॥वाल्मीकिरामायणम् ఉత్తరకాండ · 76వ సర్గ

ఉత్తరకాండ

సర్గ

శంబూకవధ, అగస్త్యాశ్రమ గమనం

శంబూకుని ఆత్మపరిచయం, అతని వధ, దేవతల వరప్రదానం, బ్రాహ్మణ బాలుని పునర్జీవనం, అగస్త్యుని సత్కారం, ఆభరణ దానం, క్షుపరాజు ఉత్పత్తి కథ

అక్లిష్టకర్ముడైన రాముని ప్రశ్న విని తలక్రిందులుగా వేలాడుతున్న ఆ తాపసుడు అదే స్థితిలో ఉండి ఇలా అన్నాడు — ‘నేను శూద్రయోనిలో పుట్టాను, ఉగ్రమైన తపస్సు చేపట్టాను. మహాయశస్వీ రామా, ఈ శరీరంతోనే దేవత్వాన్ని కోరుకుంటున్నాను. దేవలోకాన్ని జయించాలనే కోరిక ఉన్నప్పటికీ నేను అబద్ధం చెప్పను; కాకుత్స్థా, నన్ను శంబూకుడనే శూద్రునిగా తెలుసుకో.’ అతని సత్యవచనం కథకు మర్మస్థానం — అతడు మోసం చేయడం లేదు, తన జాతిని స్పష్టంగా చెపుతున్నాడు. ఇలా మాట్లాడుతున్న ఆ శూద్రుని మాట ఇంకా పూర్తి కాకముందే రాఘవుడు ఒర నుండి ఎంతో కాంతివంతమైన నిర్మలమైన ఖడ్గాన్ని దూసి అతని తలను నరికాడు. ‘భాషతః’ (మాట్లాడుతుండగానే) అనే వర్తమానకాల పదంతో వధ ఎంత వేగంగా జరిగిందో సూచించబడింది. పూర్వ సర్గలో బ్రాహ్మణ బాలుని మృత్యువుకు కారణం అధర్మం అని నారదుడు చెప్పాడు; దాని నివారణమే ఇక్కడ రాముని కర్మ అని కవి చూపిస్తున్నాడు. ముద్రణలో రెండవ శ్లోకంలో ‘ప్రజాతః’ అనే పాఠం ఉంది, సమీక్షిత సంస్కరణలో ‘ప్రసూతః’. శంబూకుని దేహం తలక్రిందులుగా వేలాడుతోంది, అతని తపస్సు కూడా విపరీతమైనది అని కవి చిత్రిస్తున్నాడు. రాముడు అతనిని నిందించడం లేదు, దీర్ఘంగా వాదించడమూ లేదు; రాజధర్మ పాలన కోసం కేవలం కర్మ చేస్తున్నాడు. అతని సత్యవాదిత్వాన్ని కూడా కవి మరచిపోలేదు, అది పాఠకుని మనస్సులో కరుణను కూడా కలిగిస్తుంది.

ఆ శూద్రుడు హతుడైనప్పుడు ఇంద్రునితో కూడి, అగ్నిని ముందుంచుకొని వచ్చిన దేవతలు ‘బాగు బాగు’ అని కాకుత్స్థుని మాటిమాటికీ ప్రశంసించారు. దివ్యమైన, మంచి సువాసన గల పుష్పాల గొప్ప వర్షం కురిసింది, వాయువు విడిచిన పుష్పాలు అన్నివైపులా రాలాయి. ఎంతో సంతోషించిన దేవతలు సత్యపరాక్రముడైన రామునితో ఇలా అన్నారు — ‘దేవా, మహామతీ, ఈ దేవకార్యం నీవు చక్కగా నెరవేర్చావు. సౌమ్యుడా, అరిందమా, నీవు కోరుకునే వరాన్ని తీసుకో. రఘునందనా, నీ వల్లనే ఈ శూద్రుడు స్వర్గాన్ని పొందలేకపోయాడు.’ దేవతలు రాముని ‘దేవా’ అని సంబోధిస్తున్నారు — అతని దివ్యత్వపు సూచన ఇక్కడ మొదలవుతుంది, ముందు అగస్త్యుడు అతనిని స్పష్టంగా నారాయణుడు అని చెపుతాడు. ఈ నాలుగు శ్లోకాలు సమీక్షిత సంస్కరణలో లేవు; ప్రచలిత పాఠం (వల్గేట్) లోనే దేవతల స్తుతి విస్తారంగా వర్ణించబడింది. వరం ప్రస్తావన తరువాతి కోరికకు భూమిక వేస్తుంది, అందులో రాముడు తన కోసం ఏమీ అడగడు. పుష్పవర్షం దేవతల సంతోషానికి బాహ్య చిహ్నం, పూర్వం రావణవధలో కూడా కనిపించినట్లు. ‘సురకార్యం’ (దేవకార్యం) అనే పదంతో ఈ కర్మ లోకహితం కోసం అని దేవతలు ప్రకటిస్తున్నారు, అందువల్ల రాముని కీర్తి ముల్లోకాలలో వ్యాపిస్తుంది.

దేవతల మాటలు విని సత్యపరాక్రముడైన రాముడు చేతులు జోడించి సహస్రాక్షుడైన పురందరునితో ఇలా అన్నాడు — ‘దేవతలు నాపై ప్రసన్నులైతే ఆ ద్విజపుత్రుడు బ్రతకాలి; ఇదే నాకు పరమంగా కోరదగిన వరంగా ఇవ్వండి. నా అపచారం వల్లనే బ్రాహ్మణుని ఏకైక పుత్రుడైన ఆ బాలుడు కాలం రాకముందే కాలునిచే వైవస్వతుని నివాసానికి — యమలోకానికి — తీసుకుపోబడ్డాడు. అతనిని బ్రతికించండి, మీకు మేలగుగాక; నన్ను అసత్యవాదిని చేయకూడదు. ‘నీ కుమారుని బ్రతికిస్తాను’ అని నేను ద్విజునికి మాట ఇచ్చాను.’ రాముడు రాజ్యంలోని అపచారాన్ని తనదిగానే భావిస్తున్నాడు — ప్రజల దుఃఖానికి బాధ్యత రాజుదే అనేది అతని ధర్మబుద్ధి. తన ప్రతిజ్ఞ సత్యాన్ని కూడా కాపాడాలని కోరుకుంటున్నాడు. వరం లభించే సమయంలో కూడా అతడు పరహితాన్నే కోరుతున్నాడు, తన సుఖాన్ని కాదు — ఇది రాముని చరిత్ర లక్షణం. ‘ఏకపుత్రకః’ (ఏకైక పుత్రుడు) అనే పదంతో తండ్రి దుఃఖపు బరువు గుర్తుచేయబడుతుంది. బ్రాహ్మణుడు రాజద్వారం వద్ద మరణించిన పుత్రుని ఉంచి విలపించాడని పూర్వ సర్గలలో చెప్పబడింది; అతనికి ఇచ్చిన మాట ఇక్కడ నెరవేరుతోంది. ఇలా రాజు ప్రజల పట్ల తండ్రిలా వ్యవహరిస్తాడు అనే సందేశం స్పష్టమవుతుంది. ‘నన్ను అసత్యవాదిని చేయకూడదు’ అనే మాటలో రాముని సత్యనిష్ఠ ప్రకాశిస్తుంది.

రాఘవుని ఆ మాట విని ప్రీతి చెందిన దేవశ్రేష్ఠులు ప్రేమతో రాఘవునికి ఇలా బదులిచ్చారు — ‘కాకుత్స్థా, నిశ్చింతగా ఉండు; ఆ బాలుడు ఈ రోజే మళ్ళీ ప్రాణాలు పొంది తన బంధువులతో కలిశాడు. ఏ ముహూర్తంలో ఈ శూద్రుడు కూలిపోయాడో అదే ముహూర్తంలో ఆ బాలుడు ప్రాణంతో కలిశాడు.’ ఇక్కడ కారణ కార్యాలు ఏకకాలంలో జరగడం చూపబడింది — అధర్మ నాశనమూ ధర్మ పునఃస్థాపనమూ ఒకే క్షణంలో. తరువాత దేవతలు ఇలా అన్నారు — ‘క్షేమం పొందు, నీకు మేలగుగాక; నరశ్రేష్ఠా, మేము సంతోషంగా వెళ్తున్నాం. అగస్త్యుని ఆశ్రమాన్ని చూడాలని కోరుకుంటున్నాం. ఎంతో తేజస్వి అయిన ఆ బ్రహ్మర్షి దీక్ష ముగిసింది; జలశయ్యపై అతనికి పన్నెండవ ఏడు గడిచింది. అందువల్ల మునిని అభినందించడానికి వెళ్తాం; నీవు కూడా ఆ ఋషిసత్తముని చూడటానికి వెళ్ళు.’ అగస్త్యుని పన్నెండేళ్ళ జలశయన తపస్సే ఈ ఆహ్వానానికి నిమిత్తం; ఇలా కథ దండకారణ్యం నుండి అగస్త్యాశ్రమం వైపు మళ్ళుతుంది. దేవతల మాటలతో రాముని చింత తొలగిపోతుంది, అతని మనస్సు శాంతిస్తుంది. ‘బంధువులతో కలిశాడు’ అనే పదంతో తల్లిదండ్రుల దుఃఖానికి కూడా ముగింపు సూచించబడింది. దేవతలు స్వయంగా అగస్త్యుని దగ్గరికి వెళ్తూ రాముని కూడా తమతో రమ్మని ప్రేరేపిస్తున్నారు — ఇలా కథ ధర్మరక్షణ నుండి ఋషిసత్కారం వైపు సహజంగా సాగుతుంది. బ్రహ్మర్షి దీక్ష ముగియడం ఒక ఉత్సవ సందర్భం, అందువల్ల దేవతలు రావడం యుక్తమే. రాముడు అక్కడికి వెళ్ళడం కూడా ముని ఆశీర్వాదం పొందడానికి. ‘నరర్షభ’ (నరశ్రేష్ఠా) అనే సంబోధన దేవతల ఆదరాన్ని చూపిస్తుంది.

దేవతలకు ‘అలాగే’ అని మాట ఇచ్చి రఘునందనుడు బంగారు అలంకారాలు గల పుష్పక విమానాన్ని ఎక్కాడు. తరువాత ఆ దేవతలు ఎంతో విశాలమైన విమానాలలో బయలుదేరారు, రాముడు కూడా త్వరగా కుంభయోని అయిన అగస్త్యుని తపోవనానికి వారి వెంట వెళ్ళాడు. వచ్చిన దేవతలను చూసి తపోనిధి, ధర్మాత్ముడు అయిన అగస్త్యుడు వారందరినీ భేదం లేకుండా పూజించాడు. తరువాత పూజను స్వీకరించి, మహామునిని కూడా పూజించి, ఆ దేవతలు సంతోషంతో తమ అనుచరులతో కలిసి స్వర్గానికి వెళ్ళారు. వారు వెళ్ళిపోయిన తరువాత కాకుత్స్థుడు పుష్పకం నుండి దిగి ఋషిసత్తముడైన అగస్త్యునికి నమస్కరించాడు. తేజస్సుతో జ్వలిస్తున్నట్లున్న ఆ మహాత్మునికి నమస్కరించి, పరమ ఆతిథ్యాన్ని పొంది నరాధిపుడు కూర్చున్నాడు. ఇక్కడ క్రమాన్ని గమనించాలి — దేవతలు మొదట మునిని పూజిస్తారు, తరువాత రాముడు; దేవతలు వెళ్ళిపోయిన తరువాతనే రాముడు విమానం నుండి దిగుతాడు, దాని వల్ల మునితో అతని ఏకాంత సంభాషణ సాధ్యమవుతుంది. ‘అవిశేషతః’ (భేదం లేకుండా) అనే పదంతో అగస్త్యుని సమదర్శిత్వం సూచించబడింది. పుష్పకపు ఉపయోగాన్ని కూడా ఇక్కడ గుర్తుచేసుకోవాలి — రాముని ఆజ్ఞతో ఆ విమానం మళ్ళీ వచ్చిందని పూర్వ సర్గలలో చెప్పబడింది. అగస్త్యుడు దండకారణ్యంలో రామునికి పూర్వపరిచితుడు — వనవాస కాలంలో అతడు రామునికి దివ్యాయుధాలు ఇచ్చాడు. అందువల్ల ఈ సమాగమం పునర్మిలనం వంటిది. ముని తేజస్సుతో జ్వలించడం అగ్ని ఉపమానంతో వర్ణించబడింది, దానితో అతని తపస్సు మహిమ ప్రకటమవుతుంది. రాముడు రాజు అయినప్పటికీ మొదట మునికి నమస్కరిస్తున్నాడు — ఇదే శిష్టాచారం. ఆతిథ్యపు ఉత్కృష్టత ముని ప్రీతిని చూపిస్తుంది. దేవతల విమానాలు ఎంతో విశాలమైనవి, రామునిది మాత్రం ఒకే పుష్పకం — అయినప్పటికీ అతడు వారి వెనుక వెళ్తున్నాడు, ముందు కాదు; ఇది కూడా వినయానికి సూచన.

మహాతేజస్వి, మహాతపస్వి అయిన కుంభయోని అతనితో ఇలా అన్నాడు — ‘నరశ్రేష్ఠా, నీకు స్వాగతం; రాఘవా, అదృష్టవశాత్తు నీవు వచ్చావు. అనేక ఉత్తమ గుణాల వల్ల నీవంటే నాకు ఎంతో గౌరవం; రాజా, నీవు పూజనీయుడవైన అతిథివి, నా హృదయంలో నిలిచినవాడవు. నీవు శూద్రుని చంపి వచ్చావనీ, నీవు ధర్మబద్ధంగా బ్రాహ్మణుని కుమారుని బ్రతికించావనీ దేవతలు చెపుతున్నారు. ఈ రాత్రి నా దగ్గర ఉండు; ఉదయాన పుష్పకంతో నీవు నీ పురానికే వెళ్తావు. నీవు శ్రీమంతుడైన నారాయణుడవు, నీలోనే సర్వమూ ప్రతిష్ఠితమై ఉంది; నీవు సర్వదేవతలకూ ప్రభుడవు, నీవు సనాతన పురుషుడవు.’ తరువాత అతడు ఒక దివ్యాభరణాన్ని చూపిస్తూ ఇలా అన్నాడు — ‘సౌమ్యుడా, ఇది విశ్వకర్మ నిర్మించిన, దివ్యమైన రూపంతో తన తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తున్న దివ్యాభరణం. కాకుత్స్థా, దీనిని స్వీకరించు, నాకు ప్రియం చెయ్యి; ఇచ్చినదానిని మళ్ళీ దానం చేయడం వల్ల ఎంతో గొప్ప ఫలం ఉంటుందని చెపుతారు కదా. నీవు గొప్ప గొప్ప ఫలాలను కూడా భరించగలవాడవు, ఇంద్రునితో కూడిన దేవతలను కూడా తరింపజేయగలవాడవు. అందువల్ల దానిని విధిపూర్వకంగా ఇస్తాను, నరాధిపా, స్వీకరించు.’ ముని మాటలలో రెండు భాగాలు — స్తుతి, దానం. ‘ఇచ్చినదానిని మళ్ళీ దానం చేయడం’ అనే పదంతో ఈ ఆభరణం అగస్త్యునికి కూడా ఎవరో ఇచ్చినదే అని సూచించబడింది, దాని కథ తరువాతి సర్గలో చెప్పబడుతుంది. ‘నీవు నారాయణుడవు’ అనే శ్లోకం సమీక్షిత సంస్కరణలో లేదు, ఇది ప్రచలిత పాఠం (వల్గేట్) లోని భక్తిప్రధాన భాగం. ముప్పై మూడవ శ్లోకపు ఉత్తరార్ధంలో ‘అథోవాచ మహాత్మానమ్ ఇక్ష్వాకూణాం మహారథః’ (అప్పుడు ఇక్ష్వాకులలో మహారథుడైనవాడు ఆ మహాత్మునితో అన్నాడు) అని రాముని సమాధానం ఆరంభమవుతుంది. అగస్త్యుడు రాముని కేవలం అతిథిగా భావించడం లేదు, హృదయంలో నిలిచిన దేవునిగా భావిస్తున్నాడు. శూద్రవధ వార్తను దేవతలే అతనికి నివేదించారు, అందువల్ల అతడు రాముని కర్మను ప్రశంసిస్తున్నాడు. రాత్రి ఉండమని ఆహ్వానించడం ప్రీతికి లక్షణం, ఉదయాన వెళ్ళడానికి అనుమతి పురాన్నీ ప్రజలనూ స్మరించడం. ఆభరణపు వర్ణన మూడు విధాలు — విశ్వకర్మ నిర్మించినది, దివ్యరూపంతో కూడినది, తన తేజస్సుతో ప్రకాశించేది. ముని దానానికి కారణాన్ని కూడా చెపుతున్నాడు — నీవే తరింపజేయగలవు, అందువల్ల నీకు ఇచ్చినది మహాఫలం. తరింపజేయడం అంటే ఏమిటో, ఆభరణాన్ని మొదట ఇచ్చినవాని కథ చెప్పినప్పుడు ముందు స్పష్టమవుతుంది.

బుద్ధిమంతులలో శ్రేష్ఠుడైన రాముడు క్షత్రధర్మాన్ని స్మరిస్తూ ఇలా అన్నాడు — ‘భగవాన్, ప్రతిగ్రహం (దానం స్వీకరించడం) బ్రాహ్మణునికి నిందార్హం కాదు; విప్రా, క్షత్రియుడు ఎలా స్వీకరించగలడు? విప్రేంద్రా, క్షత్రియులకు ప్రతిగ్రహం ఎంతో నిందితమైనది, ముఖ్యంగా బ్రాహ్మణుడు ఇచ్చినది. అది ఎలా యుక్తమో చెప్పాలి.’ రాముడు ఇలా అనగా ఆ మహర్షి బదులిచ్చాడు. రాముని అభ్యంతరం శాస్త్రీయమైనది — వర్ణధర్మంలో ప్రతిగ్రహం బ్రాహ్మణుని వృత్తి, క్షత్రియునికి మాత్రం దానమే ధర్మం, స్వీకరించడం కాదు. ఇదే సర్గలో శూద్రుని వర్ణధర్మ అతిక్రమణ దండించబడింది, అందువల్ల రాముడు తానూ వర్ణధర్మాన్ని ఉల్లంఘించడానికి ఇష్టపడడు అనే పొందిక ఉంది. ఈ శ్లోకాలు సమీక్షిత సంస్కరణలో లేవు. రాముడు ముని ప్రీతిని కూడా ధర్మపు త్రాసులో తూచి పరీక్షిస్తున్నాడు — ఇది అతని వివేకం.

అగస్త్యుడు ఇలా అన్నాడు — ‘రామా, పూర్వం బ్రహ్మమయమైన కృతయుగంలో ప్రజలందరూ రాజు లేనివారుగా ఉన్నారు, దేవతలకు మాత్రమే శతక్రతువు (ఇంద్రుడు) రాజుగా ఉన్నాడు. ఆ ప్రజలు రాజు కోసం దేవదేవేశుడైన బ్రహ్మను ఆశ్రయించారు — “దేవా, నీవు దేవతలకు శతక్రతువును రాజుగా నియమించావు; లోకేశా, మాకు కూడా నరశ్రేష్ఠుడైన ఒక రాజును ఇవ్వు, అతనిని పూజిస్తూ మేము పాపాలు తొలగినవారమై సంచరిస్తాం. రాజు లేకుండా మేము నివసించం, ఇదే మా దృఢ నిశ్చయం.” అప్పుడు దేవశ్రేష్ఠుడైన బ్రహ్మ ఇంద్రునితో కూడిన లోకపాలకులను పిలిపించి “మీ తేజస్సులో భాగాలు ఇవ్వండి” అన్నాడు. అప్పుడు లోకపాలకులందరూ తమ తేజస్సులో భాగాలు ఇచ్చారు. అప్పుడు బ్రహ్మ తుమ్మాడు, దాని నుండి క్షుపుడు అనే రాజు పుట్టాడు; బ్రహ్మ అతనిని లోకపాలకుల సమాన అంశాలతో కూర్చి, ఆ ప్రజలకు ప్రభువుగా ఇచ్చాడు. అందులో ఇంద్రుని భాగంతో రాజు భూమిని ఆజ్ఞాపించాడు, వరుణుని భాగంతో ప్రజల దేహాలను పోషిస్తాడు, కుబేరుని భాగంతో ధనాధిపతి కాంతిని ఇచ్చాడు, యముని భాగంతో ప్రజలను శాసించాడు. నరశ్రేష్ఠా, రఘునందనా, ఆ ఇంద్రుని భాగం వల్లనే నీవు నన్ను తరింపజేయడం కోసం దీనిని స్వీకరించు.’ తాత్పర్యం — రాజు కేవలం క్షత్రియుడే కాదు, దేవాంశంతో పుట్టినవాడు; ఇంద్రునిలా అతడు యజ్ఞభాగాలనూ దానాలనూ స్వీకరించడానికి అర్హుడు. ‘అక్షుపత్’ అంటే తుమ్మడం — బ్రహ్మ తుమ్ము నుండి క్షుపుని జన్మ, హిందీ వ్యాఖ్యానం కూడా ‘తుమ్ము వచ్చింది’ అనే చెపుతుంది. ఈ కథాభాగం మొత్తం సమీక్షిత సంస్కరణలో లేదు. ఈ ఆఖ్యానపు ఉద్దేశం రాజత్వపు దివ్యమూలాన్ని ప్రతిపాదించడం. ప్రజలు తామే రాజును కోరుకుంటారు, ఎందుకంటే రాజు లేకుండా ధర్మరక్షణ సాధ్యం కాదు, అరాజక లోకంలో పాపం పెరుగుతుంది. బ్రహ్మ ప్రతి లోకపాలకుని తేజస్సులో ఒక అంశాన్ని తీసుకొని రాజును నిర్మిస్తాడు — ఇంద్రుని నుండి ఆజ్ఞాశక్తి, వరుణుని నుండి పోషణశక్తి, కుబేరుని నుండి ధనశక్తి, యముని నుండి దండశక్తి. ఇలా రాజు నాలుగు కర్మలూ నలుగురు లోకపాలకుల గుణాలతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాయి. అగస్త్యుడు ఈ తర్కపు ఫలాన్ని రామునికి అన్వయిస్తున్నాడు — ఇంద్రాంశంతో కూడిన రాజు ఇంద్రునిలా దానాన్ని స్వీకరించడానికి యోగ్యుడు, దానితో క్షత్రధర్మానికి భంగం లేదు. అంతేకాక ముని తన తరణాన్ని కూడా కోరుకుంటున్నాడు — తనకు ఇచ్చిన ఆభరణాన్ని మళ్ళీ దానం చేయడంతో దాని ఫలం పూర్ణమవుతుంది. ఇలా రాముని సందేహం కేవలం ముని పట్టుదలతో కాదు, శాస్త్రంతోనే నివారించబడుతుంది. మనుస్మృతిలో కూడా రాజు లోకపాలకుల అంశ అని వర్ణించబడిందని ప్రసిద్ధి. ‘తత్ర ఐంద్రేణ నరశ్రేష్ఠ భాగేన’ అనే పదాలతో ముని ఆఖ్యానాన్ని ప్రస్తుత విషయానికి మళ్ళిస్తున్నాడు.

అప్పుడు రాముడు ఆ మహాత్ముడైన ముని ఇచ్చిన, సూర్యునిలా ప్రకాశిస్తున్న, చిత్రమైన దివ్యాభరణాన్ని స్వీకరించాడు. ఆ ఉత్తమ ఆభరణాన్ని స్వీకరించి రాముడు ప్రకాశిస్తున్న దాని ఆగమనాన్ని గురించి అడగడం మొదలుపెట్టాడు — ‘ఇది ఎంతో అద్భుతమైనది, దివ్యమైనది, అద్భుతమైన రూపంతో కూడినది; దీనిని నీవు ఎలా పొందావు, ఎక్కడి నుండి, ఎవరు తెచ్చారు? బ్రహ్మన్, మహాయశస్వీ, కుతూహలంతో నిన్ను అడుగుతున్నాను; నీవు ఎన్నో ఆశ్చర్యాలకు పరమ నిధివి కదా.’ కాకుత్స్థుడు ఇలా అడగగా ముని ఇలా అన్నాడు — ‘రామా, పూర్వం త్రేతాయుగంలో జరిగినది జరిగినట్లు విను.’ చివరి శ్లోకం ఒక అర్ధభాగంతో మాత్రమే కూర్చబడింది, కథ ఆరంభం తరువాతి సర్గలో ఉంది. రాముని కుతూహలం తరువాతి రెండు సర్గలలో శ్వేతరాజు కథను ప్రవర్తింపజేస్తుంది. ‘ఆశ్చర్యాలకు నిధి’ అనే విశేషణం ముని అనుభవపు విస్తృతిని సూచిస్తుంది. ఆభరణపు కాంతి సూర్యునితో పోల్చబడింది, అది దాని దివ్యమైన పుట్టుకను సూచిస్తుంది. ముని సమాధానంతో సంతృప్తి చెందిన రాముడు ఇప్పుడు నిస్సంకోచంగా దానాన్ని స్వీకరిస్తున్నాడు. స్వీకరించిన వెంటనే ప్రశ్న పుడుతుంది — ఇంత అద్భుతమైన వస్తువు వనంలో నివసించే తాపసుని చేతికి ఎలా వచ్చింది? ఇలా సర్గ చివర కొత్త కథకు ద్వారం తెరువబడుతుంది. రాముని ప్రశ్న మూడు విధాలు — ఎలా పొందావు, ఎక్కడి నుండి, ఎవరు తెచ్చారు అని.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे षट्सप्ततितमः सर्गः॥ ७६॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి