॥वाल्मीकिरामायणम् ఉత్తరకాండ · 5వ సర్గ

ఉత్తరకాండ

సర్గ

సుకేశుని కుమారుల వరప్రాప్తి, లంకానివాసం, సంతానం

దేవవతితో సుకేశుని వివాహం, మాల్యవంతుడు, సుమాలి, మాలి జననం, వారి తపస్సు, బ్రహ్మ వరం, విశ్వకర్మ లంకను సూచించడం, నర్మద కుమార్తెలతో వివాహం, వారి పుత్రపౌత్రులు, దేవపీడ

ధార్మికుడైన, వరం పొందిన రాక్షసుడు సుకేశుని చూచి, విశ్వావసునితో సమానమైన కాంతి గల గ్రామణి అనే గంధర్వుడు ఆలోచించాడు. అతనికి దేవవతి అనే కుమార్తె ఉంది — రెండవ లక్ష్మిలాంటిది, మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధురాలు, రూపయౌవనాలతో శోభించేది. ధర్మాత్ముడైన అతడు రాక్షసుల రాజ్యలక్ష్మిలాంటి ఆమెను సుకేశునికి ఇచ్చాడు. వరదానం వల్ల ఐశ్వర్యం పొందిన ఆ ప్రియమైన భర్తను పొంది, దేవవతి — నిర్ధనుడు ధనాన్ని పొందినట్లు — సంతృప్తురాలయింది. ఆమెతో కూడిన ఆ రజనీచరుడు, అంజనమనే దిగ్గజం నుండి పుట్టిన మహాగజం ఆడేనుగుతో శోభించినట్లు శోభించాడు. రాఘవా, తరువాత కాలక్రమంలో సుకేశుడు పుత్రులను కన్నాడు. అగస్త్యుడు ఇక్కడ సుకేశుని ‘ధార్మికుడు’ అని వర్ణిస్తున్నాడు — రాక్షసుడైనా అతడు ధర్మిష్ఠుడు, అందుకే గంధర్వుడు అతనికి కుమార్తెను ఇస్తాడు. ‘రక్షఃశ్రియం యథా’ (రాక్షసుల రాజ్యలక్ష్మిలా) అనే ఉపమతో దేవవతి రాక్షసుల రాజ్యలక్ష్మి మూర్తీభవించినట్లుందని హిందీ వ్యాఖ్యానం కూడా వివరిస్తుంది. ‘ధనం ప్రాప్యేవ నిర్ధనః’ (నిర్ధనుడు ధనాన్ని పొందినట్లు) అనే ఉపమ లౌకికమైనది, సరళమైనది — దరిద్రునికి ధనం లభించినప్పుడు కలిగే హర్షం ఎలాంటిదో ఆమె హర్షం అలాంటిది. అంజనం ఒక దిగ్గజం; దాని నుండి పుట్టిన ఏనుగు ఆడేనుగుతో ఎలా శోభిస్తుందో, సుకేశుడు దేవవతితో అలా శోభించాడు. పూర్వసర్గ చివర సుకేశుడు వరగర్వితుడని చెప్పబడింది, ఇక్కడ ధార్మికుడని — అతని స్వభావంలో రెండూ కనిపిస్తాయి. గ్రామణి విశ్వావసునితో సమానమైన కాంతి గలవాడు, అంటే గంధర్వరాజు వంటివాడు; కాబట్టి ఈ సంబంధం రెండు కులాలకూ తగినది.

సుకేశుడు త్రేతాగ్నులతో సమానమైన శరీరాలు గల ముగ్గురు పుత్రులను కన్నాడు — మాల్యవంతుడు, సుమాలి, బలవంతులలో శ్రేష్ఠుడైన మాలి. ముక్కంటితో సమానులైన ఆ ముగ్గురు రాక్షసపుత్రులను చూచి రాక్షసాధిపతి సంతోషించాడు. వారు మూడు లోకాలలా నిశ్చలంగా, మూడు అగ్నులలా స్థిరంగా, మూడు మంత్రాలలా అత్యుగ్రంగా, మూడు ఘోరమైన రోగాలలా ఉండేవారు. త్రేతాగ్నులతో సమానమైన తేజస్సు గల సుకేశుని ముగ్గురు కుమారులు, ఉపేక్షించబడిన రోగాలలా అక్కడ వృద్ధిపొందారు. తండ్రి వరప్రాప్తినీ తపోబలం వల్ల కలిగిన ఐశ్వర్యాన్నీ తెలుసుకొని ఆ సోదరులు దృఢనిశ్చయంతో తపస్సు చేయడానికి మేరువుకు వెళ్ళారు. నృపశ్రేష్ఠా, అక్కడ ఘోరమైన నియమాలను స్వీకరించి ఆ రాక్షసులు తపస్సు చేశారు. ఇక్కడ ‘మూడు’ అనే సంఖ్యతో ఉపమలు క్రమంగా ఆవృత్తమవుతాయి — మూడు లోకాలు, మూడు అగ్నులు, మూడు మంత్రాలు, మూడు రోగాలు. పాదటిప్పణులలో హిందీ వ్యాఖ్యానం ఈ ఉపమలను స్పష్టం చేస్తుంది — అగ్నులు గార్హపత్యం, ఆహవనీయం, దక్షిణాగ్ని; మంత్రాలు ప్రభుశక్తి, ఉత్సాహశక్తి, మంత్రశక్తి అనే మూడు శక్తులు, లేదా ఋగ్యజుస్సామవేదాలు; రోగాలు వాత, పిత్త, కఫాల నుండి పుట్టే రోగాలు. ఉపమల క్రమం కూడా అర్థవంతమైనది — మొదట స్థైర్యమూ తేజస్సూ, చివర రోగంలాంటి భయంకరత్వం. ‘వ్యాధయోపేక్షితా ఇవ’ (ఉపేక్షించబడిన రోగాలలా) అనే ఉపమ తీవ్రమైనది — చికిత్స చేయని రోగం పెరిగినట్లు వారు పెరిగారు, అంటే లోకానికి అనిష్టం కలిగించడానికి. తండ్రి వరాన్ని చూచి వారికీ వరలోభం పుట్టింది — ఈ ప్రవృత్తి రాక్షసవంశంలో మళ్ళీ మళ్ళీ కనిపిస్తుంది. ఎనిమిదవ శ్లోకంలో ‘త్రేతాగ్నిసమతేజసః’ (త్రేతాగ్నులతో సమానమైన తేజస్సు గలవారు) అనే ఆరవ శ్లోకపు ఉపమ బలాన్ని దృఢపరచడానికి మళ్ళీ ఆవృత్తమవుతుంది.

వారు సమస్త ప్రాణులకూ భయం కలిగించే ఘోరమైన తపస్సు చేశారు — భూమిపై దుర్లభమైన, సత్యం, ఆర్జవం, శమం గల తపస్సులతో దేవతలు, అసురులు, మనుష్యులతో కూడిన మూడు లోకాలనూ తపింపజేస్తూ. అప్పుడు నాలుగు ముఖాల ప్రభువు బ్రహ్మ శ్రేష్ఠమైన విమానాన్ని అధిరోహించి వచ్చి, సుకేశుని కుమారులను పిలిచి ‘నేను వరమిస్తాను’ అని పలికాడు. ఇంద్రునితో కూడిన దేవగణాలతో పరివేష్టితుడైన వరదాత బ్రహ్మ అని తెలుసుకొని, వారందరూ చెట్లలా వణుకుతూ చేతులు జోడించి ఇలా అన్నారు — ‘దేవా, తపస్సుచేత ఆరాధించబడిన నీవు మాకు వరం ఇవ్వదలచుకుంటే, మేము అజేయులమూ, శత్రుసంహారకులమూ, చిరంజీవులమూ, ప్రభావశాలులమూ, పరస్పరం అనురక్తులమూ అవుదుముగాక.’ ‘అలాగే అవుతారు’ అని చెప్పి బ్రాహ్మణవత్సలుడైన ప్రభువు బ్రహ్మ బ్రహ్మలోకానికి వెళ్ళిపోయాడు. రామా, వరం పొందిన ఆ రాత్రించరులందరూ వరదానం వల్ల పూర్తిగా నిర్భయులై దేవతలనూ అసురులనూ బాధించసాగారు. వారిచేత బాధించబడుతున్న దేవతలు, ఋషిసంఘాలతోనూ చారణులతోనూ కలిసి, నరకంలో ఉన్న మనుష్యులలా రక్షకుని పొందలేకపోయారు. ఇక్కడ ఆశ్చర్యం — రాక్షసుల తపస్సు కూడా ‘సత్యార్జవశమోపేతమ్’ (సత్యం, ఆర్జవం, శమం గలది); తపస్సు గుణాలు సాత్త్వికమైనవి, కాని ప్రయోజనం తామసమైనది. ‘వేపమానా ఇవ ద్రుమాః’ (చెట్లలా వణుకుతూ) — వరం యాచిస్తున్నప్పుడు వారు కూడా భయంతో వణుకుతారు; హిందీ వ్యాఖ్యానంలో ‘వృక్షాలలా వణుకుతూ’ అని ఉంది. వారి యాచన ఐదు విధాలు — అజేయత్వం, శత్రునాశం, దీర్ఘాయుస్సు, ప్రభుత్వం, పరస్పరస్నేహం. చివరి అంశం ‘పరస్పరమనువ్రతాః’ (పరస్పరం అనురక్తులు) విశిష్టమైనది — వారు సోదరులలో ఐక్యాన్ని యాచిస్తారు. ‘బ్రాహ్మణవత్సలః’ అనే బ్రహ్మ విశేషణం తపస్సుకు సంతుష్టుడై అతడు అందరికీ వరమిస్తాడని సూచిస్తుంది. ‘నిరయస్థా యథా నరాః’ (నరకంలో ఉన్న మనుష్యులలా) అనే ఉపమతో దేవతల దుర్దశ వర్ణించబడుతుంది — నరకంలో ఉన్నవారు రక్షకుని పొందలేనట్లే. పదకొండవ శ్లోకంలో ‘సర్వభూతభయావహమ్’ (సమస్త ప్రాణులకూ భయం కలిగించేది) అనే తపస్సు విశేషణం విరోధాన్ని చూపిస్తుంది — తపస్సు సమస్త ప్రాణులకూ భయం పుట్టిస్తుంది, ఎందుకంటే దాని లక్ష్యం పరపీడ. పన్నెండవ శ్లోకంలో బ్రహ్మ ‘విమానవరమాశ్రితః’ (శ్రేష్ఠమైన విమానాన్ని అధిరోహించి) వస్తాడు, కాలినడకన కాదు; పదమూడవ శ్లోకంలో ‘వరదోఽస్మి’ (వరమిస్తాను) అనేది అతని మొదటి మాట. పదిహేనవ శ్లోకంలో ‘భవామేతి’ అనే లోట్ (ఆశీరర్థక) రూపం యాచనలోని దృఢత్వాన్ని చూపిస్తుంది. పదిహేడవ శ్లోకంలో ‘వరదానసునిర్భయాః’ (వరదానం వల్ల పూర్తిగా నిర్భయులు) అనే పదం వరమే వారి నిర్భయత్వానికి కారణమని, తమ స్వంత ధైర్యం కాదని సూచిస్తుంది. పద్నాలుగవ శ్లోకంలో ‘ఊచుః ప్రాంజలయః సర్వే’ (అందరూ చేతులు జోడించి అన్నారు) — ముగ్గురూ ఒకే స్వరంతో యాచిస్తారు, ఇది వారి పరస్పర ఐక్యాన్ని సూచిస్తుంది.

రఘుశ్రేష్ఠా, అప్పుడు ఆ రాక్షసులు సంతోషించి, కలిసి శిల్పులలో శ్రేష్ఠుడు, అవినాశి అయిన విశ్వకర్మతో ఇలా అన్నారు — ‘ఓజస్సు, తేజస్సు, బలం గల మహాదేవతలకు మనసుకు నచ్చిన గృహాన్ని నీవే నీ తేజస్సుతో నిర్మిస్తావు. మహామతీ, మాకు కూడా హిమవంతుని గాని, మేరువును గాని, మందరాన్ని గాని ఆశ్రయించి, మహేశ్వరుని గృహంతో సమానమైన ఒక గొప్ప గృహాన్ని నిర్మించు.’ అప్పుడు మహాబాహువైన విశ్వకర్మ ఆ రాక్షసులకు ఇంద్రుని అమరావతి వంటి నివాసాన్ని గురించి చెప్పాడు — ‘రాక్షసేశ్వరులారా, దక్షిణ సముద్రతీరంలో త్రికూటమనే పర్వతం ఉంది, మరొకటి సువేలమనే రెండవ పర్వతం కూడా ఉంది. ఆ పర్వతపు మధ్యభాగంలో మేఘంలాంటి శిఖరంపై, పక్షులకు కూడా చేరశక్యం కానిదీ, నాలుగు వైపులా ఉలితో చెక్కబడినదీ అయిన చోట, ముప్పై యోజనాల వెడల్పు, నూరు యోజనాల పొడవు గల, బంగారు ప్రాకారంతో చుట్టబడిన, బంగారు తోరణాలతో కూడిన లంక అనే నగరి ఇంద్రుని ఆజ్ఞపై నాచేత నిర్మించబడింది. దుర్ధర్షులైన రాక్షసపుంగవులారా, ఇంద్రునితో కూడిన దేవతలు అమరావతిని చేరి నివసించినట్లు మీరు అందులో నివసించండి. లంకాదుర్గాన్ని చేరి, అనేక రాక్షసులతో పరివేష్టితులై మీరు శత్రువులకు దుర్జయులూ శత్రుసంహారకులూ అవుతారు.’ విశ్వకర్మ మాట విని ఆ రాక్షసశ్రేష్ఠులు వేలాది అనుచరులతో కలిసి ఆ పురికి వెళ్ళి నివసించారు. దృఢమైన ప్రాకారాలూ అగడ్తలూ గల, వందలాది బంగారు గృహాలతో నిండిన లంకను పొంది ఆ రజనీచరులు సంతోషంగా నివసించారు. ఇక్కడ లంక మూలకథ ఉంది — మూడవ సర్గలో విశ్రవసుడు ‘విశ్వకర్మచేత నిర్మించబడింది’ అని చెప్పాడు, ఇక్కడ దానికి కారణం స్పష్టమవుతుంది. ‘శక్రాజ్ఞప్తేన’ (ఇంద్రుని ఆజ్ఞపై) అనే పదం విచిత్రమైనది — ఇంద్రుని ఆజ్ఞతో నిర్మించబడిన పురి రాక్షసులకు ఇవ్వబడుతుంది. ‘టంకచ్ఛిన్నచతుర్దిశి’ — శిఖరపు నాలుగు పార్శ్వాలూ ఉలితో చెక్కబడ్డాయి, కాబట్టి ఎక్కడం దుష్కరం; హిందీ వ్యాఖ్యానం ‘ఉలితో కోయబడ్డాయి’ అని చెబుతుంది. ‘మహేశ్వరగృహప్రఖ్యమ్’ (మహేశ్వరుని గృహంతో సమానమైనది) అనే యాచన రాక్షసుల మహత్త్వాకాంక్షను చూపిస్తుంది — వారు శివుని కైలాసంతో సమానమైన గృహాన్ని కోరుతారు. పందొమ్మిదవ శ్లోకంలో ‘శిల్పినాం వరమవ్యయమ్’ అనేవి విశ్వకర్మకు రెండు విశేషణాలు — అతడు శిల్పులలో శ్రేష్ఠుడు, అవినాశి. ఇరవయ్యవ శ్లోకంలో రాక్షసులు అతనిని ప్రశంసించిన తరువాతనే యాచిస్తారు — ‘దేవతల గృహాలను నిర్మించేవాడవు నీవే’ అని; ఇది ముఖస్తుతి కూడా. ఇరవై ఒకటవ శ్లోకంలో మూడు పర్వతాలు ప్రత్యామ్నాయాలుగా చెప్పబడ్డాయి — హిమవంతుడు, మేరువు, మందరం — అన్నీ దేవతలకు ప్రియమైనవి. ఇరవై మూడవ శ్లోకంలో విశ్వకర్మ రెండు పర్వతాలను నిర్దేశిస్తాడు — త్రికూటం, సువేలం; లంక త్రికూటపు మధ్య శిఖరంపై ఉంది. ఇరవై ఐదవ శ్లోకంలో లంక పరిమాణం — ముప్పై యోజనాల వెడల్పు, నూరు యోజనాల పొడవు — దాని విశాలతను చూపిస్తుంది. ఇరవై ఏడవ శ్లోకంలో ‘సేంద్రా ఇవ దివౌకసః’ (ఇంద్రునితో కూడిన దేవతలలా) అనే ఉపమ రాక్షసులను దేవతలతో తూచుతుంది, ఇది వారి మహత్త్వాకాంక్షను పోషిస్తుంది. ఇరవై ఎనిమిదవ శ్లోకంలో ‘లంకాదుర్గమ్’ అనే పదంచేత లంక దుర్గరూపమైనదని సూచించబడుతుంది; ‘శత్రుసూదనాః’ (శత్రుసంహారకులు) అనేది విశ్వకర్మ ఆశీర్వాదం వంటిది. ఇరవై తొమ్మిదవ శ్లోకంలో ‘సహస్రానుచరాః’ — వారు వేలాది అనుచరులతో వెళ్ళారు, కాబట్టి లంక హఠాత్తుగా నిండిపోయింది. ముప్పయ్యవ శ్లోకంలో ‘హైమైర్గృహశతైర్వృతామ్’ (వందలాది బంగారు గృహాలతో నిండినది) అనే మాటతో నగరి ఐశ్వర్యం మళ్ళీ వర్ణించబడుతుంది. ఇరవై నాలుగవ శ్లోకంలో ‘మధ్యమేఽంబుదసంనిభే’ — శిఖరం మేఘంలా నీలంగా, ఉన్నతంగా ఉంది; హిందీ వ్యాఖ్యానంలో ‘పచ్చగా ఉండడం వల్ల మేఘంలా నీలంగా కనిపించే మధ్య శిఖరంపై’ అని ఉంది. ఇరవై ఆరవ శ్లోకంలో ‘స్వర్ణప్రాకారసంవీతా హేమతోరణసంవృతా’ (బంగారు ప్రాకారంతో చుట్టబడినది, బంగారు తోరణాలతో కూడినది) అని బంగారం రెండుసార్లు ప్రస్తావించబడింది.

రాఘవా, రఘునందనా, ఇదే సమయంలో తన ఇష్టానుసారం నివసించే నర్మద అనే గంధర్వి ఉండేది. ఆమెకు హ్రీ, శ్రీ, కీర్తి దేవతలతో సమానమైన కాంతి గల ముగ్గురు కుమార్తెలు ఉన్నారు. రాక్షసి కాకపోయినా, ఆమె సంతోషంతో పెద్దవారి క్రమం ప్రకారం పూర్ణచంద్రునిలాంటి ముఖాలు గల ఆ ముగ్గురు గంధర్వకన్యలను ముగ్గురు రాక్షసేంద్రులకు ఇచ్చింది. భగుడు దేవతగా గల నక్షత్రంలో ఆ మహాభాగ్యవతులు తల్లిచేత ఇవ్వబడ్డారు; ఈ విధంగా వివాహం చేసుకున్న సుకేశుని కుమారులు, అప్సరసలతో దేవతలలా, భార్యలతో కలిసి విహరించారు. మాల్యవంతుని భార్య సుందరి అనే సుందరి; ఆమెయందు అతడు కన్న సంతానాన్ని గురించి విను — వజ్రముష్టి, విరూపాక్షుడు, రాక్షసుడు దుర్ముఖుడు, సుప్తఘ్నుడు, యజ్ఞకోపుడు, మత్తుడు, ఉన్మత్తుడు; సుందరియందు అనల అనే సుందరమైన కుమార్తె కూడా పుట్టింది. సుమాలికి కూడా పూర్ణచంద్రునిలాంటి ముఖం గల భార్య ఉంది — పేరు కేతుమతి, అతనికి ప్రాణాల కంటె కూడా ప్రియమైనది. మహారాజా, నిశాచరుడైన సుమాలి కేతుమతియందు కన్న సంతానాన్ని వరుసగా విను — ప్రహస్తుడు, అకంపనుడు, వికటుడు, కాలికాముఖుడు, ధూమ్రాక్షుడు, దండుడు, మహాబలుడైన సుపార్శ్వుడు, సంహ్రాది, ప్రఘసుడు, రాక్షసుడు భాసకర్ణుడు; రాక, పుష్పోత్కట, శుచిస్మిత అయిన కైకసి, కుంభీనసి — వీరు సుమాలి సంతానమని ప్రసిద్ధి. మాలికి వసుద అనే గంధర్వి భార్యగా ఉంది; ఆమె రూపవతి, పద్మదళాల వంటి కన్నులు గలది, అందమైన కన్నులు గలది, శ్రేష్ఠమైన యక్షిణితో సమానమైనది. రాఘవా, సుమాలి తమ్ముడు ఆమెయందు కన్న సంతానాన్ని నేను చెబుతుండగా విను — అనలుడు, అనిలుడు, హరుడు, సంపాతి; మాలి కుమారులైన ఈ నిశాచరులు ఇప్పుడు విభీషణుని మంత్రులు. ‘భగదైవతే నక్షత్రే’ అంటే ఉత్తరఫల్గుణీ నక్షత్రం, దాని దేవత భగుడు; హిందీ వ్యాఖ్యానం దీనిని స్పష్టం చేస్తుంది. హ్రీ, శ్రీ, కీర్తి అనే ముగ్గురు దేవతలు లజ్జ, శోభ, కీర్తులకు అధిష్ఠాన దేవతలని పాదటిప్పణి. ఇక్కడ రావణుని మాతృవంశం మొదటిసారి కనిపిస్తుంది — సుమాలి కుమార్తె కైకసి రావణుని తల్లి అవుతుంది; ప్రహస్తుడు అతని సేనాపతి, మేనమామ. మాలి కుమారులు విభీషణుని మంత్రులనే మాట కథను రాముని కాలం వరకూ కలుపుతుంది. నలభై రెండవ శ్లోకం అర్ధశ్లోకం మాత్రమే — ‘కుంభీనసీ చ ఇత్యేతే సుమాలేః ప్రసవాః స్మృతాః’ (కుంభీనసి కూడా — వీరు సుమాలి సంతానమని ప్రసిద్ధి). ముప్పై ఒకటవ శ్లోకంలో ‘యథాకామమ్’ (తన ఇష్టానుసారం) అనే పదంచేత నర్మద స్వాతంత్ర్యం సూచించబడుతుంది — ఆమె స్వేచ్ఛగా నివసిస్తుంది. ముప్పై రెండవ శ్లోకంలో ‘అరాక్షసీ’ — నర్మద రాక్షసి కాదు, అయినా ఆమె తన కుమార్తెలను రాక్షసులకు ఇచ్చింది; హిందీ వ్యాఖ్యానం ‘తన అభిరుచి ప్రకారం’ అని వివరిస్తుంది. ‘జ్యేష్ఠక్రమేణ’ (పెద్దవారి క్రమం ప్రకారం) — పెద్ద కుమార్తె పెద్దవాడైన మాల్యవంతునికి, నడిమి కుమార్తె సుమాలికి, చిన్న కుమార్తె మాలికి. ముప్పై నాలుగవ శ్లోకంలో శుభనక్షత్రంలో వివాహం — రాక్షసుల వివాహం కూడా శాస్త్రవిధి ప్రకారం జరిగింది. ముప్పై ఐదవ శ్లోకంలో ‘సుందరీ నామ సుందరీ’ (సుందరి అనే సుందరి) అనేది యమకం; పేరులోనూ రూపంలోనూ సుందరి. ముప్పై ఏడవ శ్లోకంలో మాల్యవంతుని ఏడుగురు కుమారులు లెక్కించబడ్డారు; వారిలో కొందరు యుద్ధకాండలోనూ ఈ కాండ మొదటి సర్గలోనూ మళ్ళీ కనిపించారు — మత్తుడు, యుద్ధోన్మత్తుడు, యజ్ఞకోపుడు. ముప్పై ఎనిమిదవ శ్లోకంలో ‘ప్రాణేభ్యోఽపి గరీయసీ’ (ప్రాణాల కంటె కూడా ప్రియమైనది) అనేది సుమాలికి భార్యపట్ల గల స్నేహం. నలభయ్యవ, నలభై ఒకటవ శ్లోకాలలో సుమాలి పదిమంది కుమారులు — ప్రహస్తుడు, అకంపనుడు, వికటుడు, ధూమ్రాక్షుడు మొదలైనవారు రావణుని సేనాపతులవుతారు. నలభై నాలుగవ శ్లోకంలో ‘మయా త్వం శృణు రాఘవ’ (రాఘవా, నేను చెబుతుండగా విను) అనేది అగస్త్యుని కథనశైలి — అతడు రాముని మళ్ళీ మళ్ళీ సంబోధిస్తాడు. నలభై ఐదవ శ్లోకంలోని సంపాతి గృధ్రరాజు కంటె భిన్నుడైన రాక్షసుడని తెలుసుకోవాలి. ఈ వంశావళి ప్రయోజనాన్ని కూడా గమనించాలి — యుద్ధకాండలో ఏ రాక్షసుల పేర్లు విన్నామో, వారి మూలం ఇక్కడ చూపబడుతుంది; ఈ విధంగా రాముడు తాను సంహరించిన శత్రువుల పూర్వులను తెలుసుకుంటాడు. కైకసి పేరు ‘శుచిస్మిత’ (నిర్మలమైన చిరునవ్వు గలది) అనే విశేషణంతో చెప్పబడింది, ఎందుకంటే ఆమె తరువాతి సర్గలలో ముఖ్యమైనది అవుతుంది. కుంభీనసి కూడా తరువాత మధు అనే రాక్షసునిచేత అపహరించబడిందనే కథ వస్తుంది. ముగ్గురు సోదరుల సంతానం క్రమంగా వర్ణించబడుతుంది — పెద్దవాని, నడిమివాని, చిన్నవాని — వివాహం కూడా పెద్దవారి క్రమంలో జరిగినట్లే. ‘పద్మపత్రాక్షీ స్వక్షీ’ (పద్మదళాల వంటి కన్నులు గలది, అందమైన కన్నులు గలది) అని వసుద కన్నులు రెండుసార్లు ప్రశంసించబడ్డాయి.

అప్పుడు ఆ ముగ్గురు రాక్షసపుంగవులు నిశాచరులతోనూ వందలాది పుత్రులతోనూ కూడి, అధిక పరాక్రమంతో గర్వించి, ఇంద్రునితో సహా దేవతలనూ, ఋషులనూ, నాగులనూ, యక్షులనూ బాధించారు. గాలిలా జగత్తంతా సంచరిస్తూ, ఎదుర్కొనశక్యం కానివారై, యుద్ధాలలో మృత్యువుతో సమానమైన తేజస్సు గలవారై, వరప్రదానం వల్ల అమితంగా గర్వించి, వారు ఎప్పుడూ యజ్ఞక్రియలను భంగపరచేవారుగా ఉండేవారు. చివరి రెండు శ్లోకాలు దీర్ఘవృత్తాలు; అవి సర్గను సమాప్తం చేస్తాయి, తరువాతి సర్గ విషయాన్ని కూడా సూచిస్తాయి — దేవతలు శివుని, తరువాత విష్ణువును శరణువేడడం. ‘క్రతుక్రియాణాం ప్రశమంకరాః’ (యజ్ఞక్రియలను భంగపరచేవారు) అనే పదంచేత యజ్ఞవినాశనమే రాక్షసుల ముఖ్య అపరాధమని తెలుస్తుంది; ఇది ‘ఏ అపరాధం చేసినందుకు వారు విష్ణువుచేత తరిమివేయబడ్డారు’ అనే రాముని ప్రశ్నకు జవాబు. ‘సహేంద్రాన్’ (ఇంద్రునితో సహా) అనే పదంచేత ఇంద్రుడు కూడా పీడించబడ్డాడని తెలుస్తుంది.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे पञ्चमः सर्गः॥ ५॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి