॥वाल्मीकिरामायणम् ఉత్తరకాండ · 93వ సర్గ

ఉత్తరకాండ

సర్గ

వాల్మీకి రాక, కుశలవులకు ఆదేశం

శిష్యులతో వాల్మీకి యాగానికి రావడం, పర్ణశాలల నిర్మాణం, కుశలవులకు రామాయణగానం చేయమని ఆదేశం, గానవిధి, కుమారుల రాత్రి నివాసం

అటువంటి పరమ అద్భుతమైన యాగం జరుగుతుండగా భగవంతుడైన వాల్మీకి మహర్షి శిష్యులతో కలిసి శీఘ్రంగా వచ్చాడు. దివ్యమైనట్లు కనిపించే, అద్భుతమైన ఆ యాగాన్ని చూసి అతడు ఋషుల వాటికల దగ్గర ఏకాంత ప్రదేశంలో శుభమైన కుటీరాలను — పర్ణశాలలను — నిర్మించాడు. ముద్రణలో ‘ఋషివాహానామ్’ అనే పాఠం ఉంది, సమీక్షిత సంస్కరణలో ‘ఋషివాటానామ్’; హిందీ వ్యాఖ్యానం ‘ఋషుల కోసం కట్టిన ఆవరణల దగ్గర’ అని వాటిక అనే అర్థాన్నే గ్రహిస్తుంది. మనోహరమైన వాల్మీకి వాటికకు దగ్గరలోనే పండ్లతోనూ దుంపలతోనూ నిండిన అందమైన అనేక బండ్లను కూడా నిలిపి అతడు ఉన్నాడు. రాజు రాముడూ, మహాత్ములైన మునులూ చక్కగా పూజించగా మహాతేజస్వి, పరమ ఆత్మనిగ్రహం గలవాడు అయిన వాల్మీకి అక్కడ నివసించాడు. ఈ సర్గకు ముఖ్యమైన సందర్భం ఇక్కడ ఏర్పడుతుంది — సీతను తన ఆశ్రమంలో రక్షించిన ముని ఇప్పుడు రాముని యాగానికి స్వయంగా వచ్చాడు, సీత పుత్రులిద్దరినీ శిష్యుల రూపంలో వెంట తెచ్చాడు. తన శిష్యులిద్దరూ తన పుత్రులేనని రామునికి తెలియదు. ‘ఏకాంతే’ (ఏకాంతంలో) అనే పదం ముని జనసమ్మర్దానికి దూరంగా ఉన్నాడని సూచిస్తుంది, తద్వారా కుమారుల పరిచయం రహస్యంగా ఉంటుంది. పండ్లూ దుంపలతో నిండిన బండ్లు ముని స్వావలంబనను చూపుతాయి — అతడు రాజు అన్నాన్ని ఆశించడు. 3–4 శ్లోకాలు సమీక్షిత సంస్కరణలో లేవు; అవి ప్రచలిత పాఠం (వల్గేట్) యొక్క విస్తరణ. ‘పరమాత్మవాన్’ అనే విశేషణం అతని ఆత్మసంయమాన్ని సూచిస్తుంది. ఆదికవి స్వయంగా ఇక్కడ ఉండడం వల్ల ముని రాక యాగశోభను పెంచుతుంది.

అతడు ఆనందంగా ఉన్న తన శిష్యులిద్దరితో ఇలా అన్నాడు — ‘మీరిద్దరూ ఏకాగ్రచిత్తులై వెళ్ళి రామాయణ కావ్యాన్నంతటినీ పరమానందంతో గానం చేయండి. పవిత్రమైన ఋషివాటికలలో, బ్రాహ్మణుల నివాసాలలో, వీధులలో, రాజమార్గాలలో, రాజుల గృహాలలో పాడండి; బ్రాహ్మణులు యజ్ఞకర్మ చేస్తున్న రాముని భవనద్వారం దగ్గర, ఋత్విక్కుల ఎదుట ముఖ్యంగా పాడాలి. కొండ శిఖరాలపై పండిన రకరకాల రుచికరమైన ఈ పండ్లు ఇక్కడ ఉన్నాయి; వాటిని మళ్ళీ మళ్ళీ రుచి చూస్తూ పాడండి. నాయనలారా, తీయని పండ్లనూ దుంపలనూ తిని మీరు అలసిపోరు, రాగాన్నీ స్వరమాధుర్యాన్నీ కోల్పోరు. రాజు రాముడు వినడానికి మిమ్మల్ని పిలిపిస్తే, అక్కడ కూర్చుని ఉన్న ఋషుల సమక్షంలో యథాయోగ్యంగా ప్రవర్తించండి.’ ముని ఆదేశం సూక్ష్మమైనది — మొదట అన్నిచోట్లా గానం, తద్వారా లోకం ఈ కావ్యాన్ని తెలుసుకుంటుంది; ముఖ్యంగా రాముని ద్వారం దగ్గర, తద్వారా రాముడు స్వయంగా వింటాడు. పండ్లూ దుంపలూ తినడం వల్ల కంఠం స్నిగ్ధంగా ఉంటుంది, రాగం చెడదు అనేది గాయకులకు ఆచరణాత్మకమైన ఉపదేశం కూడా. ‘యథాయోగ్యం ప్రవర్తించండి’ అనేది శిష్టాచారపు శిక్షణ — రాజసభలో వినయం అవసరం. హిందీ వ్యాఖ్యానం ఇక్కడ ‘ఋషులతో యథాయోగ్యంగా వినయపూర్వకంగా ప్రవర్తించండి’ అని వివరిస్తుంది. గానం అన్నిచోట్లా వ్యాపిస్తే రాముని కీర్తి కూడా లోకంలో వ్యాపిస్తుంది — ఇది కూడా ముని ఉద్దేశమే.

‘ఇంతకుముందు నేను అనేక ప్రమాణాలతో — శ్లోకసంఖ్యలతో — నిర్దేశించిన విధంగా, రోజుకు ఇరవై సర్గలు మధురమైన కంఠంతో పాడాలి. ధనం కోరి కొంచెమైనా లోభం పెట్టుకోకూడదు; ఎల్లప్పుడూ పండ్లూ దుంపలూ తిని ఆశ్రమంలో ఉండేవారికి ధనంతో ఏమి పని? ఆ కాకుత్స్థుడు “పిల్లలారా, మీరు ఎవరి కుమారులు?” అని అడిగితే, “మేమిద్దరం వాల్మీకి శిష్యులం” అని ఆ రాజుకు చెప్పండి. ఈ సుమధురమైన తంత్రులను, అపూర్వంగా కనిపించే స్వరస్థానాన్ని మూర్ఛనతో సవరించి, ఆందోళన లేకుండా ఎంతో మధురంగా పాడండి. మొదటి నుండి మొదలుపెట్టి పాడాలి; రాజును అవమానించకూడదు — ఎందుకంటే ధర్మరీత్యా రాజు సమస్త ప్రాణులకూ తండ్రి. కాబట్టి మీరిద్దరూ రేపు ఉదయం సంతోషమనస్సుతో, ఏకాగ్రతతో, తంత్రీలయలతో కూడిన మధురమైన గేయాన్ని పాడండి.’ ఇక్కడ మూడు గూఢమైన ఉపదేశాలున్నాయి — ధనం తీసుకోకూడదు, తండ్రి పేరు బయటపెట్టకూడదు, రాజును అవమానించకూడదు. ‘పితా హి సర్వభూతానామ్’ (రాజు సమస్త ప్రాణులకూ తండ్రి) అనే మాట ద్వ్యర్థకమైనది — రాజు అందరికీ తండ్రి, కానీ ఈ కుమారులిద్దరికీ మాత్రం సాక్షాత్తూ కన్నతండ్రి కూడా; ముని ఇది తెలిసినా చెప్పడు. ‘ఎవరి కుమారులు’ అనే ప్రశ్నకు ‘వాల్మీకి శిష్యులం’ అనే జవాబు సత్యమే, కానీ అసంపూర్ణం; దీనివల్ల పరిచయం ముందు తగిన సమయంలో వెల్లడవుతుంది. తరువాతి సర్గలో కుమారులు బంగారాన్ని స్వీకరించకపోవడం ఇక్కడి నిర్లోభ ఉపదేశపు ఫలం. రోజుకు ఇరవై సర్గలు అనే నియమం గానపు క్రమాన్నీ పరిమాణాన్నీ నిర్ణయిస్తుంది.

ఈ విధంగా ఎన్నో విధాలుగా ఉపదేశించి, పరమ ఉదారుడు, ప్రాచేతసుడు అయిన మహాముని వాల్మీకి అప్పుడు మౌనంగా ఉన్నాడు. ఆ ముని ఉపదేశించగా, శత్రువులను అణచే మైథిలీ సుతులిద్దరూ ‘అలాగే చేస్తాము’ అని చెప్పి బయలుదేరారు. ఋషి పలికిన ఆ అద్భుతమైన వాణిని హృదయంలో నిలుపుకొని, ఎంతో ఉత్సుకతతో ఉన్న ఆ కుమారులిద్దరూ ఆ రాత్రి సుఖంగా గడిపారు — అశ్వినీదేవతలు భార్గవుడైన శుక్రాచార్యుని నీతిసంహితను హృదయంలో ధరించినట్లు. చివరి శ్లోకం దీర్ఘవృత్తంలో — ఉపజాతిలో (ఇంద్రవజ్ర, వంశస్థ మిశ్రమంలో) — రచించబడింది; కవి ఇక్కడ రెండుసార్లు వారిని ‘మైథిలీసుతులు’ అని అంటున్నాడు — పాఠకునికి తెలుసు, రామునికి తెలియదు. ‘సముత్సుకౌ’ (ఎంతో ఉత్సుకతతో) అనే పదం ఉదయం పాడాలనే ఉత్కంఠను సూచిస్తుంది. ‘ప్రాచేతసః’ అనేది వాల్మీకిని తండ్రి పేరుతో పరిచయం చేయడం; ముందు సీతాశపథ సర్గలో అతడే స్వయంగా ‘నేను ప్రచేతసుని పదవ కుమారుణ్ణి’ అని చెబుతాడు. ఈ విధంగా సర్గ ప్రశాంతంగా ముగుస్తుంది, తరువాతి సర్గలో రాముని సమక్షంలో గానం ప్రారంభమవుతుంది. ఇలా కుమారుల గురుభక్తి, ఆజ్ఞాపాలనం స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे त्रिनवतितमः सर्गः॥ ९३॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి