॥वाल्मीकिरामायणम् ఉత్తరకాండ · 96వ సర్గ

ఉత్తరకాండ

సర్గ

వాల్మీకి సీతాశుద్ధిని సమర్థించడం

ఉదయం ఋషులూ రాజులూ ప్రజలూ కూడడం, సీతతో కలిసి వాల్మీకి రాక, జనుల శోకమూ సాధువాదమూ, ముని ప్రకటన, తపస్సుపై శపథం, సీతాశుద్ధికి ప్రమాణం

ఆ రాత్రి గడిచి తెల్లవారగానే యజ్ఞవాటికకు వెళ్ళిన మహాతేజస్వి అయిన రాజు రాఘవుడు ఋషులందరినీ పిలిపించాడు. వసిష్ఠుడు, వామదేవుడు, జాబాలి, కాశ్యపుడు, విశ్వామిత్రుడు, దీర్ఘతముడు, మహాతపస్వి అయిన దుర్వాసుడు; పులస్త్యుడు, శక్తి, భార్గవుడు, వామనుడు, దీర్ఘాయువైన మార్కండేయుడు, మహాయశస్వి అయిన మౌద్గల్యుడు; గర్గుడు, చ్యవనుడు, ధర్మవేత్త అయిన శతానందుడు, తేజస్వి అయిన భరద్వాజుడు, అగ్నిపుత్రుడైన సుప్రభుడు; నారదుడు, పర్వతుడు, మహాయశస్వి అయిన గౌతముడు, కాత్యాయనుడు, సుయజ్ఞుడు, తపోనిధి అయిన అగస్త్యుడు — వీరూ, కఠిన వ్రతాలు పాటించే ఇంకా అనేకమంది మునులూ కుతూహలంతో అందరూ వచ్చారు. మహావీరులైన రాక్షసులూ, మహాబలులైన వానరులూ, మహాత్ములందరూ కుతూహలంతో వచ్చారు. వేలాదిగా క్షత్రియులూ శూద్రులూ వైశ్యులూ, నానా దేశాల నుండి వచ్చిన వ్రతనిష్ఠులైన బ్రాహ్మణులూ, జ్ఞాననిష్ఠులూ కర్మనిష్ఠులూ యోగనిష్ఠులూ ఇతరులూ — అందరూ సీతాశపథాన్ని చూడడానికి వచ్చారు. ఋషుల జాబితా దీర్ఘమైనది — దాదాపు ప్రసిద్ధులైన మహర్షులందరూ ఇక్కడ ఉన్నారు, దానివల్ల శపథానికి అత్యున్నతమైన సాక్ష్యం లభిస్తుంది. ముద్రణలో ‘పులస్త్యోఽపి’ అని, సమీక్షిత సంస్కరణలో ‘అగస్త్యోఽథ’ అని ఉంది; ముద్రణలో అగస్త్యుడు ఐదవ శ్లోకంలో నారద, పర్వత, గౌతమ, కాత్యాయన, సుయజ్ఞులతో పాటు మళ్ళీ విడిగా పేర్కొనబడ్డాడు — ఆ శ్లోకం సమీక్షిత సంస్కరణలో లేదు. జ్ఞాన కర్మ యోగ నిష్ఠుల ప్రస్తావన (9) కూడా వల్గేట్‌లో మాత్రమే ఉంది. అన్ని వర్ణాలూ, అన్ని జాతులూ, వానరులూ రాక్షసులూ — సమస్త లోకమూ సాక్షి అని కవి చూపుతున్నాడు. ‘కౌతూహలసమావిష్టాః’, ‘కుతూహలాత్’ అనే పునరుక్తి జనుల తీవ్రమైన ఉత్కంఠను సూచిస్తుంది — అందరూ సీతను చూడడానికీ శపథ పరిణామాన్ని చూడడానికీ ఉత్సుకులై ఉన్నారు. రాముడు స్వయంగా ఉదయమే యజ్ఞవాటికకు వెళ్ళి ఋషులను పిలుస్తున్నాడు — అతని ఉత్కంఠ స్పష్టం. ఈ మునులు కేవలం సాక్షులే కాదు, ధర్మానికి ప్రమాణభూతులు కూడా; వారి సమక్షంలో చేసిన శపథాన్ని ఎవ్వరూ తోసిపుచ్చలేరు. వసిష్ఠ విశ్వామిత్రులు రాముని గురువులు, అగస్త్యుడు వనవాసంలో మార్గదర్శి, భరద్వాజుడు చిత్రకూటానికి వెళ్ళేటప్పుడు ఆతిథ్యమిచ్చినవాడు — వీరందరూ రాముని జీవితంతో సంబంధం గలవారు.

అప్పుడు రాయిగా మారిందా అన్నట్లు కదలకుండా ఉన్న ఆ జనసమూహం అంతా కూడి ఉందని విని మునిశ్రేష్ఠుడు సీతతో కలిసి వెంటనే వచ్చాడు. ఆ ఋషి వెనుక తలవంచుకొని సీత అనుసరించింది — చేతులు జోడించి, కన్నీటితో గద్గదమవుతూ, మనసులో రాముని నిలుపుకొని. బ్రహ్మను అనుసరించే శ్రుతిలా వాల్మీకి వెనుక వస్తున్న ఆ సీతను చూసి గొప్ప సాధువాదం చెలరేగింది. అప్పుడు దుఃఖం నుండి పుట్టిన విశాలమైన శోకంతో కలవరపడిన అందరి నుండీ హాహాకారం వినిపించింది. కొందరు ‘సాధు రామా’ అని, మరికొందరు ‘సాధు సీతా’ అని, అక్కడి ఇతర ప్రేక్షకులు ‘ఇద్దరూ సాధువులే’ అని ఎలుగెత్తి అరిచారు. ‘రాయిగా మారిందా అన్నట్లు కదలకుండా’ అనే ఉపమానం జనసమూహపు నిశ్చలతనూ నిశ్శబ్దాన్నీ చూపుతుంది — అందరూ స్తబ్ధులై ఎదురుచూస్తున్నారు. ‘బ్రహ్మను అనుసరించే శ్రుతి’ అనే ఉపమానం ఎంతో ఉదాత్తమైనది — వాల్మీకి బ్రహ్మ వంటివాడు, సీత వేదవాణి వలె పవిత్రురాలు; దీని ద్వారా సీత పవిత్రతను కవి ముందుగానే ప్రకటించాడు. ‘మనసులో రాముని నిలుపుకొని’ అనే మాట సీత హృదయంలో రాముడొక్కడే ఉన్నాడని సూచిస్తుంది, ఇదే తరువాతి సర్గలో ఆమె శపథానికి ఆధారమవుతుంది. జనుల ప్రతిస్పందన మూడు విధాలు — కొందరు రాముని, కొందరు సీతను, కొందరు ఇద్దరినీ స్తుతిస్తున్నారు — లోకంలోని అభిప్రాయభేదం కూడా ఇక్కడ వ్యంజితమైంది. సమీక్షిత సంస్కరణలో క్రమం తిరగబడింది — మొదట ‘సాధు సీతా’, తరువాత ‘సాధు రామా’. సీత మౌనమే పాటిస్తుంది; ఆమె ఏమీ మాట్లాడదు, చేతులు జోడించి కన్నీళ్ళు మాత్రమే కారుస్తుంది. ఎన్నో ఏళ్ళ తరువాత ఆమె మొదటిసారి రాముని ఎదుటికి వస్తోంది, ఆమె మనస్సులో వేదనా సంకోచమూ రెండూ ఉన్నాయి. జనుల శోకం కూడా సహజమే — ఆమె దుఃఖాన్ని చూసి వారు కరిగిపోతున్నారు.

అప్పుడు జనసమూహం మధ్యకు ప్రవేశించి, సీత తోడుగా ఉన్న మునిశ్రేష్ఠుడు వాల్మీకి రాఘవునితో ఇలా అన్నాడు — ‘దాశరథీ, సువ్రత, ధర్మచారిణి అయిన ఈ సీత అపవాదం కారణంగా నా ఆశ్రమం దగ్గర పరిత్యజించబడింది. మహావ్రతుడవైన రామా, లోకాపవాదానికి భయపడిన నీకు సీత విశ్వాసం కలిగిస్తుంది; ఆమెకు అనుమతి ఇవ్వడం నీకు తగును. జానకి పుత్రులైన ఈ ఇద్దరు కవలలూ ఎదిరించరాని నీ కుమారులే — ఇది నీకు సత్యంగా చెబుతున్నాను. రాఘవనందనా, నేను ప్రచేతసుని పదవ కుమారుణ్ణి; అసత్యమైన మాట పలికినట్లు నాకు జ్ఞాపకం లేదు; వీరిద్దరూ నీ కుమారులే.’ ఇప్పుడు రహస్యం అందరి సమక్షంలో వెల్లడైంది — కుమారులు రాముని పుత్రులు. వాల్మీకి తన సత్యవాదిత్వాన్నీ, వంశ ప్రామాణ్యాన్నీ సాక్ష్యంగా నిలుపుతున్నాడు — ప్రచేతసుని పదవ కుమారుడినని. ‘అపవాదం కారణంగా పరిత్యజించబడింది’ అనే మాటలో రాముని చర్యను స్పష్టంగా నిర్దేశిస్తున్నాడు — ముని రాజుకు కూడా భయపడకుండా నిర్భయంగా సత్యం చెబుతున్నాడు. ‘ఆమెకు అనుమతి ఇవ్వడం నీకు తగును’ అని వినయంతో అర్థిస్తున్నాడు — రాముని అనుమతితోనే సీత శపథం చేస్తుంది. క్రిందటి సర్గలో ముని కుమారులతో ‘వాల్మీకి శిష్యులమని చెప్పండి’ అని ఆదేశించాడు; ఇప్పుడు అతడే సత్యాన్ని వెల్లడిస్తున్నాడు — తగిన సమయంలో రహస్యం బయటపడింది. ‘సువ్రతా ధర్మచారిణీ’ అనే రెండు విశేషణాలతో ముని సీత శీలానికి ప్రమాణం ఇస్తున్నాడు — ఆమె ఆశ్రమంలో కూడా వ్రతనిష్ఠతో, ధర్మపరాయణతతో నివసించింది. ‘యమజాతకౌ’ (కవలలు) అనే పదం కుమారులు ఒకేసారి పుట్టారని సూచిస్తుంది.

‘నేను ఎన్నో వేల సంవత్సరాలు తపస్సు చేశాను; ఈ మైథిలి దుష్టురాలైతే ఆ తపస్సు ఫలాన్ని నేను అనుభవించకుందును గాక. మనసుతో, కర్మతో, మాటతో ఇంతకుముందు ఏ పాపమూ చేసినట్లు నాకు జ్ఞాపకం లేదు; మైథిలి పాపరహితురాలైతేనే దాని ఫలాన్ని నేను అనుభవిస్తాను. రాఘవా, పంచభూతాలలోనూ, మనస్సు ఆరవదిగా గల ఇంద్రియాలలోనూ ఆలోచించి, సీత శుద్ధురాలని తెలుసుకొనే ఆమెను అడవిలోని జలపాతం దగ్గర స్వీకరించాను. శుద్ధమైన నడవడి గల, పాపరహితురాలైన, పతినే దైవంగా భావించే ఈమె లోకాపవాదానికి భయపడిన నీకు విశ్వాసం కలిగిస్తుంది. నరశ్రేష్ఠుని కుమారా, అందువల్ల శుద్ధమైన భావం గల ఈమెను దివ్యమైన జ్ఞానదృష్టితో లోతుగా పరిశీలించి చూశాను; లోకాపవాదంతో కలుషితమైన మనస్సుతో, శుద్ధురాలని తెలిసి కూడా నీవు నీ ప్రియతమను విడిచిపెట్టావు.’ ఇక్కడ ముని తన తపస్సు ఫలమంతటినీ పణంగా పెడుతున్నాడు — ఇదే పరమ శపథం. ‘పంచభూతాలలోనూ, మనస్సు ఆరవదిగా గల’ అనే మాటతో ముని పంచేంద్రియాలతోనూ మనస్సుతోనూ పరీక్షించి నిశ్చయించుకున్నాడని అర్థం; హిందీ వ్యాఖ్యానం కూడా అలాగే చెబుతుంది. ‘విదితాపి శుద్ధా’ (శుద్ధురాలని తెలిసి కూడా) అనే చివరి మాట పదునైనది — రాముడు స్వయంగా సీతను శుద్ధురాలని ఎరిగియున్నా లోకాపవాదం వల్ల విడిచిపెట్టాడు; ముని దీన్ని స్పష్టంగా చెబుతున్నాడు. చివరి శ్లోకం వసంతతిలక వృత్తంలో ఉంది. 20–21 శ్లోకాలలో వల్గేట్‌లో శపథం రెండు విధాలుగా — నిషేధరూపంలోనూ విధిరూపంలోనూ — చెప్పబడింది; సమీక్షిత సంస్కరణలో ఒకే శ్లోకం ఉంది. ఈ విధంగా వాల్మీకి మాటలు సీతాశపథానికి భూమిక; తరువాతి సర్గలో సీత స్వయంగా శపథం చేస్తుంది.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे षण्णवतितमः सर्गः॥ ९६॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి