॥वाल्मीकिरामायणम् ఉత్తరకాండ · 66వ సర్గ

ఉత్తరకాండ

సర్గ

కుశలవుల జననం

శత్రుఘ్నుడు వచ్చిన రాత్రే సీత ప్రసవం, మునికుమారుల నివేదన, వాల్మీకి రక్షావిధానం, కుశలవుల నామకరణం, శత్రుఘ్నుని ఆనందం, యమునాతీరంలో చ్యవనాది ఋషులతో నివాసం

కవి ఒక సంయోగాన్ని చూపిస్తున్నాడు — ఏ రాత్రి శత్రుఘ్నుడు వాల్మీకి పర్ణశాలలో ప్రవేశించాడో, అదే రాత్రి సీత కూడా ఇద్దరు బిడ్డలను ప్రసవించింది. రాముని తమ్ముడు ఆశ్రమంలో ఉండగా రాముని పుత్రులు పుడుతున్నారు — ఇది దైవఘటన. అప్పుడు అర్ధరాత్రి సమయంలో మునిబాలకులు వాల్మీకి దగ్గరకు వెళ్ళి సీత శుభప్రసవమనే ప్రియవార్తను చెప్పారు — భగవాన్, రాముని భార్య ఆమె ఇద్దరు బిడ్డలను ప్రసవించింది; అందువల్ల ఓ మహాతేజస్వీ, భూతాలను నశింపజేసే రక్షను చెయ్యి. కొత్తగా పుట్టిన శిశువులను భూతప్రేతాదుల నుండి కాపాడటానికి మంత్రాలతో రక్షావిధానం చేయడం ప్రాచీనాచారం. వారి ఆ మాట విని మహర్షి దగ్గరకు వచ్చాడు. బాలచంద్రుల వంటి, దేవపుత్రుల వంటి మహాతేజస్వులైన ఇద్దరు కుమారులను అతడు చూశాడు. బాలచంద్రుని ఉపమ శిశువుల సౌమ్యతనూ కాంతినీ సూచిస్తుంది; దేవపుత్రుల ఉపమ వారి దివ్యతేజస్సును. సీత వనవాసిని, అయినా ఆమె పుత్రులు రాజలక్షణాలతో కూడినవారు. మునికుమారుల ఉత్సాహం కూడా మధురమైనది — అర్ధరాత్రే వారు గురువును లేపుతున్నారు, ఎందుకంటే ఆశ్రమంలోని అందరూ సీతను స్నేహంతో చూస్తారు.

సంతోషించిన మనస్సుతో వాల్మీకి అక్కడికి వెళ్ళి ఇద్దరు కుమారులను చూసి, వారికి రాక్షసులను నశింపజేసే, భూతాలను పోగొట్టే రక్షను చేశాడు. ఆ ద్విజుడు ఒక పిడికెడు కుశలనూ (దర్భలనూ) లవాన్నీ తీసుకొని వారికి భూతవినాశకమైన రక్షను ఇచ్చాడు. కుశలు పవిత్రమైన దర్భలు; లవం అంటే వాటి కొనభాగం లేదా కోసిన ముక్క. తరువాత నామకరణానికి కారణం చెపుతున్నాడు — వారిలో మొదట పుట్టినవానిని మంత్రాలతో సంస్కరించిన కుశలతో తుడవాలి, అందువల్ల అతని పేరు కుశుడు. రెండవవానిని వృద్ధస్త్రీలు శ్రద్ధగా లవంతో తుడవాలి, అందువల్ల అతడు పేరుకు లవుడు. ఇలా కవలలైన ఆ ఇద్దరూ నేను పెట్టిన కుశలవులనే పేర్లతో ప్రసిద్ధులవుతారు. వస్తువుల సంబంధం వల్ల పేర్లు పుడతాయి — కర్మను బట్టి పేరు అనేది ప్రాచీన పద్ధతి. కుశలవులు అనే జంటపేరు ముందు రామాయణ గాయకులుగా ప్రసిద్ధమవుతుంది; ఈ రోజు వాల్మీకే వారికి మొదటి గురువని ఇక్కడ సూచించబడుతోంది. వాల్మీకి ‘మత్కృతాభ్యామ్’ (నేను పెట్టిన) అనే మాట అతని ఆత్మీయతను చూపిస్తుంది — అతడు కేవలం రక్షకుడు కాదు, తండ్రిలా పేరు పెట్టినవాడు.

ఆ రక్షను ముని చేతి నుండి ఏకాగ్రచిత్తులైన ఆ వృద్ధ తాపసస్త్రీలు స్వీకరించారు; పాపరహితులైన వారు అప్పుడు ఆ ఇద్దరు శిశువులకూ రక్షావిధానం చేశారు. అలా రక్ష జరుగుతుండగా వృద్ధస్త్రీలు గోత్రాన్నీ పేర్లనూ, రాముని నామసంకీర్తననూ, సీత శుభప్రసవాలనూ ఉచ్చరించారు. ముని మంత్రం ఇస్తాడు, స్త్రీలు విధిని నిర్వహిస్తారు — ఇలా ఆశ్రమంలో పనుల విభజన. రక్షావిధిలో శిశువు గోత్రమూ తండ్రి పేరూ ఉచ్చరించబడతాయి; అందువల్ల వృద్ధలు ‘రాముని పుత్రులు’ అని బిగ్గరగా కీర్తిస్తున్నారు. ఈ మాటే అర్ధరాత్రి శత్రుఘ్నుని చెవిని చేరుతుంది. ఇలా కవి కథాసూత్రాన్ని కలుపుతున్నాడు — రక్షావిధిలోని శబ్దమే శత్రుఘ్నునికి తెలియడానికి కారణం. వనవాసినులైన వృద్ధ తాపసస్త్రీలు సీతకు తల్లి స్థానంలో ఉన్నారు; ప్రసవకాలంలో వారే ఆమెకు సహాయకులు. నిర్వాసన దుఃఖంలో కూడా సీతకు ఆశ్రమంలో స్నేహమూ సమ్మానమూ లభిస్తున్నాయని కవి సూక్ష్మంగా చూపిస్తున్నాడు.

అర్ధరాత్రి శత్రుఘ్నుడు ఆ ఎంతో గొప్ప ప్రియవార్తను విన్నాడు — రాముని, సీత పేర్లూ, గోత్రోచ్చారణా, అందమైన ఇద్దరు పుత్రుల జననమూ. అప్పుడు అతడు సీత పర్ణశాలకు వెళ్ళి ‘అమ్మా, అదృష్టం!’ అన్నాడు. ‘మాతః’ (అమ్మా) అనే సంబోధన అన్నగారి భార్యపై మాతృభావాన్ని చూపిస్తుంది; ‘దిష్ట్యా’ (అదృష్టం) అనేది అభినందన. నిర్వాసితురాలైన సీతకు మరిది అభినందన ఓదార్పు రూపం కూడా కావచ్చు. అప్పుడు ఎంతో సంతోషించిన మహాత్ముడైన శత్రుఘ్నునికి ఆ వర్షాకాలపు శ్రావణరాత్రి వేగంగా గడిచిపోయింది. ఆనందంలో కాలం వేగంగా గడుస్తుందనేది లోకానుభవం. ‘శ్రావణీ’ అనే పదంతో కాలం నిర్దేశించబడింది — శ్రావణమాసం, వర్షఋతువు — లవణవధ కోసం రాముడు నిర్దేశించిన కాలం. ఇలా కుశలవుల జననమూ శత్రుఘ్నుని విజయకాలమూ ఒకే మాసంలో.

తెల్లవారగానే మహావీర్యవంతుడైన శత్రుఘ్నుడు పూర్వాహ్ణకృత్యాలు పూర్తిచేసి, చేతులు జోడించి మునికి వీడ్కోలు చెప్పి, మళ్ళీ పశ్చిమాభిముఖంగా వెళ్ళాడు. రాజకుమారుడైనా ప్రయాణంలో నిత్యకర్మను విడువడు. అతడు ఏడు రాత్రులు దారిలో గడిపి యమునాతీరానికి చేరుకొని, పుణ్యకీర్తులైన ఋషుల ఆశ్రమంలో విడిది చేశాడు. అక్కడ ఆ రాజు భార్గవుడు మొదలైన మునులతో కలిసి మనోహరమైన కథలతో గడిపాడు. భార్గవుడంటే చ్యవనుడే; తరువాతి సర్గలో అతడు లవణుని శూలపు పూర్వవృత్తాంతాన్ని చెపుతాడు. చివరలో ఉపజాతి వృత్తంతో కవి ఇలా అంటాడు — రఘువీరుడూ మహాత్ముడూ రాజకుమారుడూ అయిన అతడు కాంచనుడు మొదలైన, కలిసి వచ్చిన ఎందరో మునులతో, అనేక రకాల కథలతో అప్పుడు రాత్రిని గడిపాడు. మునుల సాంగత్యంలో కథలతో రాత్రి గడిచింది; యుద్ధానికి ముందు శత్రుఘ్నుడు శాంతచిత్తుడూ జ్ఞానసంపన్నుడూ అవుతున్నాడు. ఇలా సర్గ రెండు సంఘటనల సంధి — రామవంశపు వృద్ధి, లవణవధకు సన్నాహం.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे षट्षष्टितमः सर्गः॥ ६६॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి