॥वाल्मीकिरामायणम् ఉత్తరకాండ · 54వ సర్గ

ఉత్తరకాండ

సర్గ

నృగుడు గుంటలో ప్రవేశించడం

లక్ష్మణుని ప్రశ్న, నృగుడు మంత్రులనూ ప్రజలనూ పిలిపించడం, వసువుకు పట్టాభిషేకం, సుఖస్పర్శ గల గుంటల నిర్మాణం, కుమారునికి ఉపదేశం, గుంటలో ప్రవేశం

రాముని మాటలు విని, పరమార్థం తెలిసిన లక్ష్మణుడు చేతులు జోడించి, దీప్తమైన తేజస్సు గల రాఘవునితో ఇలా అన్నాడు — ‘కాకుత్స్థా, చిన్న అపరాధానికే ఆ ఇద్దరు ద్విజులు రాజర్షి నృగునికి మరొక యమదండం లాంటి ఇంత గొప్ప శాపం ఇచ్చారు. పురుషశ్రేష్ఠా, తనకు పాపం అంటిందని విని, కోపంతో ఉన్న ఆ ద్విజులతో నృగమహారాజు ఏమన్నాడు?’ లక్ష్మణుడు ఇలా అడగగా రాఘవుడు మళ్ళీ ఇలా అన్నాడు — ‘సౌమ్యుడా, పూర్వం శాపంతో గాయపడిన ఆ రాజు ఏమన్నాడో విను. ఆ విప్రులిద్దరూ దారిన వెళ్ళిపోయారని తెలిసి, ఆ రాజు మంత్రులందరినీ, నైగములనూ, పౌరప్రముఖులనూ, పురోహితునీ, సమస్త ప్రజలనూ పిలిపించి, దుఃఖంతో నిండినవాడై ఇలా అన్నాడు — “ఏకాగ్రచిత్తులై నా మాట వినండి. నారదుడూ పర్వతుడూ లాంటి భద్రులూ నిందారహితులూ అయిన ఆ ఇద్దరు బ్రాహ్మణులు నాకు గొప్ప భయాన్ని ఇచ్చి, గాలిలా ముల్లోకాలకూ వెళ్ళిపోయారు.”’ లక్ష్మణుని ప్రశ్నలో న్యాయబుద్ధి కనిపిస్తుంది — అపరాధానికీ దండనకూ సమానమైన నిష్పత్తి లేదని అతడు భావిస్తున్నాడు. ‘పరమార్థవిత్’ (పరమార్థం తెలిసినవాడు) అనే విశేషణం కథలోని గూఢార్థాన్ని తెలుసుకోవాలని అతడు కోరుతున్నాడని సూచిస్తుంది. శాపం విన్నా నృగుడు బ్రాహ్మణులకు వ్యతిరేకంగా ఏమీ అనడం లేదు; వారిని ‘భద్రులు’, ‘నిందారహితులు’ అనే వర్ణిస్తున్నాడు — ఇది అతని బ్రాహ్మణభక్తి. నైగములంటే నగరంలోని వర్తకప్రముఖులు; వారిని కూడా పిలిపించి అతడు ప్రజలందరినీ సాక్షులుగా చేస్తున్నాడు. నారదపర్వతుల ఉపమ ఆ బ్రాహ్మణుల తేజస్సునూ వేగంగా వెళ్ళిపోవడాన్నీ సూచిస్తుంది. గత సర్గలో రాముడు ‘రాజు పని మీద వచ్చినవారికి దర్శనం ఇవ్వాలి’ అని ఉపదేశించాడు; ఇక్కడ నృగుడు తన దోషం తెలిసి కూడా ప్రజల ఎదుటనే తన దుర్దశను నివేదిస్తున్నాడు — ఇది రాజు సత్యసంధతకు నిదర్శనం. అతడు ఎవరినీ నిందించడం లేదు, కేవలం తన భాగ్యాన్ని స్వీకరిస్తున్నాడు.

‘నృగుడు అన్నాడు — “వసువు అనే ఈ కుమారునికి ఈ రోజే ఇక్కడ పట్టాభిషేకం చేయండి. శిల్పులు నా కోసం సుఖస్పర్శ గల ఒక గుంటను నిర్మించాలి, అందులో నేను బ్రాహ్మణుల నుండి వెలువడిన శాపాన్ని అనుభవించి తీర్చుకుంటాను. ఒక గుంట వర్షాన్ని నివారించేదిగా, మరొకటి మంచునూ చలినీ నివారించేదిగా, ఇంకొకటి వేసవి వేడిని నివారించే సుఖస్పర్శ గలదిగా శిల్పులు నిర్మించాలి. ఫలాలు కాసే చెట్లు, పూలు పూసే తీగలు, నీడనిచ్చే రకరకాల పొదలు — అన్నిటినీ నాటించండి. గుంటల చుట్టూ అన్ని దిక్కులనూ రమణీయంగా చేయండి. కాలచక్రం తిరిగి శాపపు గడువు పూర్తయ్యేదాకా నేను ఇక్కడ సుఖంగా నివసిస్తాను. వాటిలో ప్రతిరోజూ సుగంధభరితమైన పూలు ఉంచండి. అవి ఒకటిన్నర యోజనాల మేర చుట్టూ వ్యాపించి నాకు చెందేలా చేయండి.”’ నృగుడు శాపాన్ని తప్పించుకోవడానికి ప్రయత్నించడం లేదు; దానిని స్వీకరించి, దానిని అనుభవించడానికి ఏర్పాట్లు మాత్రమే చేస్తున్నాడు — ఇది క్షత్రియుని ధైర్యానికి లక్షణం. మూడు ఋతువులకూ మూడు గుంటలు అనే ఏర్పాటు అతని దూరదృష్టిని చూపిస్తుంది. కుమారుని పట్టాభిషేకం మొదట జరుగుతుంది — రాజ్యం ఒక్క క్షణమైనా రాజు లేకుండా ఉండకూడదని అతని చింత. ‘సంక్షయిష్యామి’ (తీర్చుకుంటాను) అనే పదంతో అతడు శాపాన్ని కర్మఫలంలాగా అనుభవించి క్షయింపజేయాలని కోరుతున్నాడు. ‘అధ్యర్ధ యోజనం’ అంటే ఒకటిన్నర యోజనం; అంత విశాలమైన ఉద్యానప్రదేశాన్ని గుంటల చుట్టూ నిర్మించాలని ఆజ్ఞ. తొండరూపంలో ఉన్నా రాజు సుఖంగా జీవించాలని అతని కోరిక; శాపాన్ని అంగీకరించాడు, కానీ దాని కష్టాన్ని వీలైనంత తగ్గించాడు. దీనివల్ల శాపాన్ని కూడా బుద్ధిమంతుడు ధైర్యంతో సహిస్తాడని తెలుస్తుంది.

‘ఇలా ఏర్పాట్లు చేసి, అప్పుడు వసువును రాజ్యంలో నిలిపి అతడు ఇలా అన్నాడు — “కుమారా, ఎప్పుడూ ధర్మనిష్ఠుడవై క్షత్రధర్మం ప్రకారం ప్రజలను పాలించు. నరశ్రేష్ఠా, అంతటి చిన్న అపరాధానికి కూడా కోపించిన ఇద్దరు ద్విజులు నాపై శాపం ఎలా వేశారో నీవు ప్రత్యక్షంగా చూశావు. నరశ్రేష్ఠా, నా కోసం పరితపించకు. కుమారా, కృతాంతమైన దైవం కుశలమైనది, సమర్థమైనది; దాని చేతనే నేను ఈ ఆపదకు లోనయ్యాను. మనిషి పొందవలసినవాటినే పొందుతాడు, వెళ్ళవలసిన చోటికే వెళ్తాడు, అనుభవించవలసిన దుఃఖాలనూ సుఖాలనూ అనుభవిస్తాడు. వత్సా, పూర్వజన్మలో చేసినవాటి ఫలమే ఇది; విషాదపడకు.” ఇలా కుమారునితో చెప్పి, మహాకీర్తిమంతుడైన ఆ రాజు నివాసం కోసం చక్కగా నిర్మించిన గుంటలోకి వెళ్ళాడు. ఇలా అప్పుడు ఆ మహాత్ముడైన రాజు గొప్ప రత్నాలతో అలంకరించిన ఆ గుంటలో ప్రవేశించి, ద్విజులు కోపంతో విడిచిన శాపాన్ని నెరవేర్చాడు.’ నృగుని ఉపదేశంలో రెండు పాఠాలున్నాయి — మొదటిది, రాజు ఎప్పుడూ ధర్మనిష్ఠుడై ఉండాలి, ఎందుకంటే చిన్న ప్రమాదం కూడా పెద్ద దుఃఖానికి దారితీస్తుంది; రెండవది, దైవనియమాన్ని దాటలేమని తెలిసి శోకించకూడదు. ‘ప్రత్యక్షం తే’ (నీ కళ్ళెదుటే) అనే మాట కుమారుడే స్వయంగా సాక్షి అని సూచిస్తుంది; అందువల్ల ఉపదేశం ఉదాహరణతో దృఢమవుతుంది. పూర్వజన్మ కర్మల ఫలం అనే సిద్ధాంతం శాపాన్ని కూడా న్యాయమైనదిగా చేస్తుంది — ద్విజులు కేవలం నిమిత్తమాత్రులు. చివరి శ్లోకం ఉపజాతి వృత్తంలో రచించబడింది, సర్గ ముగింపును సూచిస్తుంది. రత్నాలతో అలంకరించిన గుంట అంటే శాపాన్ని అనుభవించడం కూడా రాజోచితంగానే జరిగిందని కవి సూచిస్తున్నాడు. తండ్రి చివరి ఉపదేశం కుమారుని రాజ్యారంభంలోనే ఇవ్వబడింది; అందువల్ల వసువు పాలన తండ్రి అనుభవంతో ఆరంభమవుతుంది. దీని ద్వారా రాముడు కూడా లక్ష్మణునికి నేర్పుతున్నాడు — రాజు ప్రమాదం అతనికి మాత్రమే కాదు, అతని వంశానికి కూడా దుఃఖం తెస్తుంది.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे चतुःपञ्चाशः सर्गः॥ ५४॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి