॥वाल्मीकिरामायणम् సుందరకాండ · 60వ సర్గ

సుందరకాండ

సర్గ

అంగదుని లంకావిజయ ప్రతిపాదన, జాంబవంతుడు వారించడం

మైంద ద్వివిదుల బలం, ‘నేనొక్కడినే చాలు’, సీతను జయించి తీసుకురావాలనే ప్రతిపాదన, జాంబవంతుని వివేకం — రాముని ప్రతిజ్ఞను మిథ్య చేయరాదు

ఆ హనుమంతుని మాట విని వాలికుమారుడైన అంగదుడు ఇలా అన్నాడు — ‘అశ్వినీదేవతల పుత్రులైన ఈ మైంద ద్వివిదులు మహావేగం గలవారు, బలవంతులైన వానరులు; పితామహుని వరం వల్ల గర్వం పొంది పరమదర్పంతో ఉన్నారు. అశ్వినీదేవతలను గౌరవించడానికి సర్వలోకపితామహుడైన బ్రహ్మ పూర్వం వీరికి ఎవరిచేతా చావు లేని సాటిలేని వరం ఇచ్చాడు. ఆ వరగర్వంతో మత్తెక్కిన ఈ మహాబలులైన వీరులు దేవతల మహాసైన్యాన్ని మథించి దేవతల అమృతాన్ని తాగారు. వీరిద్దరే కోపిస్తే గుర్రాలూ రథాలూ ఏనుగులతో కూడిన లంకను నాశనం చేయగలరు; మిగిలిన వానరులందరూ ఉండనివ్వండి. నేనొక్కడినే రాక్షసగణాలతో కూడిన ఆ లంకానగరాన్నీ, మహాబలుడైన రావణునీ వేగంగా చంపడానికి సరిపోతాను; ఇక బలవంతులూ, ఆత్మవంతులూ, అస్త్రవిద్య నేర్చినవారూ, సమర్థులూ, విజయాన్ని కోరేవారూ అయిన వానరవీరులైన మీతో కలిస్తే చెప్పేదేముంది? వాయుపుత్రుని బలంతోనే లంక దహించబడిందని మనం విన్నాం. ‘దేవి కనబడింది, కాని తీసుకురాలేదు’ అని అక్కడ రాముని సమీపంలో నివేదించడం ప్రసిద్ధ పౌరుషం గల మీకు తగినదిగా నాకు కనిపించడం లేదు. వానరసత్తములారా, దేవతలతో దైత్యులతో కూడిన లోకాలలో ఎగరడంలో గానీ పరాక్రమంలో గానీ మీకు సాటి ఎవరూ లేరు. కాబట్టి రాక్షససమూహాలతో కూడిన లంకను జయించి, యుద్ధంలో ఆ రావణుని చంపి, సీతను తీసుకుని కృతార్థులమై సంతోషంతో వెళ్దాం. హనుమంతుడు రాక్షసవీరులను చంపేశాడు కాబట్టి జానకిని తీసుకుని వెళ్దాం — ఇందులో ఇంకేమి చేయాలి? రామలక్ష్మణుల మధ్య జనకాత్మజను ఉంచుదాం. కిష్కింధలో ఉన్న ఆ వానరశ్రేష్ఠులందరినీ శ్రమపెట్టి ఏమి ప్రయోజనం? మనమే వెళ్ళి రాక్షసశ్రేష్ఠులను చంపి సుగ్రీవునీ, లక్ష్మణునితో కూడిన రాఘవునీ చూడడం తగును.’ అంగదుని మాట యువరాజు ఉత్సాహపు ఫలం. అతడు హనుమంతుని ప్రతిపాదనను స్వీకరించి విస్తరిస్తాడు. అశ్వినీపుత్రుల కథ — బ్రహ్మ వరంతో అవధ్యత్వం, దేవసేన ఓటమి, అమృతపానం — వారి అద్భుత బలాన్ని చూపుతుంది. ‘నేనొక్కడినే చాలు’ మొదలైన నాలుగు అర్ధశ్లోకాలు మునుపటి సర్గలో హనుమంతుని నోట కూడా అక్షరశః ముద్రించబడ్డాయి; ఇక్కడ అంగదుడు అవే మాటలు తానే చెబుతాడు — ముద్రణలోని పునరుక్తి యథాతథంగా రక్షించబడింది. అంగదుని ముఖ్యతర్కం గౌరవానికి సంబంధించినది — ‘కనబడింది, తీసుకురాలేదు’ అనే నివేదన వీరులకు అవమానకరంగా అతనికి తోస్తుంది. రాముని శ్రమనూ సైన్యపు క్లేశాన్నీ తప్పించాలని అతడు కోరుకుంటాడు. అంగదుని మాటలో యౌవనసహజమైన ఉత్సాహం, వానరుల బలంపై విశ్వాసం, హనుమంతుని కార్యంపై గర్వం కలిసి ఉన్నాయి. అతడు ఇంతకుముందు నిరాశలో ఉన్నాడు — సీత లేకుండా తిరిగి వెళ్తే సుగ్రీవుడు తనను దండిస్తాడనే భయంతో ప్రాయోపవేశం చేయాలనుకున్నాడు. ఇప్పుడు హనుమంతుని సాఫల్యంతో అతని మనసు మారింది; ఇప్పుడు అతడు యుద్ధం చేయడానికి కూడా సిద్ధంగా ఉన్నాడు. ‘శ్రమపెట్టి ఏమి ప్రయోజనం’ అనే మాటతో అతడు కిష్కింధలో ఉన్న వానరుల శ్రమను తప్పించాలనుకుంటాడు — కొద్దిమంది వీరులమైన మనమే చేయగల పనికి సైన్యమంతా ఎందుకు కష్టపడాలి? ‘రామలక్ష్మణుల మధ్య ఉంచుదాం’ అనే చిత్రం మనోహరమైనది — వానరులు సీతను రాముని సమీపంలో నిలుపుతున్నట్టు. అతని తర్కం సహేతుకంగా కనిపిస్తుంది, కాని అందులో రాముని ఇచ్ఛ గురించిన ఆలోచన లేదు; ఈ దోషాన్నే జాంబవంతుడు ముందు చూపుతాడు. అంగదుడు ‘వాయుపుత్రుని బలంతోనే లంక దహించబడింది’ అని హనుమంతుని బలాన్ని గుర్తుచేస్తాడు — ఒక్క వానరుడే ఇది చేస్తే, అందరూ కలిస్తే ఏమి చేయలేరు అని అతని భావం. అతని ప్రతిపాదన సాహసపూర్ణమైనది, కాని దూతకార్యపు మర్యాదను ఆలోచించదు; అందుకే వృద్ధుడైన జాంబవంతుడు మృదువైన మాటతో అతనిని వారిస్తాడు, దాని వల్ల యువరాజు గౌరవం కూడా కాపాడబడుతుంది.

ఇలా సంకల్పించుకున్న ఆ అంగదునితో వానరసత్తముడూ, అర్థం తెలిసినవాడూ అయిన జాంబవంతుడు పరమప్రీతుడై అర్థవంతమైన మాట పలికాడు — ‘మహాబుద్ధీ, మహాకపీ, నువ్వు చెబుతున్న ఈ ఆలోచన యుక్తమైనది కాదు. బుద్ధిమంతుడైన కపిరాజూ రాముడూ మనలను ఉత్తమమైన దక్షిణ దిశలో వెదకమని ఆజ్ఞాపించారు, తీసుకురమ్మని కాదు. మనం ఏదో విధంగా జయించి తెచ్చిన సీతను, నృపశార్దూలుడైన రాఘవుడు తన వంశాన్ని తలచుకుని ఇష్టపడడు. ఆ రాజు వానరముఖ్యులందరి ఎదుట తానే సీతను జయించి తెస్తానని ప్రతిజ్ఞ చేసి, ఆ ప్రతిజ్ఞను ఎలా మిథ్య చేస్తాడు? అప్పుడు చేసిన కార్యమూ విఫలమవుతుంది, అతనికి తృప్తీ కలగదు; వానరశ్రేష్ఠులారా, ప్రదర్శించిన పరాక్రమం కూడా వృథా అవుతుంది. కాబట్టి లక్ష్మణునితో కూడిన రాముడూ, మహాతేజస్వి సుగ్రీవుడూ ఎక్కడ ఉన్నారో, అక్కడికి ఈ కార్యాన్ని నివేదించడానికి అందరమూ వెళ్దాం. రాజపుత్రా, నువ్వు చూస్తున్నట్టుగా ఈ ఆలోచన మనకు అసాధ్యమైనది కాదు; కాని రాముని ఆలోచన ఎలా స్థిరపడిందో, అలా నువ్వు కార్యసిద్ధిని చూడు.’ జాంబవంతుని మాట వృద్ధుని వివేకానికి ఆదర్శం. అతడు అంగదుని ఉత్సాహాన్ని నిందించడు — ‘పరమప్రీతుడై’ అనే పదం అతడు అతని సాహసాన్ని ప్రశంసిస్తున్నాడని చూపుతుంది. కాని అతడు మూడు హేతువులు ఇస్తాడు — ఆజ్ఞ పరిధి, రాముని ప్రతిజ్ఞ, రాముని వంశగౌరవం. దూత కర్తవ్యం స్వామి ఆజ్ఞను అనుసరించడం, దానిని అతిక్రమించడం కాదు. రాముడు క్షత్రియుడు; అతని భార్య అతని బాహుబలంతోనే విడిపించబడాలి — ఇది క్షత్రధర్మం. సీత కూడా మునుపటి సర్గలో ఇదే చెప్పింది — ‘అదే అతనికి తగినది’ అని. ఇలా సీత అభిప్రాయమూ జాంబవంతుని అభిప్రాయమూ ఒక్కటే. చివరి శ్లోకం ఉపజాతివృత్తంలో రచించబడింది; అందులో ‘నః అక్షమా న’ (మనకు అసాధ్యం కాదు) అనే ద్వినఞ్ ప్రయోగంతో జాంబవంతుడు వానరుల సామర్థ్యాన్ని అంగీకరిస్తాడు, అయినా రాముని ఇచ్ఛనే ప్రధానంగా భావిస్తాడు. దీనితో వానరులందరూ మధువన మార్గంలో కిష్కింధ వైపు బయలుదేరుతారు.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे षष्टितमः सर्गः॥ ६०॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి