகு அந்த மாமுனிவர் இமயத் திசையைக் கைவிட்டுக் கிழக்குத் திசையை அடைந்து மிகக் கொடிய தவம் செய்தார். அங்கே ஆயிரம் ஆண்டுகள் மௌனம் என்ற ஒப்பற்ற விரதத்தை மேற்கொண்டு, இணையற்ற, மிகக் கடினமான தவம் செய்தார். ஆயிரம் ஆண்டுகள் நிறைவுற்றதும் அந்த மாமுனிவர் மரக்கட்டை போல அசைவின்றி நின்றார்; பல இடையூறுகளால் உலுக்கப்பட்டும் அவர் அசையவில்லை, சினமும் அவர் உள்ளத்தில் நுழையவில்லை. இங்கே கவனிக்க வேண்டியது: முன்பு சினமே அவரது தவத்துக்குப் பகைவனாக இருந்தது; இப்போது அதையே வெல்ல அவர் விரதம் தொடங்குகிறார்; ‘காஷ்டபூதம்’ (மரக்கட்டை போல) என்ற சொல்லால் உடலின் அசைவின்மையும், ‘நாந்தரமாவிசத்’ (உள்ளே நுழையவில்லை) என்ற சொல்லால் மனத்தின் கலக்கமின்மையும் குறிப்பிடப்படுகின்றன.
ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ರಂಭೆಯನ್ನು ಶಪಿಸಿ ತಪೋಹಾನಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅನಂತರ ‘ಇನ್ನು ಹೀಗೆ ಕ್ರೋಧಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಯಾವ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ’ ಎಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಶತಾನಂದನು ಆ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯ ಫಲವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅನಂತರ ಆ ಮಹಾಮುನಿ ಹಿಮಾಲಯದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ತೊರೆದು ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಸೇರಿ ಅತಿ ದಾರುಣವಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಮೌನ ಎಂಬ ಅನುತ್ತಮ ವ್ರತವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು ಅವನು ಅಪ್ರತಿಮವೂ ಪರಮ ದುಷ್ಕರವೂ ಆದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ತುಂಬಿದಾಗ ಆ ಮಹಾಮುನಿ ಮರದ ಕೊರಡಿನಂತೆ ನಿಶ್ಚಲನಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದನು; ಅನೇಕ ವಿಘ್ನಗಳಿಂದ ಅಲುಗಾಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಅವನು ಕದಲಲಿಲ್ಲ, ಕ್ರೋಧವೂ ಅವನ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕು — ಹಿಂದೆ ಕ್ರೋಧವೇ ಅವನ ತಪಸ್ಸಿನ ಶತ್ರುವಾಗಿತ್ತು, ಈಗ ಅದನ್ನೇ ಗೆಲ್ಲಲು ಅವನು ವ್ರತವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ; ‘ಕಾಷ್ಠಭೂತಮ್’ (ಮರದ ಕೊರಡಿನಂತಾದ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ದೇಹದ ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟತೆಯೂ, ‘ನಾಂತರಮಾವಿಶತ್’ (ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲಿಲ್ಲ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನ ಅಕ್ಷೋಭವೂ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತವೆ.
കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ വിശ്വാമിത്രൻ രംഭയെ ശപിച്ച് തപോഹാനി അനുഭവിക്കുന്നു; പിന്നീട് ‘ഇനി ഇങ്ങനെ ക്രോധത്തിനു വശപ്പെടില്ല, ഒരു വിധത്തിലും സംസാരിക്കുകയുമില്ല’ എന്നു പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുന്നു. ഈ സർഗത്തിൽ ശതാനന്ദൻ ആ പ്രതിജ്ഞയുടെ ഫലം വർണിക്കുന്നു. പിന്നീട് ആ മഹാമുനി ഹിമാലയദിക്ക് ഉപേക്ഷിച്ച് കിഴക്കേ ദിക്കിലെത്തി അതികഠിനമായ തപസ്സനുഷ്ഠിച്ചു. അവിടെ ആയിരം വർഷത്തെ മൗനം എന്ന അനുത്തമമായ വ്രതമെടുത്ത് അദ്ദേഹം അനുപമവും അതിദുഷ്കരവുമായ തപസ്സു ചെയ്തു. ആയിരം വർഷം തികഞ്ഞപ്പോൾ ആ മഹാമുനി ഒരു മരക്കഷണംപോലെ നിശ്ചലനായി നിന്നു; അനേകം വിഘ്നങ്ങളാൽ ഉലയ്ക്കപ്പെട്ടിട്ടും അദ്ദേഹം ഇളകിയില്ല, ക്രോധം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉള്ളിൽ പ്രവേശിച്ചതുമില്ല. ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത്: മുമ്പ് ക്രോധംതന്നെയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ തപസ്സിന്റെ ശത്രു; ഇപ്പോൾ അതിനെത്തന്നെ ജയിക്കാനാണ് അദ്ദേഹം വ്രതം ആരംഭിക്കുന്നത്. ‘കാഷ്ഠഭൂതം’ (മരക്കഷണംപോലെയായവൻ) എന്ന പദംകൊണ്ട് ദേഹത്തിന്റെ നിശ്ചേഷ്ടതയും ‘നാന്തരമാവിശത്’ (ഉള്ളിൽ പ്രവേശിച്ചില്ല) എന്ന പദംകൊണ്ട് മനസ്സിന്റെ അക്ഷോഭവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
In the previous sarga Viśvāmitra, having cursed Rambhā, found his austerity wasted, and vowed never again to give way to anger or to speak at all. In this sarga Śatānanda describes what came of that vow. The great sage left the Himālayan quarter, went to the east, and there practised a fearsome austerity. Taking the unsurpassed vow of silence for a thousand years, he performed a penance beyond compare and extremely hard to do. When the thousand years were over, he stood motionless like a log of wood; many hindrances shook him, yet he did not waver, and anger found no way into his heart. Before, anger had been the enemy of his austerity; now he undertakes his vow precisely to conquer it. The log of wood shows the stillness of his body, and anger finding no entry shows the calm of his mind.
४स कृत्वा निश्चयं राम तप आतिष्ठताव्ययम्।
तस्य वर्षसहस्रस्य व्रते पूर्णे महाव्रतः॥
५भोक्तुमारब्धवानन्नं तस्मिन्काले रघूत्तम।
इन्द्रो द्विजातिर्भूत्वा तं सिद्धमन्नमयाचत॥
६तस्मै दत्त्वा तदा सिद्धं सर्वं विप्राय निश्चितः।
निःशेषितेऽन्ने भगवानभुक्त्वैव महातपाः॥
एवं निश्चयं कृत्वा सः अव्ययं तपः आतिष्ठत्। तस्य वर्षसहस्रस्य व्रते पूर्णे सः महाव्रतः अन्नं भोक्तुम् आरब्धवान्। तस्मिन् एव काले इन्द्रः द्विजातिः भूत्वा तम् उपगम्य सिद्धम् अन्नम् अयाचत। इयं परीक्षा एव — सहस्रवर्षाणाम् अन्ते प्राप्तम् एकम् अन्नं याचितुम् एव देवराजः विप्ररूपम् आददाति। विश्वामित्रः तु निश्चितमनाः सन् तत् सर्वं सिद्धम् अन्नं तस्मै विप्राय अदात्, न च किंचित् आत्मार्थं रक्षितवान्। अन्ने च निःशेषिते सः भगवान् महातपाः स्वयम् अभुक्त्वा एव अवर्तत। दातुः मुखे कोपस्य लेशः अपि न दृष्टः; एतेन एव पूर्वप्रतिज्ञायाः सिद्धिः आरब्धा इति ज्ञायते। ‘निःशेषिते’ इति पदेन सूच्यते यत् सिद्धम् अन्नं सर्वम् एव दत्तम्, न किंचित् अवशिष्टम्।
ఈ విధంగా నిశ్చయించుకొని అతడు అక్షయమైన తపస్సులో నిలిచాడు. అతని వెయ్యి సంవత్సరాల వ్రతం పూర్తికాగా ఆ మహావ్రతుడు అన్నం భుజించడం ప్రారంభించాడు. సరిగ్గా అదే సమయంలో ఇంద్రుడు బ్రాహ్మణుడై అతని దగ్గరకు వచ్చి సిద్ధంగా ఉన్న అన్నాన్ని యాచించాడు. ఇది పరీక్షే: వెయ్యి సంవత్సరాల చివర లభించిన ఒక్క అన్నాన్ని యాచించడానికే దేవరాజు బ్రాహ్మణరూపం ధరిస్తాడు. విశ్వామిత్రుడు మాత్రం నిశ్చితమైన మనస్సుతో సిద్ధంగా ఉన్న ఆ అన్నమంతటినీ ఆ బ్రాహ్మణునికి ఇచ్చివేశాడు, తన కోసం ఏమీ ఉంచుకోలేదు. అన్నం పూర్తిగా అయిపోగా ఆ భగవానుడు, మహాతపస్వి తాను భుజించకుండానే ఉండిపోయాడు. దాత ముఖంలో కోపపు లేశమైనా కనిపించలేదు; దీనితోనే పూర్వప్రతిజ్ఞ సిద్ధి ప్రారంభమైందని తెలుస్తుంది. ‘నిఃశేషితే’ (పూర్తిగా అయిపోగా) అనే పదంతో సిద్ధంగా ఉన్న అన్నమంతా ఇచ్చివేయబడిందని, ఏమీ మిగలలేదని సూచింపబడుతుంది.
இவ்வாறு உறுதிபூண்டு அவர் அழியாத தவத்தில் நிலைத்தார். அந்த ஆயிரம் ஆண்டு விரதம் நிறைவுற்றதும், பெரும் விரதமுடைய அவர் உணவு உண்ணத் தொடங்கினார். அதே நேரத்தில் இந்திரன் ஒரு பிராமணனாக வடிவெடுத்து அவரை அணுகிச் சமைத்த உணவை இரந்தான். இது ஒரு சோதனையே: ஆயிரம் ஆண்டுகளின் முடிவில் கிடைத்த அந்த ஒரே உணவை இரப்பதற்காகவே தேவராஜன் பிராமண வடிவை மேற்கொள்கிறான். விசுவாமித்திரரோ உறுதியான மனத்துடன் சமைத்த அந்த உணவு முழுவதையும் அந்தப் பிராமணனுக்குக் கொடுத்தார்; தமக்கென எதையும் வைத்துக்கொள்ளவில்லை. உணவு முழுவதும் தீர்ந்ததும், பெருந்தவமுடைய பகவான் தாமே உண்ணாமலேயே இருந்தார். கொடுத்தவரின் முகத்தில் சினத்தின் சிறு சாயலும் காணப்படவில்லை; இதனாலேயே முந்தைய உறுதிமொழியின் நிறைவேற்றம் தொடங்கியது என்று அறியப்படுகிறது. ‘நி:சேஷிதே’ (முழுவதும் தீர்ந்ததும்) என்ற சொல்லால், சமைத்த உணவு முழுவதுமே கொடுக்கப்பட்டது, எதுவும் எஞ்சவில்லை என்பது குறிப்பிடப்படுகிறது.
ಹೀಗೆ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ಅವನು ಅಕ್ಷಯವಾದ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದನು. ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ವ್ರತ ಮುಗಿದಾಗ ಆ ಮಹಾವ್ರತಿ ಅನ್ನವನ್ನು ಉಣ್ಣಲು ತೊಡಗಿದನು. ಅದೇ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಇಂದ್ರನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿ ಅವನ ಬಳಿ ಬಂದು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದ ಅನ್ನವನ್ನು ಬೇಡಿದನು. ಇದು ಪರೀಕ್ಷೆಯೇ — ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಒಂದು ಹಿಡಿ ಅನ್ನವನ್ನು ಬೇಡಲೆಂದೇ ದೇವರಾಜನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂಪವನ್ನು ತಾಳುತ್ತಾನೆ. ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನಾದರೋ ನಿಶ್ಚಲಮನಸ್ಕನಾಗಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದ ಆ ಅನ್ನವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು, ತನಗಾಗಿ ಏನನ್ನೂ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಅನ್ನವೆಲ್ಲ ಮುಗಿದಾಗ ಆ ಪೂಜ್ಯ ಮಹಾತಪಸ್ವಿ ತಾನು ಉಣ್ಣದೆಯೇ ಇದ್ದನು. ಕೊಡುವವನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಕೋಪದ ಲೇಶವೂ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ; ಇದರಿಂದಲೇ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯ ಸಿದ್ಧಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ‘ನಿಃಶೇಷಿತೇ’ (ಮುಗಿದಾಗ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಸಿದ್ಧವಾದ ಅನ್ನವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೊಡಲಾಯಿತು, ಏನೂ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ.
ഇങ്ങനെ നിശ്ചയിച്ച് അദ്ദേഹം അക്ഷയമായ തപസ്സിൽ നിലകൊണ്ടു. ആയിരം വർഷത്തെ ആ വ്രതം പൂർത്തിയായപ്പോൾ ആ മഹാവ്രതൻ ഭക്ഷണം കഴിക്കാൻ ഒരുങ്ങി. ആ സമയത്തുതന്നെ ഇന്ദ്രൻ ഒരു ബ്രാഹ്മണനായി വന്ന് അദ്ദേഹത്തെ സമീപിച്ച് പാകം ചെയ്ത അന്നം യാചിച്ചു. ഇത് ഒരു പരീക്ഷതന്നെയാണ്: ആയിരം വർഷത്തിനൊടുവിൽ ലഭിച്ച ഒരൊറ്റ അന്നം യാചിക്കാനാണ് ദേവരാജൻ ബ്രാഹ്മണരൂപം സ്വീകരിക്കുന്നത്. വിശ്വാമിത്രനാകട്ടെ ഉറച്ച മനസ്സോടെ പാകം ചെയ്ത ആ അന്നം മുഴുവൻ ആ ബ്രാഹ്മണനു നൽകി, തനിക്കായി ഒന്നും മാറ്റിവച്ചില്ല. അന്നം തീർന്നപ്പോൾ ഭഗവാനും മഹാതപസ്വിയുമായ അദ്ദേഹം സ്വയം ഭക്ഷിക്കാതെതന്നെ കഴിഞ്ഞു. ദാതാവിന്റെ മുഖത്ത് കോപത്തിന്റെ ലേശംപോലും കണ്ടില്ല; ഇതുകൊണ്ടുതന്നെ മുമ്പത്തെ പ്രതിജ്ഞയുടെ സിദ്ധി ആരംഭിച്ചുവെന്ന് അറിയാം. ‘നിഃശേഷിതേ’ (തീർന്നപ്പോൾ) എന്ന പദംകൊണ്ട് പാകം ചെയ്ത അന്നം മുഴുവനും നൽകി, ഒന്നും ബാക്കിവച്ചില്ല എന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
Having made that resolve, he kept up an unfailing austerity, and when the thousand years of his vow were complete, the keeper of that great vow was about to eat. At that very moment Indra came to him in the form of a brahmin and begged for the cooked food. This was a test: at the end of a thousand years, the king of the gods takes a brahmin's form just to beg away the one meal the sage had earned. But Viśvāmitra, firm in his purpose, gave the whole of the food to the brahmin and kept nothing for himself, and when it was all gone the blessed ascetic went without eating. Not a trace of anger showed on the giver's face, and from this we know that his earlier vow was beginning to bear fruit. Every bit of the food was given away; nothing was left.
७न किंचिदवदद्विप्रं मौनव्रतमुपास्थितः।
तथैवासीत्पुनर्मौनमनुच्छ्वासं चकार ह॥
८अथ वर्षसहस्रं च नोच्छ्वसन्मुनिपुंगवः।
तस्यानुच्छ्वसमानस्य मूर्धि धूमो व्यजायत॥
सः विप्रं किंचिद् अपि न अवदत्, यतः मौनव्रतम् उपास्थितः आसीत् — न याचकं निवारितवान्, न च आत्मनः क्षुधां कथितवान्। तथा एव पुनः सः मौनम् आश्रित्य अनुच्छ्वासं चकार, श्वासम् अपि न अगृह्णात्। अथ अपरं वर्षसहस्रं सः मुनिपुंगवः न उच्छ्वसितवान्; तस्य अनुच्छ्वसमानस्य मूर्धनि धूमः व्यजायत। क्रोधस्य स्थाने अत्र तपसः एव अग्निः प्रज्वलति, तस्य च धूमः एव लोकानां भयहेतुः भवति।
అతడు బ్రాహ్మణునితో ఏమీ మాట్లాడలేదు, ఎందుకంటే మౌనవ్రతంలో ఉన్నాడు: యాచకుని వారించలేదు, తన ఆకలిని చెప్పలేదు. అలాగే మళ్ళీ మౌనాన్ని ఆశ్రయించి అతడు శ్వాసనిరోధం చేశాడు, శ్వాసను కూడా తీసుకోలేదు. ఆ తరువాత మరొక వెయ్యి సంవత్సరాలు ఆ మునిపుంగవుడు శ్వాస విడువలేదు; శ్వాస విడువని అతని శిరస్సునుండి పొగ పుట్టింది. క్రోధం స్థానంలో ఇక్కడ తపస్సు అగ్నే ప్రజ్వరిల్లుతోంది, దాని పొగే లోకాల భయానికి కారణమవుతుంది.
அவர் அந்தப் பிராமணனிடம் எதுவுமே பேசவில்லை, ஏனெனில் மௌன விரதத்தை மேற்கொண்டிருந்தார்: இரப்பவனைத் தடுக்கவுமில்லை, தம் பசியைச் சொல்லவுமில்லை. அவ்வாறே மீண்டும் அவர் மௌனத்தைப் பற்றிக்கொண்டு மூச்சை அடக்கினார், மூச்சையும் உள்ளிழுக்கவில்லை. பிறகு இன்னோர் ஆயிரம் ஆண்டுகள் முனிவர்களுள் சிறந்த அவர் மூச்சுவிடவில்லை; மூச்சுவிடாத அவருடைய தலையிலிருந்து புகை எழுந்தது. சினத்துக்குப் பதிலாக இங்கே தவத்தின் நெருப்பே கொழுந்துவிட்டெரிகிறது; அதன் புகையே உலகங்களின் அச்சத்துக்குக் காரணமாகிறது.
ಅವನು ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಏನನ್ನೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಮೌನವ್ರತದಲ್ಲಿದ್ದನು — ಬೇಡಿದವನನ್ನು ತಡೆಯಲಿಲ್ಲ, ತನ್ನ ಹಸಿವನ್ನೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಮತ್ತೆ ಅವನು ಮೌನವನ್ನಾಶ್ರಯಿಸಿ ಉಸಿರನ್ನು ಬಿಗಿಹಿಡಿದನು, ಉಸಿರನ್ನೂ ಎಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಅನಂತರ ಇನ್ನೂ ಸಾವಿರ ವರ್ಷ ಆ ಮುನಿಪುಂಗವನು ಉಸಿರಾಡಲಿಲ್ಲ; ಉಸಿರಾಡದ ಅವನ ತಲೆಯಿಂದ ಹೊಗೆ ಹುಟ್ಟಿತು. ಕ್ರೋಧದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸಿನ ಅಗ್ನಿಯೇ ಉರಿಯುತ್ತದೆ, ಅದರ ಹೊಗೆಯೇ ಲೋಕಗಳ ಭಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.
അദ്ദേഹം ആ ബ്രാഹ്മണനോട് ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല, കാരണം മൗനവ്രതത്തിലായിരുന്നു: യാചകനെ തടഞ്ഞില്ല, തന്റെ വിശപ്പിനെക്കുറിച്ചു പറഞ്ഞതുമില്ല. അതുപോലെ വീണ്ടും മൗനം സ്വീകരിച്ച് അദ്ദേഹം ശ്വാസം നിരോധിച്ചു, ശ്വാസംപോലും എടുത്തില്ല. പിന്നീട് മറ്റൊരു ആയിരം വർഷം ആ മുനിശ്രേഷ്ഠൻ ശ്വാസം വിട്ടില്ല; ശ്വാസം വിടാതിരുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിരസ്സിൽനിന്നു പുക ഉയർന്നു. ക്രോധത്തിന്റെ സ്ഥാനത്ത് ഇവിടെ തപസ്സിന്റെ അഗ്നിയാണ് ജ്വലിക്കുന്നത്; അതിന്റെ പുകയാണ് ലോകങ്ങളുടെ ഭയത്തിനു കാരണമാകുന്നത്.
He said nothing at all to the brahmin, for he had taken the vow of silence; he neither refused the beggar nor spoke of his own hunger. Then, keeping his silence as before, he stopped breathing, not taking in even a breath. For another thousand years the bull among sages did not breathe, and as he held his breath, smoke rose from his head. In place of anger it is now the fire of austerity that blazes, and its smoke becomes a cause of terror to the worlds.
९त्रैलोक्यं येन सम्भ्रान्तमातापितमिवाभवत्।
ततो देवर्षिगन्धर्वाः पन्नगोरगराक्षसाः॥
१०मोहितास्तपसा तस्य तेजसा मन्दरश्मयः।
कश्मलोपहताः सर्वे पितामहमथाब्रुवन्॥
११बहुभिः कारणैर्देव विश्वामित्रो महामुनिः।
लोभितः क्रोधितश्चैव तपसा चाभिवर्धते॥
तेन धूमेन त्रैलोक्यं सम्भ्रान्तम् आतापितम् इव अभवत्। ततः देवाः ऋषयः गन्धर्वाः पन्नगाः उरगाः राक्षसाः च तस्य तपसा मोहिताः, तस्य तेजसा च मन्दरश्मयः जाताः — तेषां स्वकीया कान्तिः अपि हीना जाता। कश्मलोपहताः सर्वे ते पितामहम् उपगम्य अब्रुवन् — ‘हे देव, बहुभिः कारणैः महामुनिः विश्वामित्रः लोभितः क्रोधितः च कृतः, तथापि सः तपसा वर्धते एव।’ मेनकया रम्भया च लोभः, रम्भाशापप्रसङ्गेन च क्रोधः — द्वयम् अपि निष्फलम् इति देवाः स्वयम् एव स्वीकुर्वन्ति। यत् उपायद्वयं पूर्वं सफलम् आसीत्, तत् इदानीं व्यर्थम् इति एषा तेषां चिन्ता। ‘मन्दरश्मयः’ इति पदेन देवानाम् अपि स्वकीयतेजसः हानिः वर्ण्यते; तपसा एकस्य मुनेः तेजः देवानां तेजः अभिभवति इति एषः सर्गस्य मुख्यः भावः।
ఆ పొగతో ముల్లోకాలూ కలవరపడి తపింపబడినట్లయ్యాయి. అప్పుడు దేవతలు, ఋషులు, గంధర్వులు, పన్నగులు, ఉరగులు, రాక్షసులు అతని తపస్సుతో మోహితులయ్యారు, అతని తేజస్సుతో మందకాంతులయ్యారు: వారి స్వకీయ కాంతి కూడా తగ్గిపోయింది. కశ్మలంతో (మనోవ్యాకులతతో) దెబ్బతిన్న వారందరూ పితామహుని దగ్గరకు వెళ్ళి అన్నారు: ‘దేవా, అనేక కారణాలతో మహాముని విశ్వామిత్రుడు ప్రలోభపెట్టబడ్డాడు, క్రోధింపజేయబడ్డాడు, అయినా అతడు తపస్సుతో వృద్ధి చెందుతూనే ఉన్నాడు.’ మేనకచేతా రంభచేతా ప్రలోభం, రంభాశాప ప్రసంగంతో క్రోధం: రెండూ నిష్ఫలమైనాయని దేవతలే స్వయంగా అంగీకరిస్తున్నారు. పూర్వం సఫలమైన రెండు ఉపాయాలూ ఇప్పుడు వ్యర్థమైనాయనేదే వారి చింత. ‘మందరశ్మయః’ (మందకాంతులు) అనే పదంతో దేవతల స్వకీయ తేజస్సు కూడా క్షీణించడం వర్ణింపబడుతోంది; తపస్సుతో ఒక్క ముని తేజస్సు దేవతల తేజస్సును అణచివేస్తుంది అనేదే ఈ సర్గకు ముఖ్యభావం.
அந்தப் புகையால் மூவுலகும் பதற்றமடைந்து வெப்பத்தால் வாட்டப்பட்டது போல் ஆனது. பிறகு தேவர்கள், ரிஷிகள், கந்தர்வர்கள், பன்னகர்கள், நாகங்கள், ராக்ஷசர்கள் ஆகியோர் அவரது தவத்தால் மயங்கினர்; அவரது ஒளியால் அவர்களுடைய கதிர்கள் மங்கின; அவர்களுடைய சொந்த ஒளியும் குன்றியது. மனச்சோர்வால் தாக்கப்பட்ட அவர்கள் அனைவரும் பாட்டனாரை அணுகிச் சொன்னார்கள்: ‘தேவா, பல வழிகளில் மாமுனிவரான விசுவாமித்திரர் ஆசை காட்டப்பட்டார், சினமூட்டப்பட்டார்; ஆயினும் அவர் தவத்தால் வளர்ந்துகொண்டே இருக்கிறார்.’ மேனகையாலும் ரம்பையாலும் ஆசை காட்டல், ரம்பைக்கு இட்ட சாப நிகழ்ச்சியால் சினமூட்டல் ஆகிய இரண்டுமே பயனற்றுப் போயின என்று தேவர்களே ஒப்புக்கொள்கின்றனர். முன்பு வெற்றிபெற்ற இரு உத்திகளும் இப்போது வீணாயின என்பதே அவர்களுடைய கவலை. ‘மந்தரச்மய:’ (கதிர்கள் மங்கியவர்கள்) என்ற சொல்லால் தேவர்களின் சொந்த ஒளியும் குன்றியது வர்ணிக்கப்படுகிறது; தவத்தால் ஒரு முனிவரின் ஒளி தேவர்களின் ஒளியை வெல்கிறது என்பதே சர்க்கத்தின் முதன்மைக் கருத்து.
ಆ ಹೊಗೆಯಿಂದ ಮೂರು ಲೋಕಗಳೂ ಗಾಬರಿಗೊಂಡು ಬೆಂದಂತಾದವು. ಆಗ ದೇವತೆಗಳೂ ಋಷಿಗಳೂ ಗಂಧರ್ವರೂ ನಾಗರೂ ಸರ್ಪಗಳೂ ರಾಕ್ಷಸರೂ ಅವನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಮೋಹಿತರಾದರು, ಅವನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಮಂದಕಾಂತಿಯುಳ್ಳವರಾದರು — ಅವರ ಸ್ವಂತ ಕಾಂತಿಯೂ ಕುಗ್ಗಿತು. ಮನಸ್ಸು ಕಲಕಿದ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಪಿತಾಮಹನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಹೇಳಿದರು: ‘ದೇವ, ಅನೇಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಮಹಾಮುನಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನನ್ನು ಆಮಿಷಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಯಿತು, ಕೆರಳಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೂ ಅವನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಬೆಳೆಯುತ್ತಲೇ ಇದ್ದಾನೆ.’ ಮೇನಕೆ ಮತ್ತು ರಂಭೆಯರಿಂದ ಆಮಿಷ, ರಂಭೆಯ ಶಾಪಪ್ರಸಂಗದಿಂದ ಕ್ರೋಧ — ಎರಡೂ ನಿಷ್ಫಲವಾದವು ಎಂದು ದೇವತೆಗಳು ತಾವೇ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಹಿಂದೆ ಸಫಲವಾಗಿದ್ದ ಎರಡು ಉಪಾಯಗಳು ಈಗ ವ್ಯರ್ಥ ಎಂಬುದೇ ಅವರ ಚಿಂತೆ. ‘ಮಂದರಶ್ಮಯಃ’ (ಮಂದಕಾಂತಿಯುಳ್ಳವರು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ದೇವತೆಗಳ ಸ್ವಂತ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಹಾನಿಯೂ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ; ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಒಬ್ಬ ಮುನಿಯ ತೇಜಸ್ಸು ದೇವತೆಗಳ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಮೀರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೇ ಸರ್ಗದ ಮುಖ್ಯ ಭಾವ.
ആ പുകകൊണ്ട് മൂന്നു ലോകങ്ങളും പരിഭ്രാന്തവും ചുട്ടുപൊള്ളുന്നതുപോലെയുമായി. അപ്പോൾ ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും ഗന്ധർവന്മാരും നാഗങ്ങളും സർപ്പങ്ങളും രാക്ഷസന്മാരും അദ്ദേഹത്തിന്റെ തപസ്സാൽ മോഹിതരായി; അദ്ദേഹത്തിന്റെ തേജസ്സുകൊണ്ട് അവരുടെ രശ്മികൾ മങ്ങി, അവരുടെ സ്വന്തം കാന്തിപോലും കുറഞ്ഞു. മനസ്സു തളർന്ന അവരെല്ലാം പിതാമഹനെ സമീപിച്ചു പറഞ്ഞു: ‘ദേവാ, പല കാരണങ്ങളാൽ മഹാമുനി വിശ്വാമിത്രൻ പ്രലോഭിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ക്രുദ്ധനാക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു, എന്നിട്ടും അദ്ദേഹം തപസ്സുകൊണ്ടു വളർന്നുകൊണ്ടേയിരിക്കുന്നു.’ മേനകയെക്കൊണ്ടും രംഭയെക്കൊണ്ടും പ്രലോഭനം, രംഭാശാപപ്രസംഗത്തിലൂടെ ക്രോധം: രണ്ടും നിഷ്ഫലമായെന്ന് ദേവന്മാർ സ്വയം സമ്മതിക്കുന്നു. മുമ്പു ഫലിച്ചിരുന്ന രണ്ട് ഉപായങ്ങളും ഇപ്പോൾ വ്യർഥമായി എന്നതാണ് അവരുടെ ചിന്ത. ‘മന്ദരശ്മയഃ’ (രശ്മികൾ മങ്ങിയവർ) എന്ന പദംകൊണ്ട് ദേവന്മാരുടെ സ്വന്തം തേജസ്സിന്റെ ഹാനിയും വർണിക്കപ്പെടുന്നു; ഒരു മുനിയുടെ തപസ്സുകൊണ്ടുള്ള തേജസ്സ് ദേവന്മാരുടെ തേജസ്സിനെ കീഴടക്കുന്നു എന്നതാണ് സർഗത്തിന്റെ മുഖ്യഭാവം.
The three worlds were thrown into confusion by it and seemed to be scorched. The gods, seers, gandharvas, serpents of every kind and rākṣasas, bewildered by his austerity and dimmed in their own radiance by his blazing power, went fainting to the Grandfather and said: "Lord, by many means the great sage Viśvāmitra has been tempted and provoked to anger, and still his austerity only makes him greater." Temptation through Menakā and Rambhā, and anger in the affair of the curse on Rambhā, have both failed, as the gods themselves admit; the two ways that once worked are now useless, and that is their worry. That even the gods' own radiance is dimmed is the main idea of the sarga: by austerity the energy of one sage overpowers that of the gods.
१२नह्यस्य वृजिनं किंचिद्दृश्यते सूक्ष्ममप्युत।
न दीयते यदि त्वस्य मनसा यदभीप्सितम्॥
१३विनाशयति त्रैलोक्यं तपसा सचराचरम्।
व्याकुलाश्च दिशः सर्वा न च किंचित्प्रकाशते॥
१४सागराः क्षुभिताः सर्वे विशीर्यन्ते च पर्वताः।
प्रकम्पते च वसुधा वायुर्वातीह संकुलः॥
‘अस्य वृजिनं किंचिद् अपि, सूक्ष्मम् अपि, न दृश्यते। यदि अस्य मनसा यद् अभीप्सितं तत् न दीयते, तर्हि सः तपसा सचराचरं त्रैलोक्यं विनाशयति। सर्वाः दिशः व्याकुलाः जाताः, न च किंचित् प्रकाशते। सर्वे सागराः क्षुभिताः, पर्वताः विशीर्यन्ते, वसुधा प्रकम्पते, वायुः च संकुलः इह वाति।’ अत्र देवाः न दोषम् आरोपयन्ति, अपि तु निर्दोषत्वम् एव भयस्य हेतुः इति वदन्ति — निर्दोषस्य तपः केन वार्यते। लोकेषु दृश्यमानाः उत्पाताः एव तेषां वचनस्य प्रमाणम्। ‘तपसा सचराचरम्’ इति पदाभ्यां न शस्त्रेण, न शापेन, अपि तु तपसा एव लोकनाशः शक्यः इति उच्यते। एतेन तपसः स्वरूपम् एव अत्र बलरूपेण दर्शितम्; देवानां भयं च न कल्पितम्, अपि तु प्रत्यक्षदृष्टैः उत्पातैः प्रमाणितम्।
‘ఇతనిలో సూక్ష్మమైన పాపమైనా, ఏదీ కనిపించడం లేదు. ఇతడు మనసులో కోరినది ఇవ్వకపోతే, ఇతడు తపస్సుతో చరాచరసహితమైన ముల్లోకాలనూ నాశనం చేస్తాడు. అన్ని దిక్కులూ వ్యాకులమైనాయి, ఏదీ ప్రకాశించడం లేదు. సాగరాలన్నీ క్షోభిస్తున్నాయి, పర్వతాలు బీటలువారుతున్నాయి, భూమి కంపిస్తోంది, గాలి కూడా ఇక్కడ అస్తవ్యస్తంగా వీస్తోంది.’ ఇక్కడ దేవతలు దోషాన్ని ఆరోపించడం లేదు, నిర్దోషత్వమే భయానికి కారణమని చెబుతున్నారు: నిర్దోషుని తపస్సును ఎవరు అడ్డుకోగలరు? లోకాలలో కనిపిస్తున్న ఉత్పాతాలే వారి మాటకు ప్రమాణం. ‘తపసా సచరాచరమ్’ (తపస్సుతో చరాచరసహితంగా) అనే పదాలతో శస్త్రంతో కాదు, శాపంతో కాదు, తపస్సుతోనే లోకనాశనం సాధ్యమని చెప్పబడుతోంది. దీనితో తపస్సు స్వరూపమే ఇక్కడ బలరూపంలో చూపబడింది; దేవతల భయం కూడా కల్పితమైనది కాదు, ప్రత్యక్షంగా కనిపించిన ఉత్పాతాలతో ప్రమాణీకరింపబడింది.
‘இவரிடம் சிறிதளவு குற்றமும், நுட்பமானதும் கூட, காணப்படவில்லை. இவர் மனத்தால் விரும்பியது அளிக்கப்படாவிட்டால், இவர் தவத்தால் அசைவனவும் அசையாதனவும் உள்ளிட்ட மூவுலகையும் அழித்துவிடுவார். எல்லாத் திசைகளும் கலங்கிவிட்டன, எதுவும் ஒளிர்வதில்லை. கடல்கள் அனைத்தும் கொந்தளிக்கின்றன, மலைகள் சிதறுகின்றன, பூமி நடுங்குகிறது, காற்றும் இங்கே கலக்கமுற்று வீசுகிறது.’ இங்கே தேவர்கள் குற்றம் சுமத்தவில்லை; மாறாக, குற்றமின்மையே அச்சத்துக்குக் காரணம் என்கின்றனர்: குற்றமற்றவரின் தவத்தை யாரால் தடுக்க முடியும்? உலகங்களில் காணப்படும் தீய அறிகுறிகளே அவர்களுடைய சொல்லுக்குச் சான்று. ‘தவத்தால் அசைவனவும் அசையாதனவும்’ என்ற சொற்களால், ஆயுதத்தால் அல்ல, சாபத்தால் அல்ல, தவத்தாலேயே உலக அழிவு சாத்தியம் என்று சொல்லப்படுகிறது. இதனால் தவத்தின் இயல்பே இங்கே வலிமை வடிவில் காட்டப்படுகிறது; தேவர்களின் அச்சமும் கற்பனை அல்ல, கண்கூடாகக் காணப்பட்ட தீய அறிகுறிகளால் நிறுவப்பட்டது.
‘ಇವನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪವೂ, ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ದೋಷವೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಇವನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಯಸಿದುದನ್ನು ಕೊಡದಿದ್ದರೆ ಇವನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಚರಾಚರ ಸಹಿತವಾದ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡುವನು. ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳೂ ಕಲಕಿಹೋಗಿವೆ, ಯಾವುದೂ ಬೆಳಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ಸಾಗರಗಳೂ ಕ್ಷೋಭೆಗೊಂಡಿವೆ, ಪರ್ವತಗಳು ಸಿಡಿಯುತ್ತಿವೆ, ಭೂಮಿ ನಡುಗುತ್ತಿದೆ, ಗಾಳಿಯೂ ಇಲ್ಲಿ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತವಾಗಿ ಬೀಸುತ್ತಿದೆ.’ ಇಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ದೋಷವನ್ನು ಆರೋಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ನಿರ್ದೋಷತೆಯೇ ಭಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ — ನಿರ್ದೋಷಿಯ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಯಾರು ತಡೆಯಬಲ್ಲರು? ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಿರುವ ಉತ್ಪಾತಗಳೇ ಅವರ ಮಾತಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣ. ‘ತಪಸಾ ಸಚರಾಚರಮ್’ (ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಚರಾಚರಸಹಿತವಾಗಿ) ಎಂಬ ಪದಗಳಿಂದ ಶಸ್ತ್ರದಿಂದಲ್ಲ, ಶಾಪದಿಂದಲ್ಲ, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಲೋಕನಾಶ ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ತಪಸ್ಸಿನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೇ ಇಲ್ಲಿ ಬಲರೂಪದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ; ದೇವತೆಗಳ ಭಯ ಕಲ್ಪಿತವಲ್ಲ, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಕಂಡ ಉತ್ಪಾತಗಳಿಂದ ಪ್ರಮಾಣಿತವಾಗಿದೆ.
‘ഇദ്ദേഹത്തിൽ ഒരു ദോഷവും, സൂക്ഷ്മമായതുപോലും, കാണുന്നില്ല. ഇദ്ദേഹം മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിക്കുന്നതു നൽകിയില്ലെങ്കിൽ, ഇദ്ദേഹം തപസ്സുകൊണ്ട് ചരാചരങ്ങളോടുകൂടിയ മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കും. എല്ലാ ദിക്കുകളും കലങ്ങിയിരിക്കുന്നു, ഒന്നും പ്രകാശിക്കുന്നില്ല. എല്ലാ സമുദ്രങ്ങളും ക്ഷോഭിച്ചിരിക്കുന്നു, പർവതങ്ങൾ തകരുന്നു, ഭൂമി കുലുങ്ങുന്നു, കാറ്റ് ഇവിടെ കലുഷമായി വീശുന്നു.’ ഇവിടെ ദേവന്മാർ ദോഷം ആരോപിക്കുന്നില്ല; നിർദോഷതതന്നെയാണ് ഭയത്തിനു കാരണമെന്നു പറയുന്നു: നിർദോഷന്റെ തപസ്സിനെ ആർക്കു തടയാനാകും? ലോകങ്ങളിൽ കാണുന്ന ഉത്പാതങ്ങൾതന്നെയാണ് അവരുടെ വാക്കിനു പ്രമാണം. ‘തപസാ സചരാചരം’ (തപസ്സുകൊണ്ട് ചരാചരങ്ങളോടുകൂടിയത്) എന്ന പദങ്ങൾകൊണ്ട് ശസ്ത്രംകൊണ്ടല്ല, ശാപംകൊണ്ടല്ല, തപസ്സുകൊണ്ടുതന്നെ ലോകനാശം സാധ്യമാണെന്നു പറയുന്നു. ഇതുകൊണ്ട് തപസ്സിന്റെ സ്വരൂപംതന്നെ ഇവിടെ ബലരൂപത്തിൽ കാണിച്ചിരിക്കുന്നു; ദേവന്മാരുടെ ഭയം സങ്കല്പിതമല്ല, പ്രത്യക്ഷമായി കണ്ട ഉത്പാതങ്ങളാൽ തെളിയിക്കപ്പെട്ടതാണ്.
"We cannot see in him the least fault, however subtle. If what his heart desires is not granted, he will destroy by his austerity the three worlds, with all that moves and all that is still. All the quarters are in turmoil, and nothing shines anywhere. The oceans are churned up, the mountains are breaking apart, the earth trembles and the wind blows wildly." The gods do not accuse him of any fault; on the contrary, his very faultlessness is what they fear, for who can check the austerity of the faultless? The portents in the worlds are proof of their words. It is by austerity alone, not by weapons or curses, that the worlds could be destroyed; austerity itself is shown here as a form of power, and the gods' fear is no fancy but is borne out by portents they can see.
१५ब्रह्मन्न प्रतिजानीमो नास्तिको जायते जनः।
सम्मूढमिव त्रैलोक्यं सम्प्रक्षुभितमानसम्॥
१६भास्करो निष्प्रभश्चैव महर्षेस्तस्य तेजसा।
बुद्धिं न कुरुते यावन्नाशे देव महामुनिः॥
१७तावत्प्रसादो भगवन्नग्निरूपो महाद्युतिः।
कालाग्निना यथा पूर्वं त्रैलोक्यं दह्यतेऽखिलम्॥
‘हे ब्रह्मन्, वयं न प्रतिजानीमः — जनः नास्तिकः जायते, यज्ञादिकर्मसु श्रद्धां त्यजति। त्रैलोक्यं सम्मूढम् इव, सम्प्रक्षुभितमानसं च वर्तते। तस्य महर्षेः तेजसा भास्करः अपि निष्प्रभः जातः। हे देव, यावत् एषः महामुनिः नाशे बुद्धिं न करोति, तावत् एव अग्निरूपः महाद्युतिः भगवान् प्रसादनीयः। यथा पूर्वं कालाग्निना अखिलं त्रैलोक्यं दह्यते, तथा एव अयम् अपि दहेत्।’ कालस्य महत्त्वम् अत्र सूचितम् — प्रसादः पूर्वम् एव कार्यः, न तु विनाशस्य आरम्भानन्तरम्। ‘न प्रतिजानीमः’ इति देवानां वचनम् आत्मनः असामर्थ्यस्य स्पष्टा स्वीकृतिः। लोकेषु श्रद्धाहानिः एव तेषां महत्तमं भयम्, यतः यज्ञाभावे देवानाम् अपि स्थितिः शिथिला भवति।
‘బ్రహ్మదేవా, మాకు ఏమీ తోచడం లేదు: జనులు నాస్తికులవుతున్నారు, యజ్ఞాది కర్మలపై శ్రద్ధను విడిచిపెడుతున్నారు. ముల్లోకాలూ మూఢమైనట్లు, మిక్కిలి క్షోభించిన మనస్సుతో ఉన్నాయి. ఆ మహర్షి తేజస్సుతో సూర్యుడు కూడా కాంతిహీనుడయ్యాడు. దేవా, ఈ మహాముని నాశనం మీద బుద్ధి పెట్టకముందే, అగ్నిరూపుడు, మహాద్యుతి అయిన ఈ భగవానుని ప్రసన్నుని చేసుకోవాలి. పూర్వం కాలాగ్ని సమస్త త్రైలోక్యాన్నీ దహించినట్లు, ఇతడు కూడా దహించవచ్చు.’ ఇక్కడ కాలపు ప్రాముఖ్యం సూచింపబడింది: ప్రసన్నుని చేసుకోవడం ముందుగానే చేయాలి, వినాశం ప్రారంభమైన తరువాత కాదు. ‘న ప్రతిజానీమః’ (మాకు ఏమీ తోచడం లేదు) అనే దేవతల మాట తమ అసామర్థ్యాన్ని స్పష్టంగా అంగీకరించడం. లోకాలలో శ్రద్ధ క్షీణించడమే వారికి అన్నిటికంటే పెద్ద భయం, ఎందుకంటే యజ్ఞాలు లేకపోతే దేవతల స్థితి కూడా సడలిపోతుంది.
‘பிராமணரே, எங்களுக்கு எதுவும் புலப்படவில்லை; மக்கள் நாத்திகர்களாகின்றனர், வேள்வி முதலிய செயல்களில் சிரத்தையைக் கைவிடுகின்றனர். மூவுலகும் மயங்கியது போலவும் மிகவும் கலங்கிய மனத்துடனும் இருக்கிறது. அந்த மகரிஷியின் ஒளியால் சூரியனும் ஒளியிழந்தான். தேவா, இந்த மாமுனிவர் அழிவில் மனம் வைப்பதற்கு முன்பே, நெருப்பு வடிவினரும் பேரொளி படைத்தவருமான அந்தப் பகவானின் அருள் பெறப்பட வேண்டும். முன்பு ஊழித்தீயால் மூவுலகும் முழுமையாக எரிக்கப்பட்டது போல, இவரும் எரித்துவிடக் கூடும்.’ இங்கே காலத்தின் முக்கியத்துவம் குறிப்பிடப்படுகிறது: அருள் முன்பே பெறப்பட வேண்டும், அழிவு தொடங்கிய பின் அல்ல. ‘ந ப்ரதிஜானீம:’ (எங்களுக்கு எதுவும் புலப்படவில்லை) என்ற தேவர்களின் சொல் தம் இயலாமையின் வெளிப்படையான ஒப்புதல். உலகங்களில் சிரத்தை குன்றுவதே அவர்களுடைய மிகப் பெரிய அச்சம், ஏனெனில் வேள்விகள் இல்லாவிட்டால் தேவர்களின் நிலையும் தளர்ந்துவிடும்.
‘ಬ್ರಹ್ಮದೇವನೇ, ನಮಗೆ ಏನೂ ತೋಚುತ್ತಿಲ್ಲ — ಜನರು ನಾಸ್ತಿಕರಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಯಜ್ಞಾದಿ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ತೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮೂರು ಲೋಕಗಳೂ ದಿಗ್ಭ್ರಮೆಗೊಂಡಂತೆ, ಕಲಕಿದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ಆ ಮಹರ್ಷಿಯ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಸೂರ್ಯನೂ ನಿಸ್ತೇಜನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ದೇವ, ಈ ಮಹಾಮುನಿ ವಿನಾಶದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿಡುವುದಕ್ಕೆ ಮೊದಲೇ, ಅಗ್ನಿರೂಪನೂ ಮಹಾಕಾಂತಿಯುಳ್ಳವನೂ ಆದ ಆ ಪೂಜ್ಯನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಹಿಂದೆ ಪ್ರಳಯಾಗ್ನಿಯಿಂದ ಇಡೀ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯ ಸುಡುವಂತೆ ಇವನೂ ಸುಡಬಹುದು.’ ಕಾಲದ ಮಹತ್ವ ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ — ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಮೊದಲೇ ಮಾಡಬೇಕು, ವಿನಾಶ ಆರಂಭವಾದ ಮೇಲಲ್ಲ. ‘ನ ಪ್ರತಿಜಾನೀಮಃ’ (ನಮಗೆ ತೋಚುತ್ತಿಲ್ಲ) ಎಂಬ ದೇವತೆಗಳ ಮಾತು ತಮ್ಮ ಅಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸ್ವೀಕಾರ. ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯ ಹಾನಿಯೇ ಅವರ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಭಯ, ಏಕೆಂದರೆ ಯಜ್ಞವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ದೇವತೆಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯೂ ಸಡಿಲವಾಗುತ್ತದೆ.
‘ബ്രഹ്മദേവാ, ഞങ്ങൾക്ക് ഒന്നും ഉറപ്പിച്ചു പറയാനാവുന്നില്ല; ജനങ്ങൾ നാസ്തികരാകുന്നു, യാഗാദികർമങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. മൂന്നു ലോകങ്ങളും മതിമയങ്ങിയതുപോലെയും മനസ്സു കലങ്ങിയതുപോലെയുമാണ്. ആ മഹർഷിയുടെ തേജസ്സുകൊണ്ട് സൂര്യൻപോലും നിഷ്പ്രഭനായിരിക്കുന്നു. ദേവാ, ഈ മഹാമുനി നാശത്തിനു മനസ്സുവയ്ക്കുന്നതിനു മുമ്പുതന്നെ, അഗ്നിരൂപനും മഹാദ്യുതിയുമായ ഈ ഭഗവാനെ പ്രസാദിപ്പിക്കണം. പണ്ട് കാലാഗ്നി മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും മുഴുവനായി ദഹിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഇദ്ദേഹവും ദഹിപ്പിച്ചേക്കാം.’ കാലത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം ഇവിടെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു: പ്രസാദിപ്പിക്കൽ മുമ്പേ ചെയ്യണം, വിനാശം ആരംഭിച്ചശേഷമല്ല. ‘ന പ്രതിജാനീമഃ’ (ഞങ്ങൾക്ക് ഉറപ്പിച്ചു പറയാനാവുന്നില്ല) എന്ന ദേവന്മാരുടെ വാക്ക് സ്വന്തം അസാമർഥ്യത്തിന്റെ വ്യക്തമായ സമ്മതമാണ്. ലോകങ്ങളിലെ ശ്രദ്ധാഹാനിയാണ് അവരുടെ ഏറ്റവും വലിയ ഭയം, കാരണം യാഗങ്ങളില്ലെങ്കിൽ ദേവന്മാരുടെ നിലനിൽപ്പുപോലും ശിഥിലമാകും.
"Brahmā, we cannot answer for what will happen: people are turning to unbelief and abandoning faith in sacrifice. The three worlds seem stupefied and deeply shaken. Before that great seer's blazing power even the sun has lost its brilliance. Lord, while the great sage has not yet set his mind on destruction, the blessed one, radiant and fire-like, should be won over; for as the fire of doom burned the three worlds of old, so will he." The importance of timing is stressed: he must be appeased beforehand, not after destruction has begun. "We cannot answer for it" is the gods' plain admission of helplessness. Their greatest fear is the loss of faith in the worlds, for without sacrifice even the gods' own position grows weak.
१८देवराज्यं चिकीर्षेत दीयतामस्य यन्मनः।
ततः सुरगणाः सर्वे पितामहपुरोगमाः॥
१९विश्वामित्रं महात्मानं वाक्यं मधुरमब्रुवन्।
ब्रह्मर्षे स्वागतं तेऽस्तु तपसा स्म सुतोषिताः॥
२०ब्राह्मण्यं तपसोग्रेण प्राप्तवानसि कौशिक।
दीर्घमायुश्च ते ब्रह्मन्ददामि समरुद्गणः॥
‘यदि एषः देवराज्यं चिकीर्षेत, तद् अपि अस्मै दीयताम्; यत् अस्य मनसि वर्तते तत् एव दीयताम्।’ इन्द्रपदम् अपि दातुं सज्जाः देवाः इति एतेन तेषां भयस्य मात्रा ज्ञायते। ततः पितामहपुरोगमाः सर्वे सुरगणाः महात्मानं विश्वामित्रम् उपगम्य मधुरं वाक्यम् अब्रुवन् — ‘हे ब्रह्मर्षे, ते स्वागतम्; तव तपसा वयं सुतोषिताः। हे कौशिक, उग्रेण तपसा त्वं ब्राह्मण्यं प्राप्तवान् असि।’ पितामहः च स्वयम् आह — ‘हे ब्रह्मन्, मरुद्गणैः सह अहं तुभ्यं दीर्घम् आयुः च ददामि।’ ‘ब्रह्मर्षे’ इति सम्बोधनेन एव तस्य चिरकालिकः कामः पूर्णः जातः — यत् वसिष्ठपराजयात् आरभ्य प्रार्थितम्, तत् इदानीं स्वयम् एव पितामहेन उच्यते। इदम् एव वाक्यं सर्गस्य केन्द्रम् — तपसा क्षत्रियः ब्राह्मण्यं प्राप्नोति इति।
‘ఇతడు దేవరాజ్యాన్ని కోరినా, అదీ ఇతనికి ఇవ్వాలి; ఇతని మనసులో ఏముందో అదే ఇవ్వాలి.’ ఇంద్రపదవిని కూడా ఇవ్వడానికి దేవతలు సిద్ధపడ్డారనడంతో వారి భయపు పరిమాణం తెలుస్తుంది. అప్పుడు పితామహుని ముందుంచుకొని దేవగణాలందరూ మహాత్ముడైన విశ్వామిత్రుని దగ్గరకు వెళ్ళి మధురంగా ఇలా అన్నారు: ‘బ్రహ్మర్షీ, నీకు స్వాగతం; నీ తపస్సుతో మేము చక్కగా సంతోషించాము. కౌశికా, ఉగ్రమైన తపస్సుతో నీవు బ్రాహ్మణ్యాన్ని పొందావు.’ పితామహుడు స్వయంగా ఇలా అన్నాడు: ‘బ్రహ్మర్షీ, మరుద్గణాలతో కలిసి నేను నీకు దీర్ఘాయుష్షును కూడా ఇస్తున్నాను.’ ‘బ్రహ్మర్షే’ అనే సంబోధనతోనే అతని చిరకాలపు కోరిక నెరవేరింది: వసిష్ఠుని చేతిలో పరాజయం నుండి మొదలుకొని దేనిని ప్రార్థించాడో, దానిని ఇప్పుడు పితామహుడే స్వయంగా పలుకుతున్నాడు. ఈ మాటే సర్గకు కేంద్రం: తపస్సుతో క్షత్రియుడు బ్రాహ్మణ్యాన్ని పొందుతాడని.
‘இவர் தேவர்களின் அரசைச் செய்ய விரும்பினாலும் அதையும் இவருக்கு அளிக்கலாம்; இவர் மனத்தில் இருப்பதையே அளிக்கலாம்.’ இந்திர பதவியையும் அளிக்கத் தேவர்கள் தயாராக இருந்தனர் என்பதால் அவர்களுடைய அச்சத்தின் அளவு தெரிகிறது. பிறகு பாட்டனாரை முன்னிட்ட தேவர் கூட்டங்கள் அனைத்தும் மகாத்மாவான விசுவாமித்திரரை அணுகி இனிய சொல்லைச் சொன்னார்கள்: ‘பிரம்மரிஷியே, உமக்கு நல்வரவு; உமது தவத்தால் நாங்கள் மிகவும் மனநிறைவு அடைந்தோம். கௌசிகரே, கடுந்தவத்தால் நீர் பிராமணத்தன்மையை அடைந்தீர்.’ பாட்டனாரே தாமே கூறினார்: ‘பிராமணரே, மருத் கணங்களுடன் சேர்ந்து நான் உமக்கு நீண்ட ஆயுளையும் அளிக்கிறேன்.’ ‘பிரம்மரிஷியே’ என்ற விளியாலேயே அவரது நெடுநாள் விருப்பம் நிறைவேறியது: வசிஷ்டரிடம் தோற்றது முதல் வேண்டிவந்ததை இப்போது பாட்டனாரே தாமே சொல்கிறார். இந்தச் சொல்லே சர்க்கத்தின் மையம்: தவத்தால் க்ஷத்திரியன் பிராமணத்தன்மையை அடைகிறான் என்பது.
‘ಇವನು ದೇವರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಯಸಿದರೆ ಅದನ್ನೂ ಇವನಿಗೆ ಕೊಡೋಣ; ಇವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಏನಿದೆಯೋ ಅದನ್ನೇ ಕೊಡೋಣ.’ ಇಂದ್ರಪದವಿಯನ್ನೂ ಕೊಡಲು ದೇವತೆಗಳು ಸಿದ್ಧರು ಎಂಬುದರಿಂದ ಅವರ ಭಯದ ಪ್ರಮಾಣ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ ಪಿತಾಮಹನನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಎಲ್ಲ ದೇವಗಣಗಳೂ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಮಧುರವಾದ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದರು: ‘ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಯೇ, ನಿನಗೆ ಸ್ವಾಗತ; ನಿನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನಾವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸಂತುಷ್ಟರಾದೆವು. ಕೌಶಿಕನೇ, ಉಗ್ರ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನೀನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವೆ.’ ಪಿತಾಮಹನು ತಾನೇ ಹೇಳಿದನು: ‘ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಯೇ, ಮರುದ್ಗಣಗಳೊಡನೆ ನಾನು ನಿನಗೆ ದೀರ್ಘಾಯುಸ್ಸನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತೇನೆ.’ ‘ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷೇ’ (ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಯೇ) ಎಂಬ ಸಂಬೋಧನೆಯಿಂದಲೇ ಅವನ ಬಹುಕಾಲದ ಬಯಕೆ ಪೂರ್ಣವಾಯಿತು — ವಸಿಷ್ಠನಿಂದಾದ ಪರಾಜಯದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಯಾವುದನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದ್ದನೋ ಅದನ್ನು ಈಗ ಪಿತಾಮಹನೇ ತಾನಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಮಾತು ಸರ್ಗದ ಕೇಂದ್ರ — ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಿಯನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
‘ഇദ്ദേഹം ദേവരാജ്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ അതും ഇദ്ദേഹത്തിനു നൽകട്ടെ; ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിൽ എന്തുണ്ടോ അതുതന്നെ നൽകട്ടെ.’ ഇന്ദ്രപദംപോലും നൽകാൻ ദേവന്മാർ തയ്യാറാണെന്നതിൽനിന്ന് അവരുടെ ഭയത്തിന്റെ അളവ് അറിയാം. പിന്നീട് പിതാമഹനെ മുന്നിൽ നിർത്തി എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളും മഹാത്മാവായ വിശ്വാമിത്രനെ സമീപിച്ച് മധുരമായ വാക്കു പറഞ്ഞു: ‘ബ്രഹ്മർഷേ, നിനക്കു സ്വാഗതം; നിന്റെ തപസ്സുകൊണ്ട് ഞങ്ങൾ നന്നായി സന്തുഷ്ടരായിരിക്കുന്നു. കൗശികാ, ഉഗ്രമായ തപസ്സുകൊണ്ട് നീ ബ്രാഹ്മണ്യം നേടിയിരിക്കുന്നു.’ പിതാമഹൻ സ്വയം പറഞ്ഞു: ‘ബ്രഹ്മർഷേ, മരുദ്ഗണങ്ങളോടൊപ്പം ഞാൻ നിനക്കു ദീർഘായുസ്സും നൽകുന്നു.’ ‘ബ്രഹ്മർഷേ’ എന്ന സംബോധനകൊണ്ടുതന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിരകാലാഭിലാഷം പൂർണമായി: വസിഷ്ഠനോടുള്ള പരാജയം മുതൽ അപേക്ഷിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നത് ഇപ്പോൾ പിതാമഹൻതന്നെ സ്വയം പറയുന്നു. ഈ വാക്കുതന്നെയാണ് സർഗത്തിന്റെ കേന്ദ്രം: തപസ്സുകൊണ്ട് ക്ഷത്രിയൻ ബ്രാഹ്മണ്യം നേടുന്നു.
"If he wants to rule the kingdom of the gods, let even that be given to him; let him have whatever is in his mind." That the gods were ready to give up even Indra's throne shows how great their fear was. Then all the hosts of gods, with the Grandfather at their head, went to the great-souled Viśvāmitra and spoke sweetly: "Welcome, brahmarṣi; we are well pleased with your austerity. By your fierce austerity, Kauśika, you have attained brahminhood." And the Grandfather himself added: "Together with the Maruts, brahmin, I grant you long life as well." With the single address "brahmarṣi" his long-held desire was fulfilled; what he had striven for ever since Vasiṣṭha defeated him was now spoken by the Grandfather himself. This is the heart of the sarga: by austerity a kṣatriya attains brahminhood.
२१स्वस्ति प्राप्नुहि भद्रं ते गच्छ सौम्य यथासुखम्।
पितामहवचः श्रुत्वा सर्वेषां त्रिदिवौकसाम्॥
२२कृत्वा प्रणामं मुदितो व्याजहार महामुनिः।
ब्राह्मण्यं यदि मे प्राप्तं दीर्घमायुस्तथैव च॥
२३ॐकारोऽथ वषट्कारो वेदाश्च वरयन्तु माम्।
क्षत्रवेदविदां श्रेष्ठो ब्रह्मवेदविदामपि॥
२४ब्रह्मपुत्रो वसिष्ठो मामेवं वदतु देवताः।
यद्येवं परमः कामः कृतो यान्तु सुरर्षभाः॥
‘स्वस्ति प्राप्नुहि, भद्रं ते; हे सौम्य, यथासुखं गच्छ।’ इति पितामहः अवदत्। पितामहस्य सर्वेषां च त्रिदिवौकसां वचः श्रुत्वा मुदितः महामुनिः प्रणामं कृत्वा व्याजहार — ‘यदि मे ब्राह्मण्यं प्राप्तं दीर्घम् आयुः च तथा एव, तर्हि ॐकारः वषट्कारः वेदाः च मां स्वयम् एव वरयन्तु। क्षत्रवेदविदां ब्रह्मवेदविदां च श्रेष्ठः ब्रह्मपुत्रः वसिष्ठः मां स्वयम् एवं वदतु, हे देवताः। यदि एवं मम परमः कामः कृतः, तर्हि सुरर्षभाः यथेष्टं यान्तु।’ देवानां वचनात् अपि गुरुतरं तस्य कृते वसिष्ठस्य वचनम्। येन पूर्वं पराजितः सन् ब्राह्मण्याय तपः आरब्धवान्, तस्य एव अनुमोदनं सः प्रार्थयते; ओंकारवषट्कारवेदानां वरणं च ब्राह्मण्यस्य क्रियात्मकं चिह्नम् — यज्ञाधिकारः एव तत्र अभिप्रेतः। अतः एव सः न राज्यं, न भोगं, न च अन्यं वरं याचते; केवलं वेदानां वसिष्ठस्य च स्वीकारम् एव प्रार्थयते।
‘స్వస్తి పొందు, నీకు శుభమగుగాక; సౌమ్యా, సుఖంగా వెళ్ళు’ అని పితామహుడు అన్నాడు. పితామహుని, స్వర్గవాసులందరి మాట విని సంతోషించిన మహాముని ప్రణామం చేసి ఇలా అన్నాడు: ‘నాకు బ్రాహ్మణ్యం లభించి, అలాగే దీర్ఘాయుష్షు కూడా లభించినట్లయితే, ఓంకారమూ వషట్కారమూ వేదాలూ నన్ను స్వయంగా వరించుగాక. క్షత్రవేదం ఎరిగినవారిలోనూ బ్రహ్మవేదం ఎరిగినవారిలోనూ శ్రేష్ఠుడు, బ్రహ్మపుత్రుడు అయిన వసిష్ఠుడు నన్ను స్వయంగా ఇలా (బ్రహ్మర్షి అని) పలుకుగాక, దేవతలారా. ఈ విధంగా నా పరమ కోరిక నెరవేరితే, సురశ్రేష్ఠులు యథేచ్ఛగా వెళ్ళవచ్చు.’ దేవతల మాటకంటే కూడా అతనికి వసిష్ఠుని మాట బరువైనది. ఎవనిచేత పూర్వం పరాజితుడై బ్రాహ్మణ్యం కోసం తపస్సు ప్రారంభించాడో, అతని అనుమోదననే అతడు ప్రార్థిస్తున్నాడు; ఓంకార వషట్కార వేదాలు వరించడం బ్రాహ్మణ్యానికి క్రియాత్మకమైన చిహ్నం: అక్కడ యజ్ఞాధికారమే ఉద్దేశింపబడింది. అందుకే అతడు రాజ్యాన్ని గానీ భోగాన్ని గానీ మరే వరాన్ని గానీ యాచించడం లేదు; వేదాలు, వసిష్ఠుడు తనను అంగీకరించడాన్నే ప్రార్థిస్తున్నాడు.
‘நலம் பெறுவீராக, உமக்கு மங்களம் உண்டாகட்டும்; இனியவரே, விரும்பியபடி செல்வீராக’ என்றார் பாட்டனார். பாட்டனாருடையதும் விண்ணுலகவாசிகள் அனைவருடையதுமான சொல்லைக் கேட்டு, மகிழ்ந்த மாமுனிவர் வணங்கிச் சொன்னார்: ‘எனக்குப் பிராமணத்தன்மையும் அவ்வாறே நீண்ட ஆயுளும் கிடைத்தது உண்மையானால், ஓங்காரமும் வஷட்காரமும் வேதங்களும் தாமே என்னை ஏற்றுக்கொள்ளட்டும். தேவர்களே, க்ஷத்திரிய வேதம் அறிந்தோருள்ளும் பிரம்ம வேதம் அறிந்தோருள்ளும் சிறந்தவரான பிரம்மாவின் மகன் வசிஷ்டர் தாமே என்னிடம் இவ்வாறு சொல்லட்டும். இவ்வாறு என் மேலான விருப்பம் நிறைவேற்றப்பட்டால், தேவர்களுள் சிறந்தோர் விரும்பியபடி செல்லலாம்.’ தேவர்களின் சொல்லைவிட வசிஷ்டரின் சொல்லே அவருக்குக் கனமானது. எவரிடம் தோற்றுப் பிராமணத்தன்மைக்காகத் தவம் தொடங்கினாரோ, அவருடைய இசைவையே அவர் வேண்டுகிறார்; ஓங்காரமும் வஷட்காரமும் வேதங்களும் ஏற்றுக்கொள்வது பிராமணத்தன்மையின் செயல்முறை அடையாளம்: வேள்வி செய்யும் உரிமையே அங்கே குறிக்கப்படுகிறது. ஆகவேதான் அவர் அரசையோ, இன்பத்தையோ, வேறு வரத்தையோ கேட்கவில்லை; வேதங்களும் வசிஷ்டரும் ஏற்பதை மட்டுமே வேண்டுகிறார்.
‘ಸ್ವಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆ, ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ; ಸೌಮ್ಯನೇ, ಸುಖವಾಗಿ ತೆರಳು’ ಎಂದು ಪಿತಾಮಹನು ಹೇಳಿದನು. ಪಿತಾಮಹನ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಸ್ವರ್ಗವಾಸಿಗಳ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಂತುಷ್ಟನಾದ ಮಹಾಮುನಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಹೇಳಿದನು: ‘ನನಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯವೂ ದೀರ್ಘಾಯುಸ್ಸೂ ದೊರೆತಿದ್ದರೆ ಓಂಕಾರ, ವಷಟ್ಕಾರ, ವೇದಗಳು ತಾವಾಗಿಯೇ ನನ್ನನ್ನು ವರಿಸಲಿ. ಕ್ಷತ್ರವೇದವನ್ನು (ಧನುರ್ವೇದವನ್ನು) ಬಲ್ಲವರಲ್ಲೂ ಬ್ರಹ್ಮವೇದವನ್ನು ಬಲ್ಲವರಲ್ಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ವಸಿಷ್ಠನು ತಾನೇ ನನಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಿ, ದೇವತೆಗಳೇ. ಹೀಗೆ ನನ್ನ ಪರಮ ಬಯಕೆ ಪೂರ್ಣವಾದರೆ ಸುರಶ್ರೇಷ್ಠರು ತಮ್ಮಿಚ್ಛೆಯಂತೆ ತೆರಳಲಿ.’ ದೇವತೆಗಳ ಮಾತಿಗಿಂತಲೂ ಅವನಿಗೆ ವಸಿಷ್ಠನ ಮಾತು ಹೆಚ್ಚು ಭಾರವಾದುದು. ಯಾರಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸೋತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದನೋ ಅವನದೇ ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ಅವನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ; ಓಂಕಾರ-ವಷಟ್ಕಾರ-ವೇದಗಳು ವರಿಸುವುದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯದ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಚಿಹ್ನೆ — ಯಜ್ಞಾಧಿಕಾರವೇ ಅಲ್ಲಿ ಅಭಿಪ್ರೇತ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅವನು ರಾಜ್ಯವನ್ನಾಗಲೀ ಭೋಗವನ್ನಾಗಲೀ ಬೇರೆ ವರವನ್ನಾಗಲೀ ಬೇಡುವುದಿಲ್ಲ; ವೇದಗಳ ಮತ್ತು ವಸಿಷ್ಠನ ಸ್ವೀಕಾರವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ.
‘നിനക്കു സ്വസ്തി ഭവിക്കട്ടെ, മംഗളം; സൗമ്യാ, സുഖമായി പോയാലും’ എന്നു പിതാമഹൻ പറഞ്ഞു. പിതാമഹന്റെയും എല്ലാ സ്വർഗവാസികളുടെയും വാക്കു കേട്ട് സന്തുഷ്ടനായ മഹാമുനി നമസ്കരിച്ചുകൊണ്ടു പറഞ്ഞു: ‘എനിക്കു ബ്രാഹ്മണ്യവും അതുപോലെ ദീർഘായുസ്സും ലഭിച്ചുവെങ്കിൽ, ഓങ്കാരവും വഷട്കാരവും വേദങ്ങളും സ്വയം എന്നെ വരിക്കട്ടെ. ക്ഷത്രവേദം അറിയുന്നവരിലും ബ്രഹ്മവേദം അറിയുന്നവരിലും ശ്രേഷ്ഠനായ ബ്രഹ്മപുത്രൻ വസിഷ്ഠൻ സ്വയം എന്നോട് ഇങ്ങനെ പറയട്ടെ, ദേവതകളേ. ഇങ്ങനെ എന്റെ പരമമായ ആഗ്രഹം സാധിച്ചുവെങ്കിൽ, ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാർ ഇഷ്ടംപോലെ പോയ്ക്കൊള്ളട്ടെ.’ ദേവന്മാരുടെ വാക്കിനെക്കാൾ അദ്ദേഹത്തിനു ഗൗരവമുള്ളതു വസിഷ്ഠന്റെ വാക്കാണ്. ആരാൽ മുമ്പ് പരാജിതനായി ബ്രാഹ്മണ്യത്തിനുവേണ്ടി തപസ്സ് ആരംഭിച്ചുവോ, അദ്ദേഹത്തിന്റെതന്നെ അംഗീകാരമാണ് അദ്ദേഹം അപേക്ഷിക്കുന്നത്; ഓങ്കാരവും വഷട്കാരവും വേദങ്ങളും വരിക്കുന്നത് ബ്രാഹ്മണ്യത്തിന്റെ ക്രിയാത്മകമായ ചിഹ്നമാണ്: യജ്ഞാധികാരംതന്നെയാണ് അവിടെ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അദ്ദേഹം രാജ്യമോ ഭോഗമോ മറ്റു വരമോ യാചിക്കുന്നില്ല; വേദങ്ങളുടെയും വസിഷ്ഠന്റെയും സ്വീകാരം മാത്രമാണ് അപേക്ഷിക്കുന്നത്.
"May all be well with you, and blessings on you; go, gentle one, wherever you wish," said the Grandfather. Hearing the Grandfather and all the dwellers in heaven, the great sage bowed and said with delight: "If I have gained brahminhood and long life too, then let the syllable Om, the call vaṣaṭ and the Vedas themselves accept me. And let Vasiṣṭha, son of Brahmā, foremost of those who know the Veda of the kṣatriyas and the Veda of the brahmins, himself say so to me, gods. If this, my highest wish, is granted, then let the best of the gods depart as they please." For him Vasiṣṭha's word weighs more than even the gods'; he seeks the approval of the very rival whose victory over him first set him on the path of austerity for brahminhood. Acceptance by Om, vaṣaṭ and the Vedas is the practical sign of brahminhood, meaning the right to perform sacrifice. So he asks for no kingdom, no pleasure, no other boon, only to be accepted by the Vedas and by Vasiṣṭha.
२५ततः प्रसादितो देवैर्वसिष्ठो जपतां वरः।
सख्यं चकार ब्रह्मर्षिरेवमस्त्विति चाब्रवीत्॥
२६ब्रह्मर्षिस्त्वं न संदेहः सर्वं सम्पद्यते तव।
इत्युक्त्वा देवताश्चापि सर्वा जग्मुर्यथागतम्॥
२७विश्वामित्रोऽपि धर्मात्मा लब्ध्वा ब्राह्मण्यमुत्तमम्।
पूजयामास ब्रह्मर्षिं वसिष्ठं जपतां वरम्॥
२८कृतकामो महीं सर्वां चचार तपसि स्थितः।
एवं त्वनेन ब्राह्मण्यं प्राप्तं राम महात्मना॥
ततः देवैः प्रसादितः जपतां वरः वसिष्ठः तेन सख्यं चकार, ‘एवम् अस्तु’ इति च अब्रवीत् — ‘त्वं ब्रह्मर्षिः, न अत्र संदेहः; तव सर्वं सम्पद्यते।’ इति उक्त्वा सर्वाः देवताः अपि यथागतं जग्मुः। विश्वामित्रः अपि धर्मात्मा उत्तमं ब्राह्मण्यं लब्ध्वा जपतां वरं ब्रह्मर्षिं वसिष्ठं पूजयामास — न विजयगर्वेण, अपि तु पूजया एव सः प्रतिवचनं ददाति। कृतकामः सन् सः तपसि स्थितः सर्वां महीं चचार। ‘एवं हे राम, अनेन महात्मना ब्राह्मण्यं प्राप्तम्’ इति शतानन्दः उपसंहरति। या शत्रुता वसिष्ठधेनुहरणात् आरब्धा, सा अत्र सख्ये परिणमति; एतत् एव दीर्घायाः कथायाः फलम्। ‘कृतकामः’ इति पदेन सूच्यते यत् इदानीं तस्य कामः न कोऽपि अवशिष्टः; अतः सः तपसि एव स्थितः भूमौ विचरति। शतानन्दस्य कथा अत्र समाप्ता, यतः यस्य पितुः गौतमस्य कथया सा आरब्धा, तस्य एव सभायां विश्वामित्रमाहात्म्यं कथयितुम् इयं प्रवृत्ता।
అప్పుడు దేవతలచేత ప్రసన్నుడైన, జపం చేసేవారిలో శ్రేష్ఠుడైన వసిష్ఠుడు అతనితో స్నేహం చేశాడు, ‘అలాగే కానీ’ అని అన్నాడు: ‘నీవు బ్రహ్మర్షివి, ఇందులో సందేహం లేదు; నీకు అంతా సిద్ధిస్తుంది.’ ఇలా చెప్పగా దేవతలందరూ కూడా వచ్చినట్లే వెళ్ళిపోయారు. ధర్మాత్ముడైన విశ్వామిత్రుడు కూడా ఉత్తమమైన బ్రాహ్మణ్యాన్ని పొంది, జపం చేసేవారిలో శ్రేష్ఠుడైన బ్రహ్మర్షి వసిష్ఠుని పూజించాడు: విజయగర్వంతో కాదు, పూజతోనే అతడు ప్రతిస్పందిస్తున్నాడు. కోరిక నెరవేరినవాడై అతడు తపస్సులో నిలిచి భూమి అంతా సంచరించాడు. ‘రామా, ఈ విధంగా ఈ మహాత్ముడు బ్రాహ్మణ్యాన్ని పొందాడు’ అని శతానందుడు ఉపసంహరిస్తున్నాడు. వసిష్ఠుని ధేనువును అపహరించడంతో ప్రారంభమైన శత్రుత్వం ఇక్కడ స్నేహంగా పరిణమిస్తుంది; ఇదే ఈ దీర్ఘకథకు ఫలం. ‘కృతకామః’ (కోరిక నెరవేరినవాడు) అనే పదంతో ఇప్పుడు అతనికి ఏ కోరికా మిగలలేదని సూచింపబడుతుంది; కాబట్టి అతడు తపస్సులోనే నిలిచి భూమిపై సంచరిస్తాడు. శతానందుని కథ ఇక్కడ ముగిసింది; ఎందుకంటే అది అతని తండ్రి గౌతముని కథతో ప్రారంభమై, అతని సభలోనే విశ్వామిత్ర మాహాత్మ్యాన్ని చెప్పడానికి ప్రవర్తించింది.
பிறகு தேவர்களால் வேண்டிக்கொள்ளப்பட்ட, ஜபம் செய்வோருள் சிறந்த வசிஷ்டர் அவருடன் நட்பு கொண்டு, ‘அப்படியே ஆகட்டும்’ என்று சொன்னார்: ‘நீர் பிரம்மரிஷி, இதில் ஐயமில்லை; உமக்கு எல்லாம் நிறைவேறும்.’ இவ்வாறு சொல்லிவிட்டுத் தேவர்கள் அனைவரும் வந்தவாறே சென்றனர். அறநெறி உள்ளம் கொண்ட விசுவாமித்திரரும் உயர்ந்த பிராமணத்தன்மையைப் பெற்று, ஜபம் செய்வோருள் சிறந்த பிரம்மரிஷியான வசிஷ்டரை வழிபட்டார்: வெற்றிச் செருக்கால் அல்ல, வழிபாட்டாலேயே அவர் மறுமொழி தருகிறார். விருப்பம் நிறைவேறியவராக அவர் தவத்தில் நிலைத்துப் பூமி முழுவதும் சஞ்சரித்தார். ‘ராமா, இவ்வாறு இந்த மகாத்மாவால் பிராமணத்தன்மை அடையப்பட்டது’ என்று சதானந்தர் முடிக்கிறார். வசிஷ்டரின் பசுவைக் கவர்ந்ததிலிருந்து தொடங்கிய பகை இங்கே நட்பாக மாறுகிறது; இதுவே இந்த நீண்ட கதையின் பலன். ‘க்ருதகாம:’ (விருப்பம் நிறைவேறியவர்) என்ற சொல்லால், இப்போது அவருக்கு எந்த விருப்பமும் எஞ்சவில்லை என்பது குறிப்பிடப்படுகிறது; ஆகவே அவர் தவத்திலேயே நிலைத்துப் பூமியில் சஞ்சரிக்கிறார். சதானந்தரின் கதை இங்கே முடிகிறது; ஏனெனில் தம் தந்தை கௌதமரின் கதையால் தொடங்கப்பட்ட அது, அதே சபையில் விசுவாமித்திரரின் மகிமையைச் சொல்வதற்காகவே தொடர்ந்தது.
ಆಗ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಜಪಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ವಸಿಷ್ಠನು ಅವನೊಡನೆ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಸಿದನು, ‘ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ’ ಎಂದನು: ‘ನೀನು ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ; ನಿನಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.’ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳೂ ಬಂದ ದಾರಿಯಲ್ಲೇ ತೆರಳಿದರು. ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನೂ ಉತ್ತಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು ಜಪಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿ ವಸಿಷ್ಠನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದನು — ವಿಜಯಗರ್ವದಿಂದಲ್ಲ, ಪೂಜೆಯಿಂದಲೇ ಅವನು ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಕೃತಕಾಮನಾದ ಅವನು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಇಡೀ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದನು. ‘ಹೀಗೆ, ರಾಮ, ಈ ಮಹಾತ್ಮನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದನು’ ಎಂದು ಶತಾನಂದನು ಉಪಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಸಿಷ್ಠನ ಹಸುವನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದುದರಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಶತ್ರುತ್ವ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನೇಹವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ; ಇದೇ ದೀರ್ಘಕಥೆಯ ಫಲ. ‘ಕೃತಕಾಮಃ’ (ಕೃತಕಾಮನು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಈಗ ಅವನಿಗೆ ಯಾವ ಬಯಕೆಯೂ ಉಳಿದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶತಾನಂದನ ಕಥೆ ಇಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ತನ್ನ ತಂದೆ ಗೌತಮನ ಕಥೆಯಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಅದು ಅವನದೇ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಹೇಳಲೆಂದೇ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಯಿತು.
പിന്നീട് ദേവന്മാരാൽ പ്രസാദിപ്പിക്കപ്പെട്ട, ജപിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വസിഷ്ഠൻ അദ്ദേഹവുമായി സൗഹൃദം സ്ഥാപിച്ചു, ‘അങ്ങനെയാകട്ടെ’ എന്നു പറഞ്ഞു: ‘നീ ബ്രഹ്മർഷിയാണ്, ഇതിൽ സംശയമില്ല; നിനക്ക് എല്ലാം സിദ്ധിക്കും.’ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം ദേവതകളെല്ലാം വന്നതുപോലെ മടങ്ങി. ധർമാത്മാവായ വിശ്വാമിത്രനും ഉത്തമമായ ബ്രാഹ്മണ്യം നേടി ജപിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ബ്രഹ്മർഷി വസിഷ്ഠനെ പൂജിച്ചു: വിജയഗർവോടെയല്ല, പൂജയിലൂടെതന്നെയാണ് അദ്ദേഹം മറുപടി നൽകുന്നത്. ആഗ്രഹം സാധിച്ച അദ്ദേഹം തപസ്സിൽ നിലകൊണ്ട് ഭൂമി മുഴുവൻ സഞ്ചരിച്ചു. ‘രാമാ, ഇങ്ങനെയാണ് ഈ മഹാത്മാവ് ബ്രാഹ്മണ്യം നേടിയത്’ എന്നു ശതാനന്ദൻ ഉപസംഹരിക്കുന്നു. വസിഷ്ഠന്റെ പശുവിനെ അപഹരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചതിൽനിന്ന് ആരംഭിച്ച ശത്രുത ഇവിടെ സൗഹൃദമായി പരിണമിക്കുന്നു; ഇതുതന്നെയാണ് ഈ ദീർഘകഥയുടെ ഫലം. ‘കൃതകാമഃ’ (ആഗ്രഹം സാധിച്ചവൻ) എന്ന പദംകൊണ്ട് ഇപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന് ഒരാഗ്രഹവും ബാക്കിയില്ലെന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു; അതിനാൽ അദ്ദേഹം തപസ്സിൽത്തന്നെ നിലകൊണ്ട് ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു. ശതാനന്ദന്റെ കഥ ഇവിടെ സമാപിക്കുന്നു; തന്റെ പിതാവായ ഗൗതമന്റെ കഥയിൽനിന്ന് ആരംഭിച്ച ആ കഥ, ആ സഭയിൽത്തന്നെ വിശ്വാമിത്രന്റെ മാഹാത്മ്യം പറയാനായിട്ടാണ് പുറപ്പെട്ടത്.
Then Vasiṣṭha, best of those who murmur prayers, won over by the gods, made friends with him and said, "So be it. You are a brahmarṣi, there is no doubt; everything will come to you." Having said this, all the gods returned as they had come. And the righteous Viśvāmitra, having won the highest brahminhood, honoured the brahmarṣi Vasiṣṭha; he answered not with the pride of a victor but with reverence. His desire fulfilled, he wandered the whole earth, steadfast in austerity. "So it was, Rāma, that this great soul attained brahminhood," Śatānanda concluded. The enmity that began when Vasiṣṭha's cow was seized ends in friendship, and that is the fruit of this long story. With every desire fulfilled, he now walks the earth still devoted to austerity. Here Śatānanda's story ends; it was told in Janaka's assembly to set forth Viśvāmitra's greatness.
२९एष राम मुनिश्रेष्ठ एष विग्रहवांस्तपः।
एष धर्मः परो नित्यं वीर्यस्यैष परायणम्॥
३०एवमुक्त्वा महातेजा विरराम द्विजोत्तमः।
शतानन्दवचः श्रुत्वा रामलक्ष्मणसंनिधौ॥
३१जनकः प्राञ्जलिर्वाक्यमुवाच कुशिकात्मजम्।
धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यस्य मे मुनिपुंगव॥
३२यज्ञं काकुत्स्थसहितः प्राप्तवानसि कौशिक।
पावितोऽहं त्वया ब्रह्मन्दर्शनेन महामुने॥
‘हे राम, एषः मुनिश्रेष्ठः; एषः विग्रहवत् तपः, अर्थात् मूर्तिमत् तपः एव; एषः नित्यं परः धर्मः; एषः एव वीर्यस्य परायणम्।’ एवम् उक्त्वा महातेजाः द्विजोत्तमः शतानन्दः विरराम। तस्य वचः श्रुत्वा रामलक्ष्मणसंनिधौ जनकः प्राञ्जलिः सन् कुशिकात्मजं वाक्यम् उवाच — ‘हे मुनिपुंगव, अहं धन्यः अस्मि, अनुगृहीतः अस्मि, यतः हे कौशिक, त्वं काकुत्स्थसहितः मम यज्ञं प्राप्तवान् असि। हे ब्रह्मन्, हे महामुने, तव दर्शनेन एव अहं पावितः।’ अत्र कथाश्रवणात् प्रत्यक्षयज्ञप्रसङ्गं प्रति पुनरागमनं भवति; एतेन च अग्रिमे सर्गे धनुर्दर्शनस्य प्रस्तावः सज्जीक्रियते। ‘विग्रहवांस्तपः’ इति विशेषणेन विश्वामित्रस्य देहः एव तपसः मूर्तिः इति उच्यते; ‘वीर्यस्य परायणम्’ इति च तस्य क्षत्रियत्वं ब्राह्मणत्वं च एकत्र सङ्गतम् इति सूच्यते। जनकस्य वचनं च न औपचारिकम्, अपि तु यज्ञस्य सिद्धेः कृतज्ञताप्रकाशनम् एव।
‘రామా, ఇతడు మునిశ్రేష్ఠుడు; ఇతడు విగ్రహవంతమైన తపస్సు, అంటే మూర్తీభవించిన తపస్సే; ఇతడు నిత్యమైన పరమధర్మం; ఇతడే వీర్యానికి పరమాశ్రయం.’ ఇలా చెప్పి మహాతేజస్వి, ద్విజోత్తముడు అయిన శతానందుడు విరమించాడు. అతని మాట విని రామలక్ష్మణుల సన్నిధిలో జనకుడు చేతులు జోడించి కుశికపుత్రునితో ఇలా అన్నాడు: ‘మునిపుంగవా, నేను ధన్యుడను, అనుగ్రహింపబడినవాడను, ఎందుకంటే, కౌశికా, మీరు కాకుత్స్థులతో కలిసి నా యజ్ఞానికి విచ్చేశారు. బ్రహ్మర్షీ, మహామునీ, మీ దర్శనంతోనే నేను పవిత్రుడనయ్యాను.’ ఇక్కడ కథాశ్రవణం నుండి ప్రత్యక్షమైన యజ్ఞ ప్రసంగానికి తిరిగి రావడం జరుగుతుంది; దీనితో తరువాతి సర్గలో ధనుర్దర్శన ప్రస్తావన సిద్ధమవుతుంది. ‘విగ్రహవాంస్తపః’ (విగ్రహవంతమైన తపస్సు) అనే విశేషణంతో విశ్వామిత్రుని దేహమే తపస్సుకు మూర్తి అని చెప్పబడుతోంది; ‘వీర్యస్య పరాయణమ్’ (వీర్యానికి పరమాశ్రయం) అనడంతో అతనిలో క్షత్రియత్వమూ బ్రాహ్మణత్వమూ ఒకేచోట కలిశాయని సూచింపబడుతుంది. జనకుని మాట కూడా లాంఛనప్రాయం కాదు, యజ్ఞసిద్ధికి కృతజ్ఞతను ప్రకటించడమే.
‘ராமா, இவரே முனிவர்களுள் சிறந்தவர்; இவர் உடல் கொண்ட தவம், அதாவது உருவெடுத்த தவமே; இவரே என்றும் மேலான அறம்; இவரே வீரத்தின் உறைவிடம்.’ இவ்வாறு சொல்லிவிட்டுப் பேரொளி படைத்த, பிராமணருள் சிறந்த சதானந்தர் பேச்சை நிறுத்தினார். அவரது சொல்லைக் கேட்டு, ராம லக்ஷ்மணர்களின் முன்னிலையில் ஜனகர் கைகூப்பிக் குசிகரின் வழித்தோன்றலிடம் சொன்னார்: ‘முனிவர்களுள் சிறந்தவரே, நான் பேறு பெற்றவன், அருள் பெற்றவன்; ஏனெனில், கௌசிகரே, நீர் காகுத்ஸ்தர்களுடன் என் வேள்விக்கு வந்துள்ளீர். பிராமணரே, மாமுனிவரே, உம்மைக் கண்டதாலேயே நான் தூய்மை பெற்றேன்.’ இங்கே கதை கேட்டலிலிருந்து நேரடியாக வேள்வி நிகழ்ச்சிக்குத் திரும்புதல் நிகழ்கிறது; இதனால் அடுத்த சர்க்கத்தில் வில்லைக் காண்பதற்கான முன்னுரை ஆயத்தமாகிறது. ‘விக்ரஹவாம்ஸ்தப:’ (உடல் கொண்ட தவம்) என்ற அடைமொழியால் விசுவாமித்திரரின் உடலே தவத்தின் உருவம் என்று சொல்லப்படுகிறது; ‘வீரத்தின் உறைவிடம்’ என்பதால் அவரிடம் க்ஷத்திரியத் தன்மையும் பிராமணத் தன்மையும் ஒருசேர இணைந்துள்ளன என்பது குறிப்பிடப்படுகிறது. ஜனகரின் சொல்லும் சம்பிரதாயமானது அல்ல, வேள்வி நிறைவேறுவதற்கான நன்றியின் வெளிப்பாடே.
‘ರಾಮ, ಇವನು ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನು; ಇವನು ಮೂರ್ತಿವತ್ತಾದ ತಪಸ್ಸು — ಅಂದರೆ ದೇಹ ಧರಿಸಿದ ತಪಸ್ಸೇ; ಇವನು ನಿತ್ಯವಾದ ಪರಮ ಧರ್ಮ; ಇವನೇ ವೀರ್ಯದ ಪರಮ ಆಶ್ರಯ.’ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ ಶತಾನಂದನು ಮಾತು ನಿಲ್ಲಿಸಿದನು. ಅವನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಜನಕನು ಕೈಮುಗಿದು ಕುಶಿಕಪುತ್ರನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: ‘ಮುನಿಪುಂಗವನೇ, ನಾನು ಧನ್ಯನು, ಅನುಗೃಹೀತನು, ಏಕೆಂದರೆ, ಕೌಶಿಕನೇ, ನೀನು ಕಾಕುತ್ಸ್ಥರೊಡನೆ ನನ್ನ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಬಂದಿರುವೆ. ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಯೇ, ಮಹಾಮುನಿಯೇ, ನಿನ್ನ ದರ್ಶನದಿಂದಲೇ ನಾನು ಪಾವನನಾದೆ.’ ಇಲ್ಲಿ ಕಥಾಶ್ರವಣದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಯಜ್ಞಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೆ ಮರಳುವಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ಇದರಿಂದ ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಧನುರ್ದರ್ಶನದ ಪ್ರಸ್ತಾವ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ‘ವಿಗ್ರಹವಾಂಸ್ತಪಃ’ (ಮೂರ್ತಿವತ್ತಾದ ತಪಸ್ಸು) ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣದಿಂದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ದೇಹವೇ ತಪಸ್ಸಿನ ಮೂರ್ತಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ‘ವೀರ್ಯಸ್ಯ ಪರಾಯಣಮ್’ (ವೀರ್ಯದ ಪರಮ ಆಶ್ರಯ) ಎಂಬುದರಿಂದ ಅವನಲ್ಲಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯತ್ವ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವ ಒಂದಾಗಿವೆ ಎಂದು ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಜನಕನ ಮಾತೂ ಔಪಚಾರಿಕವಲ್ಲ, ಯಜ್ಞದ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಕೃತಜ್ಞತೆಯ ಪ್ರಕಟನೆಯೇ.
‘രാമാ, ഇദ്ദേഹം മുനിശ്രേഷ്ഠനാണ്; ഇദ്ദേഹം വിഗ്രഹവാനായ തപസ്സാണ്, അതായത് മൂർത്തിമത്തായ തപസ്സുതന്നെ; ഇദ്ദേഹം എന്നും പരമമായ ധർമമാണ്; ഇദ്ദേഹംതന്നെയാണ് വീര്യത്തിന്റെ പരമാശ്രയം.’ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മഹാതേജസ്വിയും ദ്വിജോത്തമനുമായ ശതാനന്ദൻ നിർത്തി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കു കേട്ട് രാമലക്ഷ്മണന്മാരുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ജനകൻ കൈകൂപ്പി കുശികപുത്രനോടു പറഞ്ഞു: ‘മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ഞാൻ ധന്യനാണ്, അനുഗൃഹീതനാണ്, കാരണം കൗശികാ, അങ്ങ് കാകുത്സ്ഥന്മാരോടൊപ്പം എന്റെ യാഗത്തിലെത്തിയിരിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മർഷേ, മഹാമുനേ, അങ്ങയുടെ ദർശനംകൊണ്ടുതന്നെ ഞാൻ പവിത്രനായിരിക്കുന്നു.’ ഇവിടെ കഥാശ്രവണത്തിൽനിന്ന് പ്രത്യക്ഷമായ യാഗപ്രസംഗത്തിലേക്കു വീണ്ടും മടങ്ങിവരുന്നു; ഇതുകൊണ്ട് അടുത്ത സർഗത്തിലെ ധനുർദർശനത്തിന്റെ പ്രസ്താവന ഒരുക്കപ്പെടുന്നു. ‘വിഗ്രഹവാംസ്തപഃ’ (മൂർത്തിമത്തായ തപസ്സ്) എന്ന വിശേഷണംകൊണ്ട് വിശ്വാമിത്രന്റെ ദേഹംതന്നെ തപസ്സിന്റെ മൂർത്തിയാണെന്നു പറയുന്നു; ‘വീര്യസ്യ പരായണം’ (വീര്യത്തിന്റെ പരമാശ്രയം) എന്നതുകൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ക്ഷത്രിയത്വവും ബ്രാഹ്മണത്വവും ഒരിടത്തു സംഗമിച്ചിരിക്കുന്നുവെന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ജനകന്റെ വാക്കും ഔപചാരികമല്ല, യാഗസിദ്ധിക്കുള്ള കൃതജ്ഞതാപ്രകാശനംതന്നെയാണ്.
"Rāma, he is the best of sages. He is austerity in bodily form, the highest and everlasting dharma, the very home of valour." Having said this, the radiant Śatānanda, best of brahmins, fell silent. Hearing him, Janaka, in the presence of Rāma and Lakṣmaṇa, joined his palms and said to the son of Kuśika: "I am blessed and favoured, bull among sages, since you have come to my sacrifice with the two Kākutsthas, Kauśika. Brahmin, great sage, the very sight of you has purified me." Here the story returns from the tale being heard to the sacrifice actually under way, and the ground is prepared for the viewing of the bow in the next sarga. Calling him austerity in bodily form means his very body is austerity made visible, and "the home of valour" suggests that kṣatriya and brahmin meet in him. Janaka's words are no formality but gratitude for the success of his sacrifice.
३३गुणा बहुविधाः प्राप्तास्तव संदर्शनान्मया।
विस्तरेण च वै ब्रह्मन्कीर्त्यमानं महत्तपः॥
३४श्रुतं मया महातेजो रामेण च महात्मना।
सदस्यैः प्राप्य च सदः श्रुतास्ते बहवो गुणाः॥
३५अप्रमेयं तपस्तुभ्यमप्रमेयं च ते बलम्।
अप्रमेया गुणाश्चैव नित्यं ते कुशिकात्मज॥
३६तृप्तिराश्चर्यभूतानां कथानां नास्ति मे विभो।
कर्मकालो मुनिश्रेष्ठ लम्बते रविमण्डलम्॥
‘तव संदर्शनात् मया बहुविधाः गुणाः प्राप्ताः। हे ब्रह्मन्, विस्तरेण कीर्त्यमानं तव महत् तपः मया श्रुतम्, हे महातेजः, महात्मना रामेण च श्रुतम्; सदः प्राप्य सदस्यैः अपि ते बहवः गुणाः श्रुताः। तव तपः अप्रमेयम्, ते बलम् अप्रमेयम्, हे कुशिकात्मज, ते गुणाः च नित्यम् अप्रमेयाः एव।’ ‘अप्रमेय’ इति पदस्य त्रिवारम् आवृत्त्या जनकस्य विस्मयः प्रकाश्यते। ‘हे विभो, आश्चर्यभूतानां कथानां मे तृप्तिः न अस्ति; किंतु हे मुनिश्रेष्ठ, कर्मकालः आगतः, रविमण्डलं च लम्बते।’ यज्ञस्य सायंकर्म एव सभाविसर्जनस्य कारणम्, न तु कथायाः वैरस्यम् इति सः स्पष्टं वदति। ‘सदस्यैः’ इति पदेन यज्ञसभायाम् उपविष्टाः ऋत्विजः सभासदः च गृह्यन्ते; तेषां सर्वेषां समक्षम् एव शतानन्दः कथितवान् इति अनेन ज्ञायते। ‘लम्बते रविमण्डलम्’ इति च सायंसन्ध्यायाः सूचना।
‘మీ దర్శనంతో నేను అనేక విధాల గుణాలను (ప్రయోజనాలను) పొందాను. బ్రహ్మర్షీ, విస్తారంగా కీర్తింపబడిన మీ మహాతపస్సును నేను విన్నాను, మహాతేజస్వీ, మహాత్ముడైన రాముడు కూడా విన్నాడు; సభకు వచ్చిన సదస్యులు కూడా మీ అనేక గుణాలను విన్నారు. మీ తపస్సు అప్రమేయం, మీ బలం అప్రమేయం, కుశికపుత్రా, మీ గుణాలు కూడా ఎల్లప్పుడూ అప్రమేయమే.’ ‘అప్రమేయ’ అనే పదాన్ని మూడుసార్లు ఆవృత్తి చేయడంతో జనకుని విస్మయం ప్రకాశిస్తుంది. ‘ప్రభూ, ఆశ్చర్యకరమైన కథలు వినడంలో నాకు తృప్తి లేదు; కానీ మునిశ్రేష్ఠా, కర్మకాలం వచ్చింది, సూర్యమండలం వాలుతోంది.’ యజ్ఞంలోని సాయంకర్మే సభను విసర్జించడానికి కారణం, కథపై విసుగు కాదు అని అతడు స్పష్టంగా చెబుతున్నాడు. ‘సదస్యైః’ (సదస్యులచేత) అనే పదంతో యజ్ఞసభలో కూర్చున్న ఋత్విక్కులూ సభాసదులూ గ్రహింపబడుతున్నారు; వారందరి సమక్షంలోనే శతానందుడు కథ చెప్పాడని దీనివల్ల తెలుస్తుంది. ‘లంబతే రవిమండలమ్’ (సూర్యమండలం వాలుతోంది) అనేది సాయంసంధ్యకు సూచన.
‘உம்மைக் கண்டதால் நான் பலவகை நலன்களைப் பெற்றேன். பிராமணரே, விரிவாகப் புகழப்பட்ட உமது பெருந்தவத்தை நான் கேட்டேன்; பேரொளி படைத்தவரே, மகாத்மாவான ராமனும் கேட்டான்; சபையில் கூடிய சபையோரும் உமது பல பண்புகளைக் கேட்டனர். குசிகரின் வழித்தோன்றலே, உமது தவம் அளவிட முடியாதது, உமது வலிமை அளவிட முடியாதது, உமது பண்புகளும் என்றும் அளவிட முடியாதவையே.’ ‘அளவிட முடியாதது’ என்ற சொல்லை மூன்று முறை திரும்பச் சொல்வதால் ஜனகரின் வியப்பு வெளிப்படுகிறது. ‘பிரபுவே, வியப்பூட்டும் கதைகளால் எனக்கு நிறைவு ஏற்படவில்லை; ஆனால் முனிவர்களுள் சிறந்தவரே, சடங்குக்கான நேரம் வந்துவிட்டது, சூரிய மண்டலமும் சாய்கிறது.’ வேள்வியின் மாலைச் சடங்கே சபையைக் கலைப்பதற்குக் காரணம், கதையில் சலிப்பு அல்ல என்று அவர் தெளிவாகச் சொல்கிறார். ‘ஸதஸ்யை:’ (சபையோரால்) என்ற சொல்லால் வேள்விச் சபையில் அமர்ந்திருந்த ருத்விக்குகளும் சபையோரும் குறிக்கப்படுகின்றனர்; அவர்கள் அனைவரின் முன்னிலையிலேயே சதானந்தர் சொன்னார் என்பது இதனால் தெரிகிறது. ‘லம்பதே ரவிமண்டலம்’ (சூரிய மண்டலம் சாய்கிறது) என்பது மாலைச் சந்தியைக் குறிக்கிறது.
‘ನಿನ್ನ ದರ್ಶನದಿಂದ ನಾನು ಬಗೆಬಗೆಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪಡೆದೆ. ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಯೇ, ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಿನ್ನ ಮಹಾತಪಸ್ಸನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಿದೆ, ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯೇ, ಮಹಾತ್ಮನಾದ ರಾಮನೂ ಕೇಳಿದನು; ಯಜ್ಞಸಭೆಗೆ ಬಂದ ಸದಸ್ಯರೂ ನಿನ್ನ ಅನೇಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದರು. ನಿನ್ನ ತಪಸ್ಸು ಅಪ್ರಮೇಯ, ನಿನ್ನ ಬಲ ಅಪ್ರಮೇಯ, ಕುಶಿಕಪುತ್ರನೇ, ನಿನ್ನ ಗುಣಗಳೂ ಸದಾ ಅಪ್ರಮೇಯವೇ.’ ‘ಅಪ್ರಮೇಯ’ (ಅಳೆಯಲಾಗದ) ಎಂಬ ಪದದ ಮೂರು ಬಾರಿಯ ಆವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಜನಕನ ವಿಸ್ಮಯ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಪ್ರಭುವೇ, ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾದ ಕಥೆಗಳಿಂದ ನನಗೆ ತೃಪ್ತಿಯೇ ಇಲ್ಲ; ಆದರೆ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಕರ್ಮದ ಕಾಲ ಬಂದಿದೆ, ಸೂರ್ಯಮಂಡಲ ಇಳಿಯುತ್ತಿದೆ.’ ಯಜ್ಞದ ಸಾಯಂಕರ್ಮವೇ ಸಭೆಯನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಲು ಕಾರಣ, ಕಥೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಬೇಸರವಲ್ಲ ಎಂದು ಅವನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ‘ಸದಸ್ಯೈಃ’ (ಸದಸ್ಯರಿಂದ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಯಜ್ಞಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಋತ್ವಿಜರೂ ಸಭಾಸದರೂ ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ; ಅವರೆಲ್ಲರ ಸಮಕ್ಷಮದಲ್ಲೇ ಶತಾನಂದನು ಕಥೆ ಹೇಳಿದನು ಎಂದು ಇದರಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ‘ಲಂಬತೇ ರವಿಮಂಡಲಮ್’ (ಸೂರ್ಯಮಂಡಲ ಇಳಿಯುತ್ತಿದೆ) ಎಂಬುದು ಸಂಜೆಯ ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದ ಸೂಚನೆ.
‘അങ്ങയുടെ ദർശനംകൊണ്ട് എനിക്കു പലവിധ ഗുണങ്ങൾ ലഭിച്ചു. ബ്രഹ്മർഷേ, വിസ്തരിച്ചു വർണിക്കപ്പെട്ട അങ്ങയുടെ മഹത്തായ തപസ്സ് ഞാൻ കേട്ടു, മഹാതേജസ്വീ, മഹാത്മാവായ രാമനും കേട്ടു; സഭയിലെത്തിയ സദസ്യരും അങ്ങയുടെ അനേകം ഗുണങ്ങൾ കേട്ടു. അങ്ങയുടെ തപസ്സ് അളവറ്റതാണ്, അങ്ങയുടെ ബലം അളവറ്റതാണ്, കുശികപുത്രാ, അങ്ങയുടെ ഗുണങ്ങളും എന്നും അളവറ്റവതന്നെ.’ ‘അപ്രമേയം’ (അളവറ്റത്) എന്ന പദത്തിന്റെ മൂന്നുതവണയുള്ള ആവർത്തനംകൊണ്ട് ജനകന്റെ വിസ്മയം പ്രകാശിക്കുന്നു. ‘പ്രഭോ, ആശ്ചര്യകരമായ കഥകൾ കേട്ട് എനിക്കു തൃപ്തി വരുന്നില്ല; എന്നാൽ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, കർമത്തിന്റെ സമയമായി, സൂര്യമണ്ഡലം താഴ്ന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.’ യാഗത്തിലെ സായംകർമമാണ് സഭ പിരിയുന്നതിനു കാരണം, കഥയോടുള്ള വിരസതയല്ല എന്ന് അദ്ദേഹം വ്യക്തമായി പറയുന്നു. ‘സദസ്യൈഃ’ (സദസ്യരാൽ) എന്ന പദംകൊണ്ട് യജ്ഞസഭയിൽ ഇരിക്കുന്ന ഋത്വിക്കുകളെയും സഭാംഗങ്ങളെയും ഉദ്ദേശിക്കുന്നു; അവരെല്ലാവരുടെയും സാന്നിധ്യത്തിലാണ് ശതാനന്ദൻ കഥ പറഞ്ഞതെന്ന് ഇതുകൊണ്ട് അറിയാം. ‘ലംബതേ രവിമണ്ഡലം’ (സൂര്യമണ്ഡലം താഴുന്നു) എന്നത് സായംസന്ധ്യയുടെ സൂചനയാണ്.
"I have gained many blessings from seeing you. I have heard your great austerity told at length, brahmin, and so has the great-souled Rāma, and the members of the assembly in this hall have heard of your many virtues. Your austerity is beyond measure, your strength beyond measure, and your virtues, son of Kuśika, always beyond measure." The threefold "beyond measure" expresses Janaka's wonder. "I could never have enough of these wonderful tales, lord; but the hour of the rite has come, best of sages, and the sun is going down." He makes it plain that the evening rite, not any weariness with the story, is why the assembly must break up. The members of the assembly are the priests and others seated at the sacrifice, which shows that Śatānanda told his story before them all; and the sinking sun marks the time of the evening twilight.
३७श्वः प्रभाते महातेजो द्रष्टुमर्हसि मां पुनः।
स्वागतं जपतां श्रेष्ठ मामनुज्ञातुमर्हसि॥
३८एवमुक्तो मुनिवरः प्रशस्य पुरुषर्षभम्।
विससर्जाशु जनकं प्रीतं प्रीतमनास्तदा॥
३९एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठं वैदेहो मिथिलाधिपः।
प्रदक्षिणं चकाराशु सोपाध्यायः सबान्धवः॥
४०विश्वामित्रोऽपि धर्मात्मा सहरामः सलक्ष्मणः।
स्ववासमभिचक्राम पूज्यमानो महात्मभिः॥
‘हे महातेजः, श्वः प्रभाते पुनः मां द्रष्टुम् अर्हसि। हे जपतां श्रेष्ठ, ते स्वागतम्; माम् अनुज्ञातुम् अर्हसि।’ एवम् उक्तः मुनिवरः प्रीतमनाः सन् पुरुषर्षभं प्रशस्य प्रीतं जनकम् आशु विससर्ज। एवम् उक्त्वा मिथिलाधिपः वैदेहः सोपाध्यायः सबान्धवः च मुनिश्रेष्ठं शीघ्रं प्रदक्षिणं चकार, ततः च प्रतस्थे। विश्वामित्रः अपि धर्मात्मा रामेण लक्ष्मणेन च सह महात्मभिः पूज्यमानः स्ववासम् अभिचक्राम। एवम् अयं सर्गः विश्वामित्रस्य दीर्घं चरितम् उपसंहरति, यत् एकपञ्चाशत्तमात् सर्गात् आरब्धम् आसीत्; श्वःप्रभातस्य उल्लेखेन च अग्रिमस्य सर्गस्य धनुर्दर्शनकथा उपक्षिप्यते। ‘स्ववासम्’ इति पदेन विश्वामित्रस्य पृथक् निवासस्थानं सूच्यते, न तु राजभवनम्; ‘महात्मभिः पूज्यमानः’ इति च मिथिलायां तस्य सत्कारः वर्ण्यते। रामलक्ष्मणयोः निरन्तरा सन्निधिः अत्र पुनः स्मारिता, येन अग्रिमे सर्गे तयोः धनुर्दर्शनेच्छा स्वाभाविकी भवति।
‘మహాతేజస్వీ, రేపు ప్రభాతవేళ మళ్ళీ నన్ను చూడాలి. జపం చేసేవారిలో శ్రేష్ఠుడా, మీకు స్వాగతం; నాకు సెలవివ్వండి.’ అలా చెప్పబడిన మునిశ్రేష్ఠుడు ప్రీతమనస్కుడై, పురుషశ్రేష్ఠుడైన జనకుని ప్రశంసించి, ప్రీతుడైన అతనికి త్వరగా సెలవిచ్చాడు. ఇలా చెప్పి మిథిలాధిపతి, వైదేహుడు అయిన జనకుడు ఉపాధ్యాయులతో, బంధువులతో కలిసి మునిశ్రేష్ఠునికి త్వరగా ప్రదక్షిణం చేసి, తరువాత బయలుదేరాడు. ధర్మాత్ముడైన విశ్వామిత్రుడు కూడా రామలక్ష్మణులతో కలిసి, మహాత్ములచేత పూజింపబడుతూ తన నివాసానికి వెళ్ళాడు. ఈ విధంగా ఈ సర్గ ఏభై ఒకటవ సర్గ నుండి ప్రారంభమైన విశ్వామిత్రుని దీర్ఘచరిత్రను ఉపసంహరిస్తుంది; రేపటి ప్రభాతం ప్రస్తావనతో తరువాతి సర్గలోని ధనుర్దర్శన కథ సూచింపబడుతుంది. ‘స్వవాసమ్’ (తన నివాసం) అనే పదంతో విశ్వామిత్రుని ప్రత్యేక నివాసస్థలం సూచింపబడుతుంది, రాజభవనం కాదు; ‘మహాత్మభిః పూజ్యమానః’ (మహాత్ములచేత పూజింపబడుతూ) అనడంతో మిథిలలో అతనికి జరిగిన సత్కారం వర్ణింపబడుతుంది. రామలక్ష్మణులు నిరంతరం వెంట ఉండడం ఇక్కడ మళ్ళీ గుర్తుచేయబడింది, దానివల్ల తరువాతి సర్గలో ధనుస్సును చూడాలనే వారి కోరిక సహజమవుతుంది.
‘பேரொளி படைத்தவரே, நாளை விடியலில் மீண்டும் என்னைக் காண வர வேண்டும். ஜபம் செய்வோருள் சிறந்தவரே, உமக்கு நல்வரவு; எனக்கு விடை தர வேண்டும்.’ இவ்வாறு சொல்லப்பட்டதும் முனிவர்களுள் சிறந்தவர் மனம் மகிழ்ந்து, மனிதருள் காளையான அவரைப் புகழ்ந்து, மகிழ்ந்திருந்த ஜனகருக்கு விரைவாக விடை கொடுத்தார். இவ்வாறு சொல்லிவிட்டு மிதிலையின் தலைவரான வைதேகர் உபாத்தியாயர்களுடனும் உறவினர்களுடனும் முனிவர்களுள் சிறந்தவரை விரைவாக வலம் வந்து, பிறகு புறப்பட்டார். அறநெறி உள்ளம் கொண்ட விசுவாமித்திரரும் ராமனுடனும் லக்ஷ்மணனுடனும் சேர்ந்து, மகாத்மாக்களால் வழிபடப்பட்டவராகத் தம் இருப்பிடத்துக்குச் சென்றார். இவ்வாறு இந்தச் சர்க்கம் ஐம்பத்தொன்றாம் சர்க்கத்திலிருந்து தொடங்கிய விசுவாமித்திரரின் நீண்ட வரலாற்றை முடிக்கிறது; நாளை விடியலைப் பற்றிய குறிப்பால் அடுத்த சர்க்கத்தின் வில்லைக் காணும் கதைக்கு முன்னுரை இடப்படுகிறது. ‘ஸ்வவாஸம்’ (தம் இருப்பிடம்) என்ற சொல்லால் விசுவாமித்திரரின் தனித் தங்குமிடம் குறிப்பிடப்படுகிறது, அரண்மனை அல்ல; ‘மகாத்மாக்களால் வழிபடப்பட்டவராக’ என்பதால் மிதிலையில் அவருக்குக் கிடைத்த உபசாரம் வர்ணிக்கப்படுகிறது. ராம லக்ஷ்மணர்கள் இடைவிடாமல் உடனிருப்பது இங்கே மீண்டும் நினைவூட்டப்படுகிறது; அதனால் அடுத்த சர்க்கத்தில் வில்லைக் காண அவர்கள் விரும்புவது இயல்பாகிறது.
‘ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯೇ, ನಾಳೆ ಮುಂಜಾನೆ ಮತ್ತೆ ನನ್ನನ್ನು ಕಾಣಬೇಕು. ಜಪಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನಿನಗೆ ಸ್ವಾಗತ; ನನಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಬೇಕು.’ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನು ಪ್ರೀತಮನಸ್ಕನಾಗಿ ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠನನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿ ಪ್ರೀತನಾದ ಜನಕನನ್ನು ಬೇಗನೆ ಬೀಳ್ಕೊಟ್ಟನು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಮಿಥಿಲಾಧಿಪತಿಯಾದ ವೈದೇಹನು ಉಪಾಧ್ಯಾಯರೊಡನೆಯೂ ಬಂಧುಗಳೊಡನೆಯೂ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನಿಗೆ ಬೇಗನೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ ಅನಂತರ ಹೊರಟನು. ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನೂ ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣರೊಡನೆ ಮಹಾತ್ಮರಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾ ತನ್ನ ವಾಸಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು. ಹೀಗೆ ಈ ಸರ್ಗವು ಐವತ್ತೊಂದನೆಯ ಸರ್ಗದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ದೀರ್ಘ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಉಪಸಂಹರಿಸುತ್ತದೆ; ‘ನಾಳೆ ಮುಂಜಾನೆ’ ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖದಿಂದ ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗದ ಧನುರ್ದರ್ಶನದ ಕಥೆಗೆ ಪೀಠಿಕೆ ಹಾಕುತ್ತದೆ. ‘ಸ್ವವಾಸಮ್’ (ತನ್ನ ವಾಸಸ್ಥಾನ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ನಿವಾಸ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ, ರಾಜಭವನವಲ್ಲ; ‘ಮಹಾತ್ಮರಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾ’ ಎಂಬುದರಿಂದ ಮಿಥಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ದೊರೆತ ಸತ್ಕಾರ ವರ್ಣಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣರ ನಿರಂತರ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅದರಿಂದ ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ನೋಡುವ ಬಯಕೆ ಸಹಜವಾಗುತ್ತದೆ.
‘മഹാതേജസ്വീ, നാളെ പ്രഭാതത്തിൽ അങ്ങ് വീണ്ടും എന്നെ കാണണം. ജപിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠാ, അങ്ങേക്കു സ്വാഗതം; എനിക്കു പോകാൻ അനുവാദം തരണം.’ ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ മുനിശ്രേഷ്ഠൻ പ്രീതമനസ്സോടെ പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായ ജനകനെ പ്രശംസിച്ച് പ്രീതനായ അദ്ദേഹത്തെ വേഗം യാത്രയാക്കി. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മിഥിലാധിപനായ വൈദേഹൻ പുരോഹിതന്മാരോടും ബന്ധുക്കളോടുംകൂടി മുനിശ്രേഷ്ഠനെ വേഗം പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു, പിന്നീട് പുറപ്പെട്ടു. ധർമാത്മാവായ വിശ്വാമിത്രനും രാമനോടും ലക്ഷ്മണനോടുമൊപ്പം മഹാത്മാക്കളാൽ പൂജിക്കപ്പെട്ടുകൊണ്ട് തന്റെ വാസസ്ഥലത്തേക്കു പോയി. ഇങ്ങനെ ഈ സർഗം അമ്പത്തൊന്നാം സർഗത്തിൽ ആരംഭിച്ച വിശ്വാമിത്രന്റെ ദീർഘചരിതം ഉപസംഹരിക്കുന്നു; നാളത്തെ പ്രഭാതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പരാമർശംകൊണ്ട് അടുത്ത സർഗത്തിലെ ധനുർദർശനകഥ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘സ്വവാസം’ (തന്റെ വാസസ്ഥലം) എന്ന പദംകൊണ്ട് വിശ്വാമിത്രന്റെ പ്രത്യേക താമസസ്ഥലമാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്, രാജമന്ദിരമല്ല; ‘മഹാത്മഭിഃ പൂജ്യമാനഃ’ (മഹാത്മാക്കളാൽ പൂജിക്കപ്പെട്ടുകൊണ്ട്) എന്നതുകൊണ്ട് മിഥിലയിൽ അദ്ദേഹത്തിനു ലഭിച്ച സത്കാരം വർണിക്കപ്പെടുന്നു. രാമലക്ഷ്മണന്മാരുടെ നിരന്തരസാന്നിധ്യം ഇവിടെ വീണ്ടും ഓർമിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; അതുകൊണ്ട് അടുത്ത സർഗത്തിൽ വില്ലു കാണാനുള്ള അവരുടെ ആഗ്രഹം സ്വാഭാവികമാകുന്നു.
"Tomorrow at dawn, radiant one, please let me see you again. Welcome, best of those who murmur prayers; now give me leave to go." So addressed, the best of sages, pleased, praised that bull among men and promptly gave the delighted Janaka leave. Then the lord of Mithilā, king of the Videhas, with his teachers and kinsmen, quickly walked around the best of sages, keeping him on his right, and departed. The righteous Viśvāmitra too went back to his own lodging with Rāma and Lakṣmaṇa, honoured by the great souls there. So this sarga closes the long story of Viśvāmitra that began in sarga fifty-one, and the mention of the next morning prepares for the viewing of the bow in the next sarga. "His own lodging" means his separate camp, not the palace, and the honour paid him shows the welcome he received in Mithilā. Rāma and Lakṣmaṇa are again shown constantly at his side, so that their wish to see the bow in the next sarga follows naturally.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे पञ्चषष्टितमः सर्गः॥ ६५॥
कठिनपदानां सन्धिः, समासः, विभक्तिः, अर्थश्च।
కఠిన పదాల సంధి, సమాసం, విభక్తి, అర్థం.
கடினச் சொற்களின் சந்தி, சமாசம், வேற்றுமை, பொருள்.
ಕಠಿಣ ಪದಗಳ ಸಂಧಿ, ಸಮಾಸ, ವಿಭಕ್ತಿ, ಅರ್ಥ.
കഠിനപദങ്ങളുടെ സന്ധി, സമാസം, വിഭക്തി, അർഥം.
Sandhi, compound, case and meaning of the harder words.