॥वाल्मीकिरामायणम् ఉత్తరకాండ · 104వ సర్గ

ఉత్తరకాండ

సర్గ

కాలుడు బ్రహ్మసందేశాన్ని చెప్పడం, రాముని అంగీకారం

కాలుని ఆత్మపరిచయం, సృష్టి ఆదిలో విష్ణువు కార్యాలు, రామావతారపు అవధి, పితామహుడు ఇచ్చిన రెండు ఎంపికలు, రాముడు నవ్వుతూ అంగీకరించడం

కాలుడు ఇలా అంటున్నాడు — ‘మహాసత్త్వుడవైన రాజా, నేను దేనికోసం వచ్చానో విను. దేవుడైన పితామహుడు నన్ను పంపాడు. శత్రుపురాలను జయించేవాడా, పూర్వభావంలో — అంటే సృష్టి ఆదిలో — నీ మాయతో పుట్టినవాడిని, నేను నీ కుమారుడను — అన్నింటినీ సంహరించే కాలుడు అనే పేరు గలవాడను. లోకపతి, ప్రభువు, భగవంతుడైన పితామహుడు ఇలా అన్నాడు — సౌమ్యుడా, లోకాలను రక్షించడానికి నీవు చేసుకున్న నియమం ఇప్పుడు పూర్తయింది.’ క్రిందటి సర్గలో గూఢంగా ఉన్న ‘అతిబలుడు’ అనే యజమాని బ్రహ్మ అని ఇక్కడ స్పష్టమవుతుంది. కాలుని ఆత్మపరిచయం కూడా అద్భుతమైనది — అతడు కేవలం బ్రహ్మ దూత మాత్రమే కాదు, రాముని కుమారుడే, ఎందుకంటే విష్ణుమాయ వల్లనే కాలం ప్రవర్తిస్తుంది. ఈ విధంగా తండ్రిని కుమారుడే స్వధామానికి పిలుస్తున్నాడు. ‘మహాసత్త్వా’ అనే సంబోధనతో కాలుడు రాముని ధైర్యాన్ని గుర్తుచేస్తున్నాడు, ఎందుకంటే తరువాత చెప్పబోయే మాట దుస్సహమైనది. ‘సర్వసమాహరః’ (అన్నింటినీ సంహరించేవాడు) అనే విశేషణంతో కాలుడు తన కార్యాన్ని స్పష్టంగా చెబుతున్నాడు — అతడు అన్నింటినీ సంగ్రహిస్తాడు, ఎవరిపట్లా పక్షపాతం చూపడు. ‘సమయః’ (నియమం, షరతు) అనే పదం క్రిందటి సర్గలోని షరతును గుర్తుచేస్తుంది — అక్కడ రాముడు కాలునికి షరతు ఇచ్చాడు, ఇక్కడ కాలుడు రాముడు పూర్వం చేసుకున్న నియమాన్ని గుర్తుచేస్తున్నాడు.

తరువాత కాలుడు రాముని దివ్యస్వరూపాన్ని గుర్తుచేస్తున్నాడు — ‘పూర్వం నీవు నీ మాయతో నీవే లోకాలన్నింటినీ సంక్షేపించి, మహాసముద్రపు జలాలలో శయనించి, మొదట నన్ను పుట్టించావు. తరువాత పడగలు గల, నీటిలో శయనించే అనంతనాగుని, మధువు కైటభుడు అనే ఇద్దరు మహాబలులైన ప్రాణులనూ మాయతో పుట్టించావు; వారి ఎముకల గుట్టలతో కప్పబడి పర్వతాలతో నిండిన ఈ భూమి అప్పుడు మేదిని అయింది. తరువాత సూర్యుని వంటి కాంతి గల దివ్యమైన నాభికమలంలో నన్ను కూడా పుట్టించి, ప్రజాపతి కర్మనంతా నాపై ఉంచావు. భారాన్ని మోస్తున్న నేను జగత్పతివైన నిన్ను ఉపాసించి ఇలా అన్నాను — ప్రాణులకు రక్షణ కల్పించు, నాకు తేజస్సు ఇచ్చేవాడవు నీవే.’ ఇక్కడ ‘మామ్’ (నన్ను) అనే పదం రెండుసార్లు భిన్నార్థాలలో ఉంది — నాల్గవ శ్లోకంలో కాలుడు తనను సూచిస్తున్నాడు, రెండవ శ్లోకంలో చెప్పిన ‘నీ కుమారుడు’; ఏడవ శ్లోకంలో మాత్రం ‘మామపి’ (నన్ను కూడా) అని బ్రహ్మ తనను సూచిస్తున్నాడు, ఆ బ్రహ్మ మాటనే కాలుడు దూతగా ఉదహరిస్తున్నాడు. ‘మేదిని’ అనే పేరుకు నిరుక్తి కూడా ఇక్కడ ఉంది — మధుకైటభుల మేదస్సుతోనూ ఎముకలతోనూ వ్యాపించినది అని. సృష్టికర్త కూడా తానే సృష్టించబడ్డాడని చెప్పడం బ్రహ్మ వినయం. విష్ణువు సృష్టికి మూలం, బ్రహ్మ అతని కార్యకర్త, కాలుడు ఇద్దరికీ ఆజ్ఞాపాలకుడు — ఈ సృష్టిక్రమపు రూపరేఖ రామునికి నివేదించబడుతోంది.

‘తరువాత నీవు ఎదిరించరాని ఆ సనాతన భావం నుండి ప్రాణుల రక్షణ చేయదలచి విష్ణుత్వాన్ని పొందావు. అదితి గర్భంలో వీర్యవంతుడైన పుత్రుడవై, సోదరులైన దేవతల వీర్యాన్ని పెంచుతున్నావు, కార్యాలు ఏర్పడినప్పుడు వారికి సహాయం చేయడానికి సిద్ధమవుతున్నావు. ప్రజలు భయంతో వణుకుతుండగా, జగత్తులలో శ్రేష్ఠుడా, రావణవధను కోరి నీవు మనుష్యులలో పుట్టాలని మనస్సు పెట్టావు. పదివేల సంవత్సరాలూ, వెయ్యి సంవత్సరాలూ — పదకొండు వేల సంవత్సరాలు — ఇక్కడ నివసించాలనే నియమాన్ని పూర్వం నీవే స్వయంగా విధించుకున్నావు. మనోమయుడైన పుత్రుడవైన నీవు ఇక్కడ మనుష్యులలో పూర్ణాయుష్షు గలవాడవయ్యావు; నరశ్రేష్ఠా, నీ దగ్గరికి రావడానికి ఇదే కాలం.’ ఇక్కడ కాలుడు రాముని సంకల్పాన్నే అతనికి గుర్తుచేస్తున్నాడు — అవధిని దేవతలు విధించలేదు, రాముడే స్వయంగా నిశ్చయించుకున్నాడు; కాబట్టి దాని సమాప్తి కూడా రాముని ఇచ్ఛాపూర్తే. ‘మనోమయుడైన పుత్రుడు’ అనే పదం దశరథుని సంకల్పంతో పుత్రరూపంలో అవతరించడాన్ని సూచిస్తుంది. హిందీ వ్యాఖ్యానం అదితిపుత్రత్వాన్ని వామనావతారంగా వివరిస్తుంది.

‘మహారాజా, ఇంకా ప్రజలను పాలించాలని కోరుకుంటే ఇక్కడే ఉండు, నీకు శుభం కలుగుగాక — అని పితామహుడు అన్నాడు. లేదా, రాఘవా, దేవలోకాన్ని పొందాలనే కోరిక నీకుంటే, విష్ణువును రక్షకునిగా పొంది దేవతలు నిశ్చింతులవుదురు గాక.’ బ్రహ్మ ఆదేశం ఇవ్వడం లేదు, రెండు ఎంపికలను ముందుంచుతున్నాడు — రాముని స్వాతంత్ర్యాన్ని కాపాడుతున్నాడు. ‘సనాథాః’ (రక్షకుడు గలవారు) అనే పదం విష్ణువు లేకపోతే దేవతలు అనాథల్లా ఉన్నారని, అందుకే వారికి ఆందోళన అని సూచిస్తుంది. కానీ నిర్ణయం పూర్తిగా రాముని చేతిలోనే ఉంది అనేది బ్రహ్మ వినయం. ‘భద్రం తే’ (నీకు శుభం) అనే ఆశీస్సు కూడా నివసించే ఎంపికతోనే జోడించబడింది — బ్రహ్మ రాముడు భూలోకంలో ఉండడాన్ని నిషేధించడం లేదు. ‘విజిగీషా’ అనే పదం ఇక్కడ యుద్ధం కోసం కాదు, స్వధామానికి వెళ్ళాలనే ఉత్కటమైన కోరికను సూచిస్తుంది; హిందీ వ్యాఖ్యానం కూడా ‘పరమధామానికి వెళ్ళాలనే ఆలోచన’ అని వివరిస్తుంది.

కాలుడు తెలియజేసిన పితామహుని మాట విని రాఘవుడు నవ్వుతూ సర్వసంహారకుడైన కాలునితో ఇలా అన్నాడు — ‘దేవదేవుని పరమ అద్భుతమైన మాట విని, నీ రాక వల్ల నాకు గొప్ప ప్రీతి కలిగింది. మూడు లోకాల కార్యం కోసమే నా జన్మ జరిగింది; నీకు శుభం కలుగుగాక, నేను ఎక్కడి నుండి వచ్చానో అక్కడికే వెళ్తాను. నీవు నా హృదయంలోని భావంగానే వచ్చావు — నేను మనసులో నిన్నే తలచుకున్నాను; దీని గురించి నాకు ఏ సంశయమూ లేదు. సర్వసంహారకా, పితామహుడు చెప్పినట్లే, అన్ని కార్యాలలోనూ దేవతల ఇచ్ఛను అనుసరించి నేను ప్రవర్తించాలి.’ రాముని నవ్వు మృత్యుసందేశంలో కూడా అతని నిశ్చలతను చూపుతుంది — సుఖదుఃఖాలలో సమంగా ఉండేవానికి కాలుని రాక కూడా ప్రీతికరమే. అవతార ప్రయోజనం నెరవేరింది, కాబట్టి తిరిగి వెళ్ళడమే ఉచితం. ‘హృద్గతః’ (హృదయంలోని భావంగా) అనే పదం రాముడే స్వయంగా కాలుని పిలిచాడని సూచిస్తుంది — దేవతలు అతనిని లాగడం లేదు, అతడే స్వేచ్ఛగా వెళ్తున్నాడు. కానీ షరతు ఇంకా అమలులోనే ఉంది, ద్వారం దగ్గర లక్ష్మణుడు నిలబడి ఉన్నాడు — అందుకే తరువాతి సర్గ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे चतुरधिकशततमः सर्गः॥ १०४॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి