॥वाल्मीकिरामायणम् ఉత్తరకాండ · 78వ సర్గ

ఉత్తరకాండ

సర్గ

శ్వేతరాజు ఆత్మకథ, ఆభరణ దానం

విదర్భరాజు సుదేవుని కుమారుడు శ్వేతుడు, అతని రాజ్యం, తపస్సు, బ్రహ్మలోక ప్రాప్తి, ఆకలిదప్పుల బాధ, పితామహుని ఆదేశం, తన శరీరాన్నే భక్షించడం, అగస్త్యునికి ఆభరణ దానం, ముక్తి

అగస్త్యుడు ఇలా అన్నాడు — ‘రామా, శుభాక్షరాలతో నేను పలికిన మాట విని ఆ స్వర్గవాసి చేతులు జోడించి ఇలా బదులిచ్చాడు, రఘునందనా — “బ్రహ్మన్, నా సుఖదుఃఖాలకు సంబంధించిన ఈ పూర్వవృత్తాంతాన్ని విను; ద్విజా, నీవు నన్ను అడుగుతున్నట్లే, దానిని అతిక్రమించరాదు. పూర్వం నా తండ్రి విదర్భదేశపు మహాయశస్వి అయిన రాజు, సుదేవుడు అనే పేరుతో ముల్లోకాలలో ప్రసిద్ధుడు, వీర్యవంతుడు. అతనికి ఇద్దరు భార్యల వల్ల ఇద్దరు కుమారులు పుట్టారు — శ్వేతుడు అని ప్రసిద్ధుడనైన నేను, చిన్నవాడు సురథుడు. తండ్రి స్వర్గస్థుడైన తరువాత పౌరులు నన్ను అభిషేకించారు; అక్కడ నేను ఏకాగ్రతతో ధర్మబద్ధంగా రాజ్యం చేశాను. ఇలా ధర్మంతో ప్రజలను రక్షిస్తూ రాజ్యం పాలిస్తుండగా నాకు వేలాది సంవత్సరాలు గడిచిపోయాయి, సువ్రతా.”’ స్వర్గవాసి అగస్త్యుని ప్రశ్నను ‘అతిక్రమించరానిది’ అని భావిస్తున్నాడు — ముని ఆజ్ఞను ఉల్లంఘించకూడదు అనేది అతని వినయం. శ్వేతుడు ఆదర్శ రాజు — పౌరులచే అభిషిక్తుడు, ధర్మంతో ప్రజలను పాలించినవాడు, ఏకాగ్రచిత్తుడు. అందువల్ల తరువాత అతనికి వచ్చిన దుఃఖం కర్మదోషం వల్లనే, అధర్మం వల్ల కాదు అని పాఠకుడు గ్రహిస్తాడు. రెండవ శ్లోకంలో ముద్రణలో ‘పురా వృత్తం’, సమీక్షిత సంస్కరణలో ‘యథావృత్తమ్’; ‘అనతిక్రమణీయం చ’కు బదులు సమీక్షిత సంస్కరణలో ‘దురతిక్రమణీయం హి’. ఐదవ శ్లోకంలో ‘ధర్మ్యం చ’, సమీక్షిత సంస్కరణలో ‘ధర్మేణ’. అగస్త్యుడు స్వర్గవాసి మాటలను యథాతథంగా రామునికి మళ్ళీ చెపుతున్నాడు, అందువల్ల ఈ సర్గలో ముగ్గురు వక్తలు — వాల్మీకి, అగస్త్యుడు, శ్వేతుడు. ‘సుఖదుఃఖాలు’ అనే పదంతో శ్వేతుడు తన జీవితంలోని రెండు భాగాలను సూచిస్తున్నాడు — రాజ్యంలో సుఖం, స్వర్గంలో కూడా దుఃఖం. సుదేవునికి ఇద్దరు భార్యలు, వారి వల్ల ఇద్దరు కుమారులు అని వంశ పరిచయం. పౌరుల సమ్మతితో అభిషేకం జరగడం అతని లోకప్రియతను చూపిస్తుంది. వేలాది సంవత్సరాల రాజ్యకాలం కూడా అతని ధర్మపరాయణత్వానికి ప్రమాణం.

“ద్విజోత్తమా, ఆ నేను ఒకానొక నిమిత్తం వల్ల నా ఆయువు ఎంతో తెలుసుకొని, మరణాన్ని మనస్సులో ఉంచుకొని, అప్పుడు వనానికి వచ్చాను. మృగాలూ పక్షులూ లేని ఈ దుర్గమమైన వనంలో, శుభకరమైన ఈ సరస్సు దగ్గర తపస్సు చేయడానికి ప్రవేశించాను. సోదరుడైన సురథుని రాజుగా రాజ్యంలో అభిషేకించి, ఈ సరస్సును చేరి నేను చాలాకాలం తపస్సు చేశాను. ఆ నేను ఈ మహావనంలో మూడువేల సంవత్సరాలు ఎంతో దుష్కరమైన తపస్సు చేసి సాటిలేని బ్రహ్మలోకాన్ని పొందాను.”’ శ్వేతుడు మృత్యువు సమీపిస్తోందని తెలుసుకొని తానే స్వయంగా రాజ్యాన్ని విడిచిపెడుతున్నాడు — ఇది రాజర్షుల ప్రాచీన ఆచారం. ‘కాలధర్మం హృది న్యస్య’ (మరణాన్ని మనస్సులో ఉంచుకొని) అనే పదంతో అతడు మృత్యువును స్మరిస్తూనే తపస్సు ఆరంభిస్తున్నాడని తెలుస్తుంది. దీనితో పూర్వ సర్గలోని రహస్యం కొంత విప్పబడుతుంది — సరస్సులో కనిపించిన శవం అతని పూర్వదేహమే, శూన్యమైన ఆశ్రమం అతని తపఃస్థానమే. మూడువేల సంవత్సరాల తపస్సు అత్యంత కఠినమైనది, దాని ఫలం బ్రహ్మలోకం — సర్వోన్నత లోకం. తొమ్మిదవ శ్లోకంలో సమీక్షిత సంస్కరణలో ‘నరాధిపమ్’, ముద్రణలో ‘మహీపతిమ్’. రాజ్యత్యాగం, సోదరుని అభిషేకం, వనవాసం, తపస్సు — ఈ క్రమం రాముని సొంత జీవితంతో కూడా కొంత పోలిక కలిగి ఉంది, ఎందుకంటే అతడు కూడా రాజ్యాన్ని విడిచి వనానికి వెళ్ళాడు.

“ద్విజోత్తమా, స్వర్గస్థుడనైన నన్ను ఈ ఆకలిదప్పులు బాధిస్తున్నాయి, పరమోదారా; అప్పుడు ఇంద్రియాలు వ్యథ చెందిన నేను ముల్లోకాలలో శ్రేష్ఠుడైన పితామహుని దగ్గరికి వెళ్ళి ఇలా అన్నాను — ‘భగవాన్, ఈ బ్రహ్మలోకం ఆకలిదప్పులు లేనిది; నేను మాత్రం ఆకలిదప్పులతో వెంటాడబడుతున్నాను — ఇది ఏ కర్మ ఫలం? దేవా, పితామహా, నా ఆహారం ఏమిటో నాకు చెప్పు.’ పితామహుడు నాతో ఇలా అన్నాడు — ‘సుదేవుని కుమారుడా, రుచికరమైన నీ సొంత మాంసమే నీ ఆహారం, దానిని నిత్యమూ భక్షించు. ఉత్తమమైన తపస్సు చేస్తూ నీవు నీ శరీరాన్నే పోషించుకున్నావు; శ్వేతా, మహామతీ, విత్తనిది ఎన్నడూ మొలకెత్తదు. నీవు కొంచెం కూడా దానం చేయలేదు, నీవు కేవలం తపస్సునే సేవించావు; అందువల్ల స్వర్గానికి వెళ్ళినప్పటికీ, వత్సా, ఆకలిదప్పులతో బాధపడుతున్నావు. అందువల్ల నీవు ఆహారాలతో బాగా పోషించిన, సాటిలేని, అమృతరసం వంటి నీ శరీరాన్ని భక్షించి జీవనం పొందుతావు. ఆ మహర్షి, ఎదిరించరానివాడైన అగస్త్యుడు ఆ వనానికి వచ్చినప్పుడు నీవు ఈ కష్టం నుండి విముక్తుడవవుతావు. సౌమ్యుడా, అతడు దేవగణాలను కూడా తరింపజేయగలడు; ఇక ఆకలిదప్పులకు వశుడైన నిన్ను గురించి చెప్పేదేముంది, మహాబాహూ.’” ఈ భాగపు మూలతత్త్వం ‘అనుప్తం రోహతే న’ (విత్తనిది మొలకెత్తదు) — విత్తనం లేకుండా ఫలం లేదు. దానం లేకుండా కేవలం తపస్సు స్వర్గాన్ని ఇస్తుంది, తృప్తిని కాదు. పితామహుని దండన కూడా ఉపాయంతో కూడినదే — అగస్త్యుని రాకే ముక్తికి ద్వారం. శ్వేతుని ప్రశ్న న్యాయమైనదే — బ్రహ్మలోకంలో ఆకలీ దప్పీ ఉండవు, మరి నాకు ఎందుకు? పితామహుని సమాధానం కర్మసిద్ధాంతానికి స్పష్టమైన నిదర్శనం. తపస్సుతో పుణ్యం లభిస్తుంది, కాని భోగం దానం వల్లనే; ఏమీ ఇవ్వనివాడు స్వర్గంలో కూడా ఏమీ పొందడు. అందువల్ల తపఃకాలంలో అతడు పోషించుకున్న తన దేహమే అతని ఆహారం. ఈ దండన క్రూరంగా కనిపిస్తుంది, కాని దాని మూలంలో న్యాయం ఉంది. పితామహుడు ఆశను కూడా ఇస్తున్నాడు — అగస్త్యుని పేరుతో ముక్తి మార్గం చూపబడింది. ‘దేవగణాలను కూడా తరింపజేయగలడు’ అనే మాటతో అగస్త్యుని మహిమ ప్రకాశిస్తుంది, ఇది పూర్వ సర్గలో రాముని గురించి అగస్త్యుడు అన్న మాటను గుర్తుచేస్తుంది. ‘సుదేవజ’ (సుదేవుని కుమారుడా) అనే సంబోధన తండ్రి పేరుతో కుమారుని పరిచయం. దాన మహత్త్వమే ఈ ఆఖ్యానానికి కేంద్రం.

“ద్విజోత్తమా, దేవదేవుడైన భగవంతుని నిర్ణయం విని ఆ నేను నిందితమైన నా శరీరాన్నే ఆహారంగా చేసుకుంటున్నాను. బ్రహ్మన్, ఎన్నో సంవత్సరాల సమూహాలు నేను భుజిస్తున్నప్పటికీ ఈ శరీరం క్షీణించడం లేదు, బ్రహ్మర్షీ, నా తృప్తి కూడా ఉత్తమంగా ఉంది. కష్టంలో ఉన్న నన్ను ఈ కష్టం నుండి విముక్తుని చెయ్యి; ఇక్కడ కుంభయోని అయిన ద్విజుడు తప్ప ఇతరుల వల్ల గతి లేదు. సౌమ్యుడా, ద్విజోత్తమా, నన్ను తరింపజేయడం కోసం ఈ ఆభరణాన్ని స్వీకరించు, నీకు మేలగుగాక, అనుగ్రహించాలి. ఇది బంగారాన్నీ, ధనాన్నీ, వస్త్రాలనూ, భక్ష్యభోజ్యాలనూ, ఆభరణాలనూ ఇస్తుంది; మునిపుంగవా, సమస్త కోరికలనూ భోగాలనూ ఇస్తాను. భగవాన్, నన్ను తరింపజేసే విషయంలో అనుగ్రహించాలి.”’ భుజిస్తున్నప్పటికీ శరీరం క్షీణించదు — ఇది దండన నిత్యత్వం. ‘కుర్మి’ అనేది ఆర్షరూపం; వ్యాకరణ దృష్ట్యా ‘కరోమి’ (చేస్తున్నాను) అని ఉండాలి. ఇరవై నాలుగు, ఇరవై ఐదు శ్లోకాలు ప్రచలిత పాఠం (వల్గేట్) లో మాత్రమే ఉన్నాయి — శ్వేతుని దాన విస్తరణ, దానితో అతడు పూర్వం దానం చేయని లోటు ఇప్పుడు పూరించబడుతోంది అనేది భావం. అగస్త్యుడే అతని ఏకైక గతి అనే మాట పితామహుని మాటతో పొసగుతుంది. శ్వేతుడు అగస్త్యుని చూడగానే అతనే ముక్తిదాత అని గుర్తిస్తాడు, ఎందుకంటే పితామహుడు అతని పేరు చెప్పాడు. దానం ద్వారానే తన దోషం శమిస్తుంది కాబట్టి అతడు ఆభరణాన్ని ఇవ్వాలనుకుంటున్నాడు. ఇక్కడ అగస్త్యుడు స్వీకరించడం శ్వేతునికి చేసే ఉపకారం, ముని లోభం కాదు. ఇలా దానాన్ని స్వీకరించేవాడు కూడా దాతకు ఉపకారి అవుతాడు.

‘దుఃఖంతో కూడిన ఆ స్వర్గవాసి మాట విని నేను అతనిని తరింపజేయడం కోసం ఆ ఉత్తమ ఆభరణాన్ని స్వీకరించాను. శుభకరమైన ఆ ఆభరణాన్ని నేను స్వీకరించగానే ఆ రాజర్షి పూర్వపు మానవదేహం నశించిపోయింది. శరీరం నశించగానే ఆ రాజర్షి పరమానందంతో తృప్తి చెంది, ప్రమోదంతో ఆ రాజు సుఖంగా స్వర్గానికి వెళ్ళాడు. కాకుత్స్థా, ఇంద్రునితో సమానుడైన అతడు ఆ నిమిత్తంగా అద్భుతంగా కనిపించే ఈ దివ్యాభరణాన్ని నాకు ఇచ్చాడు.’ ఇలా అగస్త్యుడు పూర్వ సర్గలో రాముడు అడిగిన ప్రశ్నకు సమాధానాన్ని ముగిస్తున్నాడు. దానాన్ని స్వీకరించడమే దాన ఫలానికి సిద్ధి — ఎవరూ స్వీకరించనంతవరకు దానం పూర్తి కాదు. అందువల్ల అగస్త్యుడు దుఃఖంతో, కరుణతోనే దానిని స్వీకరిస్తున్నాడు. ఈ కథకు పూర్వ సర్గతో సంబంధం స్పష్టం — ‘దత్తస్య హి పునర్దానే సుమహత్ఫలమ్’ (ఇచ్చినదానిని మళ్ళీ దానం చేయడంలో ఎంతో గొప్ప ఫలం ఉంది) అనే అగస్త్యుని మాట, రామునికి ఆ ఆభరణాన్ని మళ్ళీ దానం చేయడం. మానవదేహం నశించడం శ్వేతుని బంధానికి ముగింపు; అతడు ఇప్పుడు శుద్ధమైన దివ్యదేహంతో స్వర్గానికి వెళ్తున్నాడు. సమీక్షిత సంస్కరణలో చివర ‘త్రిదివం పునః’ అని ఉంది, ముద్రణలో ‘త్రిదివం సుఖమ్’.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डेऽष्टसप्ततितमः सर्गः॥ ७८॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి