॥वाल्मीकिरामायणम् ఉత్తరకాండ · 97వ సర్గ

ఉత్తరకాండ

సర్గ

సీతాశపథం, రసాతల ప్రవేశం

రాముని జవాబు — పూర్వ ప్రమాణమూ లోకాపవాదమూ, దేవతల రాక, దివ్యమైన గాలి, సీత యొక్క మూడు విధాల శపథం, భూతలం నుండి సింహాసనం, భూదేవి సీతను స్వీకరించడం, పుష్పవృష్టి, జగత్తు సమ్మోహం

వాల్మీకి ఈ విధంగా చెప్పగా, రాఘవుడు జగత్తు మధ్యలో ఉత్తమ వర్ణం గల ఆ సీతను చూసి, చేతులు జోడించి ఇలా బదులిచ్చాడు — ‘మహాభాగా, ధర్మవేత్తా, నీవు చెప్పినట్లే ఇది; బ్రహ్మర్షీ, పాపరహితమైన నీ మాటల వల్ల నాకు విశ్వాసం ఉంది. పూర్వం లంకలో దేవతల సన్నిధిలో వైదేహి శుద్ధి నిరూపించబడింది, అక్కడ శపథం కూడా జరిగింది, అందువల్లనే ఆమెను నేను ఇంటికి తీసుకువచ్చాను. కానీ లోకాపవాదం బలమైనది, దాని వల్లనే మైథిలి విడిచిపెట్టబడింది. బ్రహ్మర్షీ, పాపరహితురాలని తెలిసి కూడా లోకభయం వల్ల నేను ఈ సీతను పరిత్యజించాను; దాన్ని నీవు క్షమించాలి. ఈ కుశలవులు కవలలైన నా కుమారులని నేను ఎరుగుదును; జగత్తు మధ్యలో శుద్ధురాలైన మైథిలిపై నాకు ప్రీతి కలుగుగాక.’ సీతను నిర్దోషి అని ఎరిగి కూడా విడిచిపెట్టానని రాముడు స్వయంగా ఒప్పుకుంటున్నాడు — ఈ ఆత్మస్వీకృతి అత్యంత మార్మికమైనది. అతడు క్షమాపణ అడుగుతున్నాడు — సీతను కాదు, మునిని; దానిలో అతని వినయమూ దుఃఖమూ వ్యక్తమవుతున్నాయి. ‘ప్రత్యయశ్చ పురా వృత్తః’ (పూర్వమే విశ్వాసం కలిగింది) అనే మాట యుద్ధకాండలోని అగ్నిపరీక్షను గుర్తుచేస్తుంది, అక్కడ దేవతల సమక్షంలో సీత శుద్ధి నిరూపించబడింది. ‘జగతో మధ్యే’ (జగత్తు మధ్యలో) అనే రెండు పదాలు రెండుసార్లు ఆవృత్తమవుతాయి — రాముడు ఏకాంతంలో కాక సమస్తలోకం సమక్షంలో ప్రమాణం కోరుకుంటున్నాడు. నాల్గవ శ్లోకం మూడు పంక్తులది, అందులో లోకాపవాదపు బలమూ, పరిత్యాగ కారణమూ, క్షమాయాచనా కలిపి గ్రథించబడ్డాయి. పుత్రులను స్వీకరించడం రాముని నోట ఇక్కడ మొదటిసారిగా వెలువడింది — ‘జానామి చేమౌ పుత్రౌ మే’ (వీరు నా పుత్రులని ఎరుగుదును). రాముని మాటలలో రాజధర్మానికీ పతిధర్మానికీ మధ్య ద్వంద్వం స్పష్టం — రాజు లోకాభిప్రాయాన్ని నిర్లక్ష్యం చేయలేడు, భర్త భార్యను నిర్దోషిగా ఎరుగును. ‘ప్రీతిరస్తు మే’ (నాకు ప్రీతి కలుగుగాక) అనే వాక్యంలో అతని ఆశ దాగి ఉంది — సీత మళ్ళీ ఇంటికి తిరిగి రావాలని. మునిపట్ల అతని ఆదరం కూడా కనిపిస్తుంది.

రాముని అభిప్రాయాన్ని తెలుసుకొని, ఆ సీతాశపథ సమయంలో మహేంద్రుడు మొదలైన మహాతేజస్సు గల దేవశ్రేష్ఠులందరూ పితామహుడైన బ్రహ్మను ముందుంచుకొని వచ్చారు. ఆదిత్యులూ, వసువులూ, రుద్రులూ, విశ్వేదేవులూ, మరుద్గణాలూ, సాధ్యులైన దేవతలందరూ, పరమర్షులందరూ, నాగులూ, సుపర్ణులూ, సిద్ధులూ — వారందరూ సంతోషమనస్కులై, సీతాశపథం గురించి ఉద్విగ్నులై వచ్చారు. దేవతలనూ ఋషులనూ చూసి రాఘవుడు మళ్ళీ ఇలా అన్నాడు — ‘దేవశ్రేష్ఠులారా, పాపరహితమైన ఋషివాక్యాల వల్ల నాకు విశ్వాసం ఉంది; జగత్తు మధ్యలో శుద్ధురాలైన వైదేహిపై నాకు ప్రీతి కలుగుగాక.’ అప్పుడు శుభమైన, పవిత్రమైన, దివ్యసుగంధం గల మనోహరమైన గాలి అన్నివైపులా వీచి, దేవశ్రేష్ఠుడిలా ఆ జనసమూహానికి ఆహ్లాదం కలిగించింది. అన్ని రాష్ట్రాల నుండి వచ్చిన మానవులు ఏకాగ్రచిత్తులై, పూర్వం కృతయుగంలో జరిగినట్లు, ఊహకందని అద్భుతంలా దాన్ని చూశారు. దేవతల రాక శపథపు గాంభీర్యాన్ని పెంచుతుంది — మనుష్యులే కాదు, ముల్లోకాలూ సాక్షులు. ‘సీతాశపథసంభ్రాంతాః’ అనే పదం దేవతలు కూడా ఉద్విగ్నులయ్యారని సూచిస్తుంది — ఏదో గొప్పది జరగబోతుందని వారికి తెలుసు. దివ్యమైన గాలి శుభసూచకం; ‘కృతయుగంలో వలె’ అనే ఉపమానం — కృతయుగంలో దేవతలూ మనుష్యులూ కలిసి కనిపించేవారు, ఈ రోజు కూడా అలాగే. సమీక్షిత సంస్కరణలోని 7.088.006c (అశ్వినులు, ఋషులు, గంధర్వులు, అప్సరసల గణాలు) ముద్రణలో లేదు. 9–10 శ్లోకాలు — రాముని పునరుక్తి — సమీక్షిత సంస్కరణలో లేవు; అవి వల్గేట్ విస్తరణ. దేవతలను చూసి రాముడు తన మాటను మళ్ళీ ఉచ్చరిస్తాడు, దానివల్ల దేవతల సాక్ష్యం కూడా లభిస్తుంది. గాలికి ‘దేవశ్రేష్ఠుడిలా’ అనే ఉపమానం — ఆ గాలి కూడా దేవునిలా పూజనీయం. జనులందరూ ఏకాగ్రంగా, నిశ్శబ్దంగా, సీత మాటలు వినడానికి ఎదురుచూస్తున్నారు.

కూడిన వారందరినీ చూసి, కాషాయవస్త్రం ధరించిన సీత దృష్టిని క్రిందికి దించి, తలవంచుకొని, చేతులు జోడించి ఇలా అన్నది — ‘నేను రాఘవుని తప్ప మరొక పురుషుని మనసులో కూడా తలచనిదాననైతే, మాధవీదేవి అయిన భూదేవి నాకు ఒక వివరాన్ని (చోటును) ఇచ్చుగాక. నేను మనసుతో, కర్మతో, మాటతో రాముని మాత్రమే అర్చించేదాననైతే, మాధవీదేవి నాకు వివరాన్ని ఇచ్చుగాక. రాముని కంటే ఇతరుని నేను ఎరుగనని నేను చెప్పిన ఈ మాట సత్యమైతే, మాధవీదేవి నాకు వివరాన్ని ఇచ్చుగాక.’ సీత శపథం మూడు విధాలు — మనసుకు సంబంధించినది, కర్మ వాక్ కాయాలకు సంబంధించినది, సత్యానికి సంబంధించినది; ప్రతిదాని చివర అదే ప్రార్థన మళ్ళీ మళ్ళీ ఆవృత్తమవుతుంది. సీత ప్రార్థన ‘నిరూపణ జరుగుగాక’ అని కాదు, ‘వివరాన్ని ఇచ్చుగాక’ అని — ఆమె మళ్ళీ రాముని ఇంటిని కోరడం లేదు, తల్లి అయిన భూమి ఒడిని కోరుతోంది. సీత భూమిజ, నాగలి దున్నేటప్పుడు జనకుడు భూమి నుండి పైకి తీసినది; కాబట్టి మాధవీదేవి ఆమెకు తల్లి వంటిది. కాషాయ వస్త్రం ఆమె తపస్విని రూపాన్ని సూచిస్తుంది. రెండవ, మూడవ శపథాలు (15–16) సమీక్షిత సంస్కరణలో లేవు; అక్కడ ఒక్కటే ఉంది. ‘దృష్టిని దించి, తలవంచుకొని’ — ఆమె ఎవ్వరి ముఖమూ చూడదు, రాముని ముఖం కూడా. శపథాన్ని మూడుసార్లు ఆవృత్తి చేయడం దాని దృఢత్వాన్ని సూచిస్తుంది — ఒక్కసారి కాదు, మూడుసార్లు. ఇక్కడ సీత రాముని నిందించదు, లోకాన్నీ నిందించదు; తన నిష్ఠను మాత్రమే ప్రకటిస్తుంది. ఆమె మౌనమూ శపథమూ రెండూ ఆమె ఆత్మగౌరవానికి నిదర్శనాలు.

వైదేహి అలా శపథం చేస్తుండగా ఆ అద్భుతం ప్రత్యక్షమైంది — భూతలం నుండి దివ్యమైన, సాటిలేని సింహాసనం పైకి లేచింది; అపార విక్రమం గల నాగులు దానిని తలలపై మోస్తున్నారు, దివ్యదేహాలు గల, దివ్యరత్నాలతో అలంకరించబడిన నాగులు దానిని ధరించి ఉన్నారు. దానిపై ఉన్న ధరణీదేవి రెండు చేతులతో మైథిలిని పట్టుకొని, స్వాగతం పలికి అభినందించి, ఆసనంపై కూర్చోబెట్టుకుంది. ఆసనంపై కూర్చొని రసాతలంలోకి ప్రవేశిస్తున్న ఆమెను చూసి, ఎడతెగని దివ్యమైన పుష్పవృష్టి సీతపై కురిసింది. దేవతల నుండి అకస్మాత్తుగా గొప్ప సాధువాదం చెలరేగింది — ‘సాధు సాధు సీతా, నీ శీలం ఇటువంటిది.’ ఆకాశంలో ఉన్న దేవతలు సంతోషమనస్కులై సీత ప్రవేశాన్ని చూసి ఇలా అనేక విధాల మాటలు పలికారు. యజ్ఞవాటికలో ఉన్న మునులందరూ, నరవ్యాఘ్రులైన రాజులూ విస్మయం నుండి తేరుకోలేకపోయారు. ఆకాశంలోనూ భూమిపైనూ ఉన్న స్థావర జంగమాలన్నీ, మహాకాయులైన దానవులూ, పాతాళంలోని నాగరాజులూ — కొందరు ఆనందంతో నినదించారు, కొందరు ధ్యానమగ్నులయ్యారు, కొందరు రాముని చూస్తున్నారు, కొందరు స్పృహ కోల్పోయి సీతను చూస్తున్నారు. సీత ప్రవేశాన్ని చూసి వారందరూ ఒక్కచోట కూడారు; ఆ ముహూర్తకాలం పాటు జగత్తంతా ఒకేసారి అత్యంత సమ్మోహితమైంది. ఇక్కడ సీత అవసానం కరుణరసపు పరమ శిఖరం — ఆమె శుద్ధురాలని నిరూపించబడింది, కానీ రాముని దగ్గరికి తిరిగి రాలేదు. వివాహానికి ముందు జనకుడు ఆమెను భూమి నుండి పైకి తీసినట్లే, తల్లి ధరణి కూతురిని స్వాగతంతో స్వీకరిస్తుంది. విశ్వపు ప్రతిస్పందన వివిధమైనది — హర్షం, ధ్యానం, విస్మయం, మోహం; కవి రాముని భావాన్ని నేరుగా చెప్పడు, తరువాతి సర్గలో అతని శోకం వర్ణించబడుతుంది. ‘యస్యాస్తే శీలమీదృశమ్’ (నీ శీలం ఇటువంటిది) అనే దేవతల మాట సీత శీలానికి అంతిమ ప్రమాణపత్రం. నాగులు మోసిన సింహాసనం పాతాళాధిపతులు చేసిన సత్కారాన్ని చూపుతుంది. ఈ విధంగా ఉత్తరకాండలో సీత కథ ముగుస్తుంది, ఆమె శుద్ధి ముల్లోకాలలోనూ ప్రసిద్ధమవుతుంది.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे सप्तनवतितमः सर्गः॥ ९७॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి