॥वाल्मीकिरामायणम् ఉత్తరకాండ · 79వ సర్గ

ఉత్తరకాండ

సర్గ

ఇక్ష్వాకుని పుత్రుడు దండునికి రాజ్యప్రాప్తి

వనం ఎందుకు నిర్జనమైందని రాముని ప్రశ్న, మనువు ఇక్ష్వాకునికి దండనీతిని ఉపదేశించడం, ఇక్ష్వాకుని నూరుగురు పుత్రులు, కనిష్ఠుడు దండుడు, వింధ్య శైవలాల మధ్య మధుమంత పురం, శుక్రుడు పురోహితుడు

అగస్త్యుని ఎంతో అద్భుతమైన ఆ మాట విని రాఘవుడు గౌరవంతో, విస్మయంతో మళ్ళీ అడగడం మొదలుపెట్టాడు — ‘భగవాన్, విదర్భరాజైన ఆ శ్వేతుడు తపస్సు చేసిన ఆ భయంకరమైన వనం మృగాలూ పక్షులూ లేనిదిగా ఎలా అయింది? ఆ రాజు శూన్యమైన, మనుష్యులు లేని ఆ వనంలో తపస్సు చేయడానికి ఎలా ప్రవేశించాడు? ఇది యథార్థంగా వినాలని కోరుకుంటున్నాను.’ కుతూహలంతో కూడిన రాముని మాట విని పరమతేజస్వి అయిన ముని చెప్పడం మొదలుపెట్టాడు. రాముని ప్రశ్న సూక్ష్మమైనది — పూర్వ కథలో వనపు శూన్యత కేవలం వర్ణించబడింది, దాని కారణం చెప్పబడలేదు. శ్వేతుడు అక్కడికి ఎందుకు వెళ్ళాడు, ఆ వనం ఎందుకు నిర్జనమైంది అని రెండు విధాల జిజ్ఞాస. ‘గౌరవాద్ విస్మయాచ్చ’ (గౌరవంతో, విస్మయంతో) అనే రెండు పదాలతో రాముని మనోభావం రెండు విధాలు — ముని పట్ల ఆదరం, కథ పట్ల ఆశ్చర్యం. ఇలా ఒక కథ మరొక కథను పుట్టిస్తుంది — శ్వేతుని ఆఖ్యానం నుండి దండకారణ్యపు ఉత్పత్తి ఆఖ్యానం ప్రవర్తిస్తుంది, అది తరువాతి రెండు సర్గలలో పూర్తవుతుంది. రాముడు స్వయంగా వనవాస కాలంలో దండకారణ్యంలో నివసించాడు, అందువల్ల ఈ ఆఖ్యానం అతనికి ప్రత్యేకమైన రసం కలిగిస్తుంది. మూడవ శ్లోకంలో సమీక్షిత సంస్కరణలో ‘నిఃసత్త్వం చ వనం జాతం’ (వనం ప్రాణులు లేనిదయింది) అని ఉంది, ముద్రణలో ‘తద్వనం స కథం రాజా’ (చూసి చదివినది).

అగస్త్యుడు ఇలా అన్నాడు — ‘రామా, పూర్వం కృతయుగంలో దండధారి అయిన ప్రభువు మనువు ఉండేవాడు; అతని కులాన్ని ఆనందింపజేసే గొప్ప కుమారుడు ఇక్ష్వాకుడు. జయించరానివాడైన ఆ పెద్ద కుమారుని భూమిపై రాజ్యంలో నిలిపి మనువు అతనితో ఇలా అన్నాడు — “భూమిపై రాజవంశాలకు కర్తవు కా.” రాఘవా, కుమారుడు తండ్రి మాటను అలాగే ప్రతిజ్ఞ చేశాడు. అప్పుడు ఎంతో సంతోషించిన మనువు కుమారునితో ఇలా అన్నాడు — “పరమోదారా, ప్రీతి చెందాను; నీవు కర్తవవుతావు, సందేహం లేదు. దండంతో ప్రజలను రక్షించు, కారణం లేకుండా దండించకు. అపరాధులైన మనుష్యులపై విధిపూర్వకంగా ప్రయోగించబడిన దండం రాజును స్వర్గానికి తీసుకువెళ్తుంది. అందువల్ల మహాబాహూ, నాయనా, దండ విషయంలో జాగ్రత్తగా ఉండు; ఇలా చేస్తే లోకంలో నీకు పరమ ధర్మం కలుగుతుంది.” ఇలా కుమారునికి ఎన్నో విధాల ఉపదేశించి మనువు సమాధితో సంతోషించి సనాతనమైన బ్రహ్మలోకమైన స్వర్గానికి వెళ్ళాడు.’ మనువు ఉపదేశంలో దండనీతికి రెండు నియమాలు — అపరాధులకు దండన, నిరపరాధులకు రక్షణ. దండం క్రౌర్యం కాదు, ధర్మం; విధిపూర్వకంగా ప్రయోగించిన దండం రాజును స్వర్గానికి చేరుస్తుంది. ఈ ఉపదేశం ముందు దండుడు అనే పేరు గల రాజకుమారుని కథతో విరోధాన్ని సృష్టిస్తుంది — దండుడు అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడైనవాడే అధర్మం వల్ల దండించబడతాడు. పూర్వ సర్గలలో శంబూకవధతో రాముడు కూడా అపరాధిని దండించాడు, అందువల్ల ఈ ఉపదేశం అతని కర్మకు సమర్థన లాగా కనిపిస్తుంది.

‘అతడు స్వర్గానికి వెళ్ళిన తరువాత అమితకాంతి గల ఇక్ష్వాకుడు “పుత్రులను ఎలా కనాలి” అని చింతలో పడ్డాడు. అప్పుడు మనువు కుమారుడైన ఆ ధర్మాత్ముడు అనేక విధాలైన ఆయా కర్మలతో దేవపుత్రుల వంటి నూరుగురు పుత్రులను కన్నాడు. నాయనా, రఘునందనా, వారందరిలో చిన్నవాడు మూఢుడు, విద్య నేర్వనివాడు, అన్నలను సేవించేవాడు కాడు. “ఇతని శరీరంపై తప్పకుండా దండం పడుతుంది” అని భావించి తండ్రి అల్పబుద్ధి అయిన అతనికి “దండుడు” అని పేరు పెట్టాడు.’ ఇక్ష్వాకుని పుత్రులు యజ్ఞదానాది అనేక కర్మల వల్ల పుట్టారు, అందువల్ల వారు దేవపుత్రుల వంటివారు. వారిలో ఒక్కడే విపరీతుడు — మూఢుడు, అవిద్యుడు, అవినీతుడు. తండ్రి పెట్టిన పేరు భవిష్యవాణి వంటిది — అతడు దండనీయుడవుతాడు అని. పేరే అతని భాగ్యానికి సూచకం. ‘న శుశ్రూషతి పూర్వజాన్’ (అన్నలను సేవించడు) అనే పదంతో అన్నల సేవ లోపించడం చూపబడింది, ఇది ఇక్ష్వాకు వంశంలో గొప్ప దోషం; రాముని సోదరులు మాత్రం అతనిని ఎల్లప్పుడూ సేవిస్తారు. పదిహేనవ శ్లోకంలో సమీక్షిత సంస్కరణలో ‘అల్పతేజసః’ (అల్పతేజస్సు గలవాని) అని ఉంది, ముద్రణలో ‘అల్పమేధసః’ (అల్పబుద్ధి గలవాని). ‘తాత’ (నాయనా) అనే సంబోధన రాముని పట్ల అగస్త్యుని వాత్సల్యాన్ని చూపిస్తుంది. తండ్రి దృష్టి తీక్ష్ణమైనది — కుమారుని దోషాన్ని బాల్యంలోనే గ్రహిస్తాడు, అయినప్పటికీ అతనిని విడిచిపెట్టడు.

‘రాఘవా, అరిందమా, కుమారుని భయంకర స్వభావాన్ని తెలుసుకొని, అతనికి తగిన మరొక దేశం కనిపించక ఇక్ష్వాకుడు వింధ్య శైవల పర్వతాల మధ్య అతనికి రాజ్యం ఇచ్చాడు. ఆ దండుడు అక్కడ రమ్యమైన పర్వత లోయలో రాజయ్యాడు; రామా, అక్కడ అతడు సాటిలేని ఉత్తమమైన పురాన్ని నిర్మించాడు. ప్రభూ, ఆ పురానికి “మధుమంతం” అని పేరు పెట్టాడు, సువ్రతుడైన ఉశనసుని పురోహితునిగా వరించాడు. ఇలా ఆ రాజు పురోహితునితో కలిసి, సంతోషంగా ఉన్న మనుష్యులతో నిండిన ఆ రాజ్యాన్ని స్వర్గంలో దేవరాజులా పాలించాడు. అప్పుడు మనుజేంద్రుని కుమారుడైన, ఎంతో గొప్పవాడైన ఆ మహాత్ముడైన రాజు ఆ ఉశనసునితో కలిసి, స్వర్గంలో ఉశనసునితో కూడిన ఇంద్రునిలా రాజ్యం చేశాడు.’ ‘అపశ్యమానస్తం దేశం ఘోరమ్’ అనే పంక్తికి హిందీ వ్యాఖ్యానం ‘ఆ కుమారునికి తగిన మరొక భయంకరమైన దేశం కనిపించక’ అని అర్థం చెపుతుంది; సమీక్షిత సంస్కరణలో ‘తం దోషం’ (ఆ దోషాన్ని) అనే పాఠం ఉంది. చివరి శ్లోకం ఉపజాతి వృత్తంలో కూర్చబడింది, సమీక్షిత సంస్కరణలో లేదు. ఇంద్ర బృహస్పతుల ఉపమానానికి బదులు ఇక్కడ ఇంద్ర ఉశనసుల ఉపమానం — శుక్రుడు అసురుల గురువుగా ప్రసిద్ధుడు, అందువల్ల ఇక్కడ దండుని రాజ్యం సమృద్ధమైనదే అయినా చివరకు వినాశాన్ని పొందుతుంది అనే సూక్ష్మ సంకేతం ఉంది. తరువాతి సర్గలో అతని అధర్మమూ శుక్రుని శాపమూ వర్ణించబడతాయి, అందులో శుక్రుడే దండుని దండిస్తాడు. వింధ్య శైవలాల మధ్య ప్రదేశమే తరువాత దండకారణ్యం అని ప్రసిద్ధమైంది, అక్కడే రాముడు సీతతో కలిసి నివసించాడు. మధుమంత పురం కూడా అక్కడే ఉండేది.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे एकोनाशीतितमः सर्गः॥ ७९॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి