॥वाल्मीकिरामायणम् ఉత్తరకాండ · 80వ సర్గ

ఉత్తరకాండ

సర్గ

దండుడు అరజను బలాత్కరించడం

దండుని దీర్ఘ రాజ్యపాలన, చైత్రమాసంలో భార్గవాశ్రమానికి వెళ్ళడం, అరజ దర్శనం, ఆమె అనునయంతో వారించడం, దండుని బలాత్కారం, అరజ తండ్రి కోసం ఎదురుచూడటం

ఇది రామునికి చెప్పి కుంభసంభవుడైన మహర్షి ఇదే కథలో మరొక విషయం చెప్పడం మొదలుపెట్టాడు — ‘కాకుత్స్థా, అప్పుడు ఇంద్రియనిగ్రహం గల ఆ దండుడు అక్కడ ఎన్నో వేల సంవత్సరాలు శత్రువులు లేని రాజ్యాన్ని పాలించాడు. ఆ తరువాత ఒకానొక సమయంలో ఆ రాజు మనోహరమైన చైత్రమాసంలో రమణీయమైన భార్గవుని ఆశ్రమానికి వెళ్ళాడు.’ మొదట దండుడు ‘దాంతాత్మ’ (ఇంద్రియనిగ్రహం గలవాడు) అని వర్ణించబడ్డాడు — అతని రాజ్యం ముళ్ళు లేనిది, శత్రువులు నశించారు. కాని ముందు అతని సంయమనం భగ్నమవుతుంది, అందువల్ల ఈ విశేషణంలోని విరోధం సూచించబడింది. చైత్రమాసం వసంతకాలం, అప్పుడు కామప్రభావం ప్రబలంగా ఉంటుంది అని కావ్య సంప్రదాయం; కవి ఇక్కడ కాలాన్ని నిర్దేశించడం ద్వారా రాబోయే సంకటాన్ని ముందే సూచిస్తున్నాడు. భార్గవుడు అంటే శుక్రుడు, పూర్వ సర్గలో దండుని పురోహితుడని చెప్పబడినవాడు; అందువల్ల రాజు తన గురువు ఆశ్రమానికే వెళ్తున్నాడు — ఇది కూడా రాబోయే అపరాధపు తీవ్రతను పెంచుతుంది. ‘అస్యామేవ కథాయామ్’ (ఇదే కథలో) అనే పదంతో అగస్త్యుడు ఈ విషయం పూర్వ కథకు కొనసాగింపే, కొత్త కథ కాదు అని సూచిస్తున్నాడు.

‘అక్కడ ఆ దండుడు వనప్రదేశంలో విహరిస్తున్న, రూపంలో భూమిపై సాటిలేని, అత్యుత్తమమైన భార్గవుని కుమార్తెను చూశాడు. ఆమెను చూసి ఎంతో దుర్బుద్ధి అయిన అతడు మన్మథబాణాలతో పీడితుడై, ఎంతో భయపడిన ఆ కన్య దగ్గరికి వెళ్ళి ఇలా అన్నాడు — “సుందరీ, నీవు ఎక్కడి నుండి వచ్చావు? శుభాంగీ, నీవు ఎవరి కుమార్తెవు? శుభాననా, మన్మథునిచే పీడితుడనై నిన్ను అడుగుతున్నాను.” ఇలా మాట్లాడుతున్న, మోహంతో ఉన్మత్తుడైన ఆ కాముకునికి భార్గవి అనునయంతో ఈ మాట బదులిచ్చింది.’ ‘సుదుర్మేధాః’ (ఎంతో దుర్బుద్ధి) అనే విశేషణంతో పూర్వ సర్గలోని ‘అల్పమేధసః’, ‘మూఢః’ అనే వర్ణన గుర్తుకు వస్తుంది — అతని బుద్ధి బాల్యం నుండే మందం. కన్య ‘సుసంవిగ్న’ — రాజు చూపు చూడగానే ఆమె భయపడింది. దండుని ప్రశ్న శిష్టంగా కనిపిస్తుంది, కాని ‘మన్మథునిచే పీడితుడను’ అని ఒప్పుకోవడంతో అతని అభిప్రాయం స్పష్టమవుతుంది. అరజ మాత్రం ‘సానునయం’ (అనునయంతో) సమాధానం ఇస్తుంది — ఆమె కోపించదు, ధర్మంతో అతనిని మళ్ళించడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. ముద్రణలో ఆరవ శ్లోకంలో ‘శుభాననే’, సమీక్షిత సంస్కరణలో ‘సుమధ్యమే’; ఏడవ శ్లోకంలో ‘త్విదమ్’, సమీక్షిత సంస్కరణలో ‘నృపమ్’. దండునికి ఆమె పరిచయం కూడా తెలియదు, అయినప్పటికీ అతని మనస్సు కామంతో ఆక్రమించబడింది — ఇది అతని అవివేకానికి మొదటి లక్షణం.

అరజ ఇలా అన్నది — ‘రాజేంద్రా, నన్ను అక్లిష్టకర్ముడైన దేవుడు భార్గవుని పెద్ద కుమార్తెగా, అరజ అనే పేరు గల ఆశ్రమవాసినిగా తెలుసుకో. రాజా, బలవంతంగా నన్ను తాకకు; నేను తండ్రి అధీనంలో ఉన్న కన్యను. రాజేంద్రా, నా తండ్రి నీకు గురువు, నీవు ఆ మహాత్మునికి శిష్యుడవు. కోపించిన ఆ మహాతపస్వి నీకు ఎంతో గొప్ప ఆపదను కలిగిస్తాడు. లేదా నాతో ధర్మం చూపిన సన్మార్గంలో మరొక కార్యం కావాలంటే, నరశ్రేష్ఠా, మహాతేజస్వి అయిన నా తండ్రిని అడుగు; లేకపోతే నీకు భయంకరమైన ఫలం కలుగుతుంది. నా ఈ తండ్రి కోపంతో ముల్లోకాలను కూడా దహించివేయగలడు. అనవద్యాంగా, అడిగితే నా తండ్రి నన్ను నీకు ఇస్తాడు.’ అరజ మాటలలో నాలుగు తర్కాలు — ఆమె తండ్రి అధీనంలో ఉన్న కన్య, తండ్రి గురువు, శాపభయం, ధర్మమార్గపు ఉపాయం. ఆమె కేవలం వారించడం లేదు, ఉచిత మార్గాన్ని కూడా చూపిస్తోంది — వివాహం కోసం తండ్రిని అడగడం. తొమ్మిదవ శ్లోకం, పన్నెండవ శ్లోకపు ఉత్తరార్ధం సమీక్షిత సంస్కరణలో లేవు; ప్రచలిత పాఠం (వల్గేట్) లో అరజ ధర్మబుద్ధి విస్తారంగా వర్ణించబడింది. ‘గురుః పితా మే త్వం చ శిష్యః’ (నా తండ్రి గురువు, నీవు శిష్యుడవు) అనే మాట దండుని అపరాధం ఎంత తీవ్రమైనదో స్పష్టం చేస్తుంది — గురుపుత్రికను చెరచడం మహాపాతకం. ‘అనవద్యాంగ’ (నిర్దోషమైన అవయవాలు గలవాడా) అనే సంబోధనలో కూడా ఆమె రాజు పట్ల ఆదరాన్ని కాపాడుతోంది.

‘ఇలా మాట్లాడుతున్న అరజతో కామానికి వశుడైన, మదోన్మత్తుడైన దండుడు తలపై చేతులు జోడించి ఇలా బదులిచ్చాడు — “సుందరీ, అనుగ్రహించు, కాలయాపన చేయకూడదు; వరాననా, నీ కోసం నా ప్రాణాలు చీలిపోతున్నాయి. నిన్ను పొందిన తరువాత వధ జరిగినా సరే, ఎంతో దారుణమైన పాపం కలిగినా సరే; భీరూ, నిన్ను భక్తితో సేవిస్తున్న, ఎంతో కలవరపడుతున్న నన్ను స్వీకరించు.” ఇలా చెప్పి బలవంతుడైన అతడు గింజుకుంటున్న ఆ కన్యను రెండు చేతులతో బలవంతంగా పట్టుకొని ఇష్టానుసారం సంగమానికి ఉపక్రమించాడు. ఎంతో భయంకరమైన, అతిదారుణమైన ఆ అనర్థం చేసి దండుడు త్వరగా ఉత్తమమైన మధుమంత నగరానికి వెళ్ళిపోయాడు. అరజ కూడా ఆశ్రమానికి దగ్గరలో ఏడుస్తూ, ఎంతో భయపడుతూ, దేవునితో సమానుడైన తండ్రి కోసం ఎదురుచూస్తోంది.’ దండుని చేతులు జోడించడం వినయానికి కాదు, కామానికి లక్షణం. ‘వధో వాపి పాపం వాపి’ (వధ అయినా, పాపం అయినా) అనే మాటతో అతడు తానే తన వినాశాన్ని అంగీకరిస్తున్నాడు — మనువు ఉపదేశంలోని ‘అపరాధులపై దండం ప్రయోగించబడుతుంది’ అనే మాటను గుర్తుచేసుకోవాలి. అపరాధం చేసి అతడు పారిపోతాడు, అరజ మాత్రం ధైర్యంతో తండ్రి కోసం ఎదురుచూస్తుంది. ఈ ఘోరకర్మ ఫలం తరువాతి సర్గలో వర్ణించబడుతుంది. ముద్రణలో పదమూడవ శ్లోకంలో ‘కామవశం గతః’, సమీక్షిత సంస్కరణలో ‘కామశరార్దితః’ (మన్మథబాణాలతో పీడితుడై); పదహారవ శ్లోకంలో ‘ప్రాప్య’, సమీక్షిత సంస్కరణలో ‘గృహ్య’ (పట్టుకొని).

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डेऽशीतितमः सर्गः॥ ८०॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి