॥वाल्मीकिरामायणम् సుందరకాండ · 61వ సర్గ

సుందరకాండ

సర్గ

మధువన ప్రవేశం, వానరుల మధుపానం

మహేంద్రం నుండి ఎగురుట, మధువన వర్ణన, అంగదుని అనుమతి, వానరుల మదవిలాసం, దధిముఖుడు వారించడం, అతని పరాభవం

జాంబవంతుని మాటను అంగదుడు మొదలైన వీరులూ, మహాకపి హనుమంతుడూ అంగీకరించారు. మునుపటి సర్గలో అంగదుడు లంకకు వెళ్ళి తానే సీతను తీసుకురావాలనుకున్నాడు; జాంబవంతుడు మాత్రం ‘రాముని ఆలోచన ఎలా ఉందో అలా కార్యసిద్ధిని చూడు’ అని అతనిని వారించాడు, ఆ మాటను అందరూ అంగీకరించారు. తరువాత వాయుపుత్రుని ముందుంచుకుని ప్రీతిమంతులైన వానరశ్రేష్ఠులందరూ మహేంద్రపర్వత శిఖరం నుండి ఎగిరి సాగిపోయారు. మేరు మందర పర్వతాల వంటివారూ, మదించిన మహాగజాల వంటివారూ, మహాకాయులూ మహాబలులూ అయిన వారు ఆకాశాన్ని కప్పివేస్తున్నట్టు వెళ్తున్నారు. భూతగణాలచేత సత్కరింపబడుతున్న, ఆత్మవంతుడూ మహావేగుడూ అయిన హనుమంతుని వారు రెప్పవేయని చూపులతో మోసుకుపోతున్నట్టు ఉన్నారు — ఈ ఉపమానంతో వారి కృతజ్ఞతా ఆదరమూ ప్రకటమయ్యాయి. రాఘవుని కార్యసిద్ధినీ, పరమకీర్తినీ మనసులో నిలుపుకుని, సమృద్ధమైన ప్రయోజనం గలవారై, కార్యసిద్ధులతో వారు ఉన్నతులయ్యారు. అందరూ రామునికి ప్రియవార్త చెప్పడానికి ఉత్సుకులు, అందరూ యుద్ధాన్ని అభినందించేవారు, అందరూ రావణునిపై ప్రతీకారం గురించి నిశ్చయించుకున్న మనస్వులు. ‘సర్వే’ (అందరూ) అనే పదం మూడుసార్లు రావడంతో, ఈ హర్షంలో ఏ వానరుడూ వేరుగా లేడని కవి చూపుతాడు. ఇంతకుముందు ఇదే వానరులు ప్రాయోపవేశానికి సిద్ధపడ్డారు; ఇప్పుడు కార్యసిద్ధితో వారి మనసులు పూర్తిగా మారిపోయాయి. ఈ సర్గలోని మదవిలాసానికి మూలం కూడా ఇక్కడే కనిపిస్తుంది — దీర్ఘకాల భయం తరువాత లభించిన హర్షం ఒక్కసారిగా ఉప్పొంగింది. మహేంద్రం సముద్రపు ఉత్తర తీరంలో ఉన్న పర్వతం, అక్కడి నుండే హనుమంతుడు లంకకు ఎగిరాడు, అక్కడికే తిరిగి వచ్చాడు. ఇప్పుడు యూథమంతా అక్కడి నుండే ఉత్తర దిశకు కిష్కింధను ఉద్దేశించి బయలుదేరింది. వారి నడక కూడా ఏనుగుల మదగమనంలా చెప్పబడింది, దాని వల్ల వారి బలమూ గౌరవమూ సూచించబడుతుంది. భూతాలు హనుమంతుని సత్కరించడం అతని పరాక్రమాన్ని కేవలం వానరులే కాక దేవ గంధర్వాదులు కూడా ప్రశంసిస్తున్నారని చూపుతుంది.

ఆకాశంలో ఎగురుతూ వెళ్తున్న ఆ వనవాసులు నందనవనం వంటి, లక్షలాది చెట్లు గల ఒక వనాన్ని చేరారు. మధువనమనే ఆ వనం సుగ్రీవునిచేత రక్షించబడుతున్నది, ఏ ప్రాణీ అతిక్రమించలేనిది, సర్వప్రాణులకూ మనోహరమైనది. ఆ వనాన్ని దధిముఖుడనే మహావీరుడైన కపి ఎల్లప్పుడూ కాపాడుతుండేవాడు — అతడు కపిముఖ్యుడూ మహాత్ముడూ అయిన సుగ్రీవునికి మేనమామ. కాబట్టి వనానికి యజమాని రాజు, రక్షకుడు రాజు మేనమామ — ఇది ముందు జరగబోయే కలహపు తీవ్రతను సూచిస్తుంది. వానరేంద్రునికి మనసుకు ప్రియమైన ఆ మహావనాన్ని చేరి ఆ వానరులు పరమోత్కటులయ్యారు, అంటే మధువు తాగడానికి మిక్కిలి ఉత్కంఠితులయ్యారు. అప్పుడు హర్షించిన, తేనెవంటి పింగళవర్ణం గల ఆ వానరులు ఆ మహామధువనాన్ని చూసి కుమారుడైన అంగదుని మధువులు అడిగారు. కుమారుడైన అంగదుడు కూడా జాంబవంతుడు మొదలైన వృద్ధకపుల అనుమతి తీసుకుని వారికి మధువులు తినడానికి అనుమతి ఇచ్చాడు. ఇక్కడ అంగదుని వినయం చూడదగినది — యువరాజైనా అతడు వృద్ధుల అనుమతి లేకుండా ఏమీ చేయడు. వానరుల యాచన కూడా మర్యాదతోనే జరిగింది, బలవంతంగా కాదు. కాని రాజు వనానికి యువరాజు అనుమతి ఇవ్వడంతో అధికార ప్రశ్న తలెత్తుతుంది, అది ముందు దధిముఖుని క్రోధానికి కారణమవుతుంది. వనపు ‘మధువనం’ అనే పేరే దాని విశేషాన్ని సూచిస్తుంది — అక్కడ తేనెటీగలూ తేనెలూ పుష్కలంగా ఉన్నాయి. మధువనం కేవలం ఉద్యానవనం కాదు, రాజకీయ సంపద — ముందు దధిముఖుడు చెప్పబోతున్నట్టు, అది సుగ్రీవుని తాతముత్తాతల నాటి వనం. కాబట్టి దాని ఉపభోగానికి రాజు అనుమతి కావాలి. వానరులు మాత్రం కార్యసిద్ధితో ఉత్సాహంగా ఉండి, యువరాజు అనుమతి చాలని భావిస్తారు. కవి ఇక్కడ ముందుగానే వనం రక్షితమైనదని రెండుసార్లు చెబుతాడు, దాని వల్ల పాఠకుడు రాబోయే వివాదం కోసం ఎదురుచూస్తాడు. దీర్ఘకాల ఉపవాసమూ శ్రమా తరువాత వానరులకు ఆకలి కూడా స్వాభావికమే.

ధీమంతుడైన వాలికుమారుడు అనుమతి ఇవ్వగానే ఆ వానరులు తేనెటీగలతో నిండిన చెట్లను ఆశ్రయించారు, అంటే వాటిని ఎక్కారు. సుగంధం గల కందమూలాలనూ ఫలాలనూ తింటూ వారందరూ పరమహర్షాన్ని పొందారు, మదోన్మత్తులయ్యారు. అనుమతి పొంది మిక్కిలి సంతోషించిన ఆ వనవాసులు ఆనందంతో అక్కడక్కడ నృత్యం చేశారు. ఆ తరువాత కవి దీర్ఘవృత్తాలతో వారి మదవిలాసాన్ని వర్ణిస్తాడు. కొందరు పాడుతున్నారు, కొందరు నవ్వుతున్నారు, కొందరు నాట్యమాడుతున్నారు, కొందరు నమస్కరిస్తున్నారు; కొందరు పడిపోతున్నారు, కొందరు తిరుగుతున్నారు, కొందరు దూకుతున్నారు, కొందరు ప్రేలాపిస్తున్నారు. కొందరు ఒకరినొకరు ఆనుకుంటున్నారు, కొందరు ఒకరితో ఒకరు వాదులాడుకుంటున్నారు; కొందరు చెట్టు నుండి చెట్టుకు పరుగెడుతున్నారు, కొందరు చెట్టు కొనల నుండి నేలపై పడుతున్నారు. కొందరు ఉధృతమైన వేగంతో నేల నుండి మహావృక్షాల కొనలకు ఎగబాకుతున్నారు. పాడుతున్నవాని దగ్గరకు మరొకడు నవ్వుతూ వస్తున్నాడు, నవ్వుతున్నవాని దగ్గరకు మరొకడు ఏడుస్తూ వస్తున్నాడు, పొడుస్తున్నవాని దగ్గరకు మరొకడు అరుస్తూ వస్తున్నాడు — ఇలా ఆ కపిసైన్యం అల్లకల్లోలంగా ఉంది. అక్కడ మత్తెక్కనివాడు ఒక్కడూ లేడు, గర్వించనివాడు ఒక్కడూ లేడు. ‘కేచిత్’ (కొందరు) అనే పదాన్ని మళ్ళీ మళ్ళీ ఆవృత్తి చేయడం ద్వారా కవి దృశ్యపు బహురూపతనూ చంచలతనూ చిత్రిస్తాడు. విరుద్ధభావాల జంటలు — పాడేవానితో నవ్వేవాడు, నవ్వేవానితో ఏడ్చేవాడు — మత్తులోని అసంగతిని చూపుతాయి. ఈ వర్ణన హాస్యరసప్రధానమైనది, కాని దాని వెనుక దీర్ఘమైన శ్రమకూ చింతకూ ముగింపు కూడా అనుభవమవుతుంది. ఈ భాగంలో మూలంలో ఉపజాతివృత్తాలు ప్రయోగించబడ్డాయి, వాటి లయ వేగమైనది, దాని వల్ల వానరుల చాంచల్యం కూడా వినిపిస్తుంది. వానరస్వభావపు ఈ చిత్రం లోకానుభవం నుండి తీసుకోబడింది — మత్తెక్కిన మనుషుల ప్రవర్తన కూడా అలాగే ఉంటుంది. కవి నిందించడు, కేవలం హర్షంతో చిత్రిస్తాడు; ఇది రామకార్యసిద్ధి ఉత్సవం. ‘మదోత్కటులు’ అనే పదం ఇక్కడ మళ్ళీ మళ్ళీ గుర్తుకు వస్తుంది.

అప్పుడు అలా తినివేయబడుతున్న ఆ వనాన్నీ, ఆకులూ పువ్వులూ ధ్వంసమైన చెట్లనూ చూసి దధివక్త్రుడనే కపి కోపంతో ఆ కపులను వారించాడు. దధివక్త్రుడు అనేది దధిముఖునికే మరొక పేరు. వనరక్షకుడూ, వృద్ధవానరవీరుడూ, ఉగ్రతేజస్వీ అయిన అతడు మదించి పెచ్చుమీరిన వారిచేత దూషింపబడుతున్నా, వానరుల నుండి వనాన్ని రక్షించడానికి మళ్ళీ మనసు పెట్టాడు. అతడు భయం లేకుండా కొందరితో కఠినంగా మాట్లాడాడు, మరికొందరిని నిస్సంకోచంగా అరచేతులతో కొట్టాడు, కొందరితో తలపడి కలహించాడు, కొందరిని మాత్రం సామంతో (బుజ్జగింపుతో) సమీపించాడు. ఇలా అతడు నాలుగు ఉపాయాలతో — మాటతో, దండనతో, కలహంతో, సామంతో — వారిని వారించడానికి ప్రయత్నించాడు. కాని మత్తువల్ల అడ్డుకోలేని వేగం గల వారిచేత అతడే బలవంతంగా అడ్డగించబడ్డాడు; దౌర్జన్యంలో భయం విడిచిపెట్టిన వారు దోషాన్ని లెక్కచేయకుండా అతనిని ఈడ్చుకుపోయారు. ఆ కపులు మత్తులో ఆ కపిని గోళ్ళతో రక్కుతూ, పళ్ళతో కొరుకుతూ, అరచేతులతో కాళ్ళతో కొట్టి చచ్చేంత పనిచేస్తూ, ఆ మహావనాన్ని అన్నివైపులా శూన్యం చేశారు — వనంలో అనుభవించదగినదేదీ మిగలలేదు. రాజు మేనమామకు జరిగిన ఈ అవమానం తరువాతి సర్గ కథకు బీజం. ‘దోషాన్ని లెక్కచేయకుండా’ అనే పదంతో కవి మత్తువల్ల వారి వివేకం నశించిందనీ, రాజాపరాధపు భయం కూడా మరచిపోయారనీ సూచిస్తాడు. దధిముఖుడు వృద్ధుడు, ఒంటరివాడు; అతని కర్తవ్యనిష్ఠ ప్రశంసనీయం, ఎందుకంటే అతడు ఎంతోమంది బలవంతులతో కూడా పోరాడుతాడు. కాని అతని పరాభవం కూడా అనివార్యం. కవి వానరుల మత్తును ప్రశంసించడు, కాని వారి హర్షపు కారణాన్ని కూడా మరువడు. తరువాతి సర్గలో ఈ వివాదం హనుమంతుని, అంగదుని అనుమతితో మొదలై సుగ్రీవుని సమీపం వరకు వెళ్తుంది, అక్కడ సుగ్రీవుడు దీనినుండే కార్యసిద్ధిని ఊహిస్తాడు.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे एकषष्टितमः सर्गः॥ ६१॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి