॥वाल्मीकिरामायणम् ఉత్తరకాండ · 49వ సర్గ

ఉత్తరకాండ

సర్గ

వాల్మీకి సీతను ఊరడించడం, ఆశ్రమప్రవేశం

మునికుమారుల నివేదన, వాల్మీకి రాక, సీతకు ఆశ్వాసన, తాపసీమణుల చేతికి సీతను అప్పగించడం

అక్కడ ఏడుస్తున్న సీతను చూసి ఆ మునిబాలకులు తీక్ష్ణబుద్ధి గల భగవాన్ వాల్మీకి ఉన్నచోటికి పరుగెత్తారు. మునికుమారులందరూ ముని పాదాలకు అభివాదం చేసి ఆమె రోదనధ్వనిని మహర్షికి నివేదించారు — ‘భగవాన్, ఏ మహాత్ముని పత్నియో, లక్ష్మీదేవిలా, ఇంతకుముందు ఎప్పుడూ చూడనిది, మోహంతో వికృతమైన ముఖంతో రోదిస్తోంది. భగవాన్, బాగా చూడండి — ఆమె ఆకాశం నుండి జారిపడిన దేవతలా ఉంది. నదీతీరంలో ఎవరో ఒక శ్రేష్ఠమైన స్త్రీ దుఃఖిస్తోంది. గాఢమైన శోకంలో మునిగి ఆమె ఏడుస్తుండగా మేము చూశాము — ఒంటరిగా, దీనంగా, అనాథలా, దుఃఖశోకాలకు అర్హురాలు కానిదానిగా. ఈమెను మనుష్యస్త్రీగా మేము ఎరుగము; ఈమెకు సత్కారం చేయండి. ఆశ్రమానికి దగ్గరలో ఆమె మిమ్మల్ని శరణు కోరి వచ్చింది. ఆ సాధ్వి రక్షకుని కోరుతోంది; భగవాన్, ఆమెను మీరు రక్షించాలి.’ బాలకుల మాటలలో విస్మయమూ కరుణా ఉన్నాయి — వారికి సీత తెలియదు, కాని ఆమె దివ్యరూపాన్నీ దుఃఖాన్నీ చూసి వ్యాకులపడుతున్నారు. ‘లక్ష్మీదేవిలా’, ‘ఆకాశం నుండి జారిపడిన దేవతలా’ అనే ఉపమలతో ఆమె సౌందర్యమూ పవిత్రతా సూచించబడ్డాయి. బాలకులకు కూడా ‘సత్క్రియా ప్రయుజ్యతాం’ అనే ఆతిథ్యధర్మం తెలుసు — ఆశ్రమ సంస్కారం. ‘అనర్హా దుఃఖశోకాభ్యాం’ అనేది వారి నిర్ణయం — ఇలాంటి స్త్రీ దుఃఖానికి తగినది కాదు. వారి మాటలు విని ధర్మవేత్త అయిన ముని బుద్ధితో నిశ్చయించి కర్తవ్యాన్ని గ్రహిస్తాడు. ఈ భాగంలోని అనేక అర్ధశ్లోకాలు (4.2, 5, 6.2, 7.1) సమీక్షిత సంస్కరణలో కనిపించవు; వల్గేట్ పాఠంలో బాలకుల నివేదన విస్తారంగా ఉంది. ‘మునిదారకాః’ అనే పదంతో ఆశ్రమంలోని బాలకులూ శిష్యులూ చెప్పబడ్డారు; వారే మొదట సీతను చూస్తారు. ‘ఉగ్రధీః’ అనే వాల్మీకి విశేషణం అతని తపస్సు తీవ్రతను సూచిస్తుంది.

తపస్సుతో దివ్యదృష్టిని పొందిన వాల్మీకి మైథిలి ఉన్నచోటికి వేగంగా వెళ్ళాడు. వెళ్తున్న ఆ మహాబుద్ధిమంతుని వెంట శిష్యులు కూడా వెళ్ళారు. మహాబుద్ధిమంతుడైన అతడు ఆ ప్రదేశాన్ని ఉద్దేశించి కొంతదూరం కాలినడకనే వెళ్ళి, అందమైన అర్ఘ్యాన్ని తీసుకొని జాహ్నవీతీరానికి వచ్చాడు. అక్కడ అతడు రాఘవుని ప్రియపత్ని అయిన సీత అనాథలా ఉండడం చూశాడు. అప్పుడు మునిశ్రేష్ఠుడైన వాల్మీకి శోకభారంతో బాధపడుతున్న ఆ సీతను తన తేజస్సుతో ఆహ్లాదపరుస్తున్నట్లుగా మధురమైన మాట పలికాడు. ‘తపసా లబ్ధచక్షుష్మాన్’ అనే పదం ముఖ్యమైనది — వాల్మీకి దివ్యదృష్టితో అంతా ఎరుగును; అతనికి సీత శుద్ధి ప్రత్యక్షం. అర్ఘ్యం తీసుకొని రావడం — అతడు సీతను పూజ్యురాలైన అతిథిలా సత్కరిస్తున్నాడు, అనాథలా కాదు. ‘పద్భ్యామేవ’ — స్వయంగా కాలినడకన రావడం అతని వినయాన్నీ కరుణనూ చూపుతుంది. తొమ్మిదవ శ్లోకం ఆరు పాదాలది. ఇక్కడ రామాయణపు ఆదికవి స్వయంగా కథలో పాత్రగా ప్రవేశిస్తున్నాడు — కవియే నాయికకు రక్షకుడవుతున్నాడు. ‘తేజసా హ్లాదయన్నివ’ అనేది విరోధాభాసం — తేజస్సు కాలుస్తుంది, కాని ముని తేజస్సు ఆహ్లాదపరుస్తుంది. అర్ఘ్యజలం పూజ కోసం ఇవ్వబడుతుంది; ముని రాజమహిషిని యథోచితంగా గౌరవిస్తున్నాడు. ‘అనాథవత్’ అనే పదంలోని ‘వత్’ ప్రత్యయం సూచిస్తుంది — ఆమె నిజానికి అనాథ కాదు, రాముని పత్ని; అలా కనిపిస్తోంది మాత్రమే. ముని సీతను దూరం నుండే చూసి ఆమె దుఃఖాన్ని గ్రహిస్తున్నాడు; ప్రశ్న లేకుండానే ఆమెను ఊరడించడానికి పూనుకొంటున్నాడు.

‘పతివ్రతా, నీవు దశరథుని కోడలివి, రాముని ప్రియమైన పట్టమహిషివి, రాజు జనకుని కుమార్తెవి; నీకు స్వాగతం. నీవు వస్తుండగానే ధర్మసమాధితో నిన్ను నేను గుర్తించాను; కారణమంతా కూడా నా హృదయంతో గ్రహించాను. మహాభాగా, నీ గురించి అంతా యథార్థంగా నాకు తెలుసు; ముల్లోకాలలో జరిగేదంతా నాకు తెలుసు. సీతా, తపస్సుతో లభించిన దృష్టితో నీవు పాపం లేనిదానివని నేను ఎరుగుదును. వైదేహీ, నిశ్చింతగా ఉండు; ఇప్పుడు నీవు నా రక్షణలో ఉన్నావు. నా ఆశ్రమానికి దగ్గరలో తపస్సులో నిలిచిన తాపసీమణులు ఉన్నారు; అమ్మా, వారు నిన్ను సొంత బిడ్డలా ఎల్లప్పుడూ పాలిస్తారు. ఈ అర్ఘ్యాన్ని స్వీకరించు; నిశ్చింతగా, బాధ లేకుండా ఉండు. సొంత ఇంటికి వచ్చినట్లుగా భావించి విషాదపడకు.’ వాల్మీకి మాట సీతకు మొదటి సాంత్వన — అతడు ఆమె మూడు కులాలనూ గుర్తుచేస్తున్నాడు: పుట్టింటి కులం, మామగారి కులం, భర్త కులం; దానితో ఆమె గౌరవాన్ని మళ్ళీ నిలుపుతున్నాడు. ‘అపాపాం వేద్మి’ అనే సాక్ష్యం ముఖ్యమైనది — పౌరులకు తెలియనిది ఋషి తపస్సుతో ఎరుగును. ‘సొంత ఇంటికి వచ్చినట్లుగా’ అనే మాటతో ఆశ్రమమే ఆమెకు కొత్త ఇల్లు అని ఆశ్వాసన. ‘వత్సే’ (అమ్మా) అనే సంబోధన తండ్రి వంటి స్నేహాన్ని వెల్లడిస్తుంది. పదమూడవ శ్లోకం వల్గేట్ పాఠంలో మాత్రమే ఉంది — ముని సర్వజ్ఞత గురించి ప్రత్యేకమైన మాట. ‘సాంప్రతం మయి వర్తసే’ — ఇప్పుడు నీవు నా రక్షణలో ఉన్నావు అని ఆశ్వాసన. ‘ధర్మసమాధినా’ అంటే యోగబలంతో — ముని ధ్యానంతో అంతా చూస్తాడు.

ముని పలికిన పరమాద్భుతమైన మాట విని సీత తలవంచి అతని పాదాలకు నమస్కరించి చేతులు జోడించి ‘అలాగే’ అన్నది. వెళ్తున్న మునిని సీత చేతులు జోడించి వెనుకనే అనుసరించింది. వైదేహితో కలిసి వస్తున్న మునిని చూసి మునిపత్నులు సంతోషంతో ఎదురువచ్చి ఈ మాట అన్నారు — ‘మునిశ్రేష్ఠా, మీకు స్వాగతం; చాలాకాలానికి వచ్చారు. మేమందరమూ మీకు అభివాదం చేస్తున్నాము; చెప్పండి, ఏమి చేయాలి?’ వారి ఆ మాట విని వాల్మీకి ఇలా అన్నాడు — ‘ఈమె ధీమంతుడైన రాముని పత్ని సీత, ఇక్కడికి వచ్చింది. ఈమె దశరథుని కోడలు, జనకుని కుమార్తె, సతి, పాపం లేనిది, భర్తచే విడువబడినది; నేను ఎల్లప్పుడూ ఈమెను పాలించవలసి ఉంది. మీరు ఈమెను పరమస్నేహంతో చూసుకోండి; నా గౌరవం వల్లనూ నా మాట వల్లనూ ఈమె మీకు ప్రత్యేకంగా పూజ్యురాలు కావాలి.’ ఇలా మాటిమాటికీ వైదేహిని అప్పగించి, మహాయశస్వీ మహాతపస్వీ అయిన వాల్మీకి శిష్యులతో కలిసి తన ఆశ్రమానికి తిరిగి వచ్చాడు. మునిపత్నుల స్వాగతవచనం ‘చాలాకాలానికి వచ్చారు’ — ముని చాలాకాలంగా అక్కడికి రాలేదు; ఈ రోజు సీత నిమిత్తంగా వచ్చాడు. వాల్మీకి సీతను ‘పాపం లేనిది’ అని మళ్ళీ మళ్ళీ ప్రకటిస్తున్నాడు — సీత శుద్ధికి అతడే మొదటి సాక్షి; ముందు రామసభలో కూడా అతడే ఆమె శుద్ధిని ప్రమాణపూర్వకంగా ప్రకటిస్తాడు. ‘ముహుర్ముహుః పరిదాయ’ — ముని ఎన్నోసార్లు సీత రక్షణను వారికి అప్పగిస్తున్నాడు; ఆమె సురక్షితత్వం విషయంలో అతని చింత కనిపిస్తుంది. పద్దెనిమిదవ శ్లోకం ఆరు పాదాలది; సమీక్షిత సంస్కరణలోని 014c ‘అన్వయాద్యత్ర తాపస్యః…’ అనే అర్ధం ఇక్కడ ముద్రిత ప్రతిలో లేదు. ఇలా సర్గ చివరలో సీత కొత్త ఇంటిలో ప్రతిష్ఠితురాలైంది — తాపసీమణుల స్నేహంలో, ఋషి రక్షణలో; అక్కడే ముందు ఆమె కుమారులు జన్మిస్తారు.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे एकोनपञ्चाशः सर्गः॥ ४९॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి