॥वाल्मीकिरामायणम् సుందరకాండ · 43వ సర్గ

సుందరకాండ

సర్గ

చైత్యప్రాసాద విధ్వంసం, చైత్యపాలుర వధ

హనుమంతుని ఆలోచన, చైత్యప్రాసాదాన్ని ఎక్కడం, జయఘోష, చైత్యపాలుర దాడి, వారి వధ, ప్రాసాద దహనం, వానరసేనాబల వర్ణన

కింకరులను చంపిన తరువాత హనుమంతుడు ధ్యానంలో నిలిచి, చేయవలసినదేమిటో మళ్ళీ ఆలోచించాడు. అతడు అనుకున్నాడు — నేను ప్రమదావనాన్ని ధ్వంసం చేశాను, కానీ ఈ చైత్యప్రాసాదం ఇంకా నాశనం కాలేదు. కాబట్టి ఈ రోజే ఈ ప్రాసాదాన్ని కూడా ధ్వంసం చేస్తాను. ఇలా ఆలోచించి అతడు మనస్సులోనే తన బలాన్ని ప్రదర్శించడానికి సిద్ధపడ్డాడు — మొదట బుద్ధితో నిశ్చయం, తరువాత కర్మ. లంకలో రాక్షసుల కులదేవత నెలకొన్న స్థానానికి చైత్యప్రాసాదం అని పేరని పాదటిప్పణి సూచిస్తుంది. కాబట్టి దాని నాశనం రావణుని గర్వపు మూలం మీదే దెబ్బ, ఎందుకంటే కులదేవత స్థానం నగరరక్షణకు ప్రతీక. తరువాత వానరశ్రేష్ఠుడైన మారుతాత్మజుడు హనుమంతుడు మేరుశిఖరంలా ఎత్తైన ఆ చైత్యప్రాసాదం మీదికి ఎగిరి ఎక్కాడు. కొండలాంటి ప్రాసాదాన్ని ఎక్కి మహాతేజస్వి అయిన ఆ వానరయూథపతి ఉదయించిన రెండవ సూర్యునిలా ప్రకాశించాడు. కార్యక్రమం ఇక్కడ స్పష్టంగా ఉంది — మొదట వనం, తరువాత కింకరులు, ఇప్పుడు దేవస్థానం; ఇలా అతడు రావణుని గౌరవస్థానాలన్నిటినీ క్రమంగా ఆక్రమిస్తాడు. ఎత్తైన స్థానంలో నిలిచిన అతడు లంకావాసులందరికీ కనిపిస్తాడు — ఇది కూడా అతని ఉద్దేశమే, ఎందుకంటే అతడు రహస్యంగా కాక బహిరంగంగానే పరాక్రమం ప్రదర్శించాలనుకుంటాడు.

ఎదిరించరాని హనుమంతుడు ఎత్తైన ఆ చైత్యప్రాసాదాన్ని ఆక్రమించి, తన కాంతితో ప్రజ్వలిస్తూ పారియాత్రపర్వతంలా అయ్యాడు. పారియాత్రం కులపర్వతాలలో ఒకటి; ఆ ఉపమతో అతని దేహపు విశాలతా, స్థైర్యమూ సూచించబడ్డాయి. తరువాత ప్రభావశాలి అయిన మారుతాత్మజుడు మహాకాయుడై ధైర్యంగా భుజాలు చరిచాడు, ఆ శబ్దంతో లంకంతా నింపివేశాడు. ఆస్ఫోటనం అంటే భుజాలను అరచేతితో చరచడం — ఇది మల్లయోధులు యుద్ధానికి పిలిచే విధానం. ఇక్కడ కేవలం శక్తిప్రదర్శనే కాదు, రాక్షసులకు స్పష్టమైన సవాలు కూడా. చెవులు బద్దలయ్యేలా ఉన్న ఆ మహత్తరమైన ఆస్ఫోటనశబ్దానికి అక్కడ ఉన్న పక్షులూ చైత్యపాలురూ మూర్ఛపోయి నేలకూలారు. కేవలం శబ్దానికే రక్షకులు మూర్ఛపోయారంటే అది దాని భీకరత. చెట్లు విరగడం, కింకరవధ తరువాత ఈ మరో ఘోష నగరమంతటినీ మళ్ళీ మేల్కొలుపుతుంది, రావణుని సభలో మళ్ళీ చింత పుట్టిస్తుంది.

అప్పుడు హనుమంతుడు బిగ్గరగా ఘోషించాడు — అస్త్రవేత్త అయిన రాముడూ, మహాబలుడైన లక్ష్మణుడూ జయించుగాక; రాఘవుని రక్షణలో ఉన్న రాజు సుగ్రీవుడు జయిస్తున్నాడు. నేను అనాయాసంగా కార్యాలు సాధించే కోసలేంద్రుడైన రామునికి దాసుణ్ణి, శత్రుసైన్యాలను సంహరించే మారుతాత్మజుడైన హనుమంతుణ్ణి. శిలలతోనూ చెట్లతోనూ వేలకొద్దీ దెబ్బలు కొట్టే నాకు యుద్ధంలో వేయిమంది రావణులైనా సాటిరారు. లంకాపురిని ధ్వంసం చేసి, మైథిలికి నమస్కరించి, రాక్షసులందరూ చూస్తుండగానే కార్యం సాధించుకుని వెళ్తాను. ఈ జయఘోష ప్రసిద్ధమైనది — మొదట ప్రభువుల జయం, తరువాత ‘దాసుణ్ణి’ అని తన పరిచయం, చివర ప్రతిజ్ఞ. తన పేరుతో పాటు ‘దాసుణ్ణి’ అని చెప్పడం ద్వారా అతడు తన పరాక్రమం రామునిదే గాని తనది కాదని ప్రకటిస్తాడు. ‘అక్లిష్టకర్ముడు’ అనే విశేషణంతో రాముని కార్యాలు అనాయాసంగానే సిద్ధిస్తాయని సూచించబడింది. ‘రాక్షసులందరూ చూస్తుండగా’ — దొంగలా రహస్యంగా కాక బహిరంగంగానే వెళ్తాను అని అతని ఆత్మవిశ్వాసం. సీతకు నమస్కరించడం కూడా ప్రతిజ్ఞలో అంతర్భాగమే — కార్యానికి మూలం ఆమెయే; లంకను ధ్వంసం చేయడం కూడా ఆమె కోసమే.

ఇలా పలికి చైత్యం మీద నిలిచిన మహాకాయుడైన ఆ వానరయూథపతి రాక్షసులకు భయం పుట్టిస్తూ భయంకరమైన గర్జన చేశాడు. ఆ మహానాదానికి ఆకర్షితులై వందమంది చైత్యపాలురు రకరకాల ఆయుధాలు — ప్రాసాలు, ఖడ్గాలు, గండ్రగొడ్డళ్ళు — పట్టుకుని అక్కడికి వచ్చారు. మహాకాయులైన ఆ రాక్షసులు ఆ ఆయుధాలను విసురుతూ మారుతిని అన్ని వైపుల నుండి చుట్టుముట్టారు. చిత్రమైన గదలతో, బంగారు పట్టీలు తొడిగిన పరిఘలతో, సూర్యునిలా వెలిగే బాణాలతో వారు ఆ వానరశ్రేష్ఠుని మీదికి వచ్చారు. వానరశ్రేష్ఠుని చుట్టుముట్టి నిలిచిన ఆ రాక్షసగణం గంగాజలంలోని విశాలమైన గొప్ప సుడిగుండంలా ప్రకాశించింది. సుడిగుండం ఉపమతో రాక్షసులు చక్రాకారంగా అతని చుట్టూ తిరుగుతున్నారనీ, మధ్యలో కదలని హనుమంతుడు సుడిగుండపు కేంద్రంలా నిలిచాడనీ సూచించబడింది. అప్పుడు క్రుద్ధుడైన వాతాత్మజుడు భయంకరమైన రూపం ధరించాడు. ప్రాసాదంలోని బంగారు అలంకారాలు గల మహాస్తంభాన్ని వేగంగా పెకలించి, ఆ మహాబలుడు వంద అంచులు గల ఆ స్తంభాన్ని గిరగిర తిప్పాడు. తిప్పడంలోని వేగానికి రాపిడితో అక్కడ అగ్ని పుట్టింది, ప్రాసాదం కాలిపోయింది. ఇక్కడ ఆయుధం కూడా శత్రువు ఇంటి నుండే తీసుకున్నదే — ప్రాసాద స్తంభంతోనే ప్రాసాదరక్షకులు హతులయ్యారు. ప్రాసాద దహనం ముందు చెప్పబోయే లంకాదహనానికి పూర్వాభాసం వంటిది. వందమంది చైత్యపాలురు వచ్చారు, కానీ వారి అధికసంఖ్య ఒక్క వానరుని ఎదుట నిష్ఫలమైంది. హనుమంతుడు భయంకరరూపం ధరించడం ముందరి సర్గలలో కూడా చూశాం — శత్రువులు పెరిగినప్పుడల్లా అతడు కూడా తన శరీరాన్ని పెంచుతాడు. వంద అంచుల స్తంభం అంటే దానికి ఎన్నో కోణాలు ఉన్నాయి, దానిని తిప్పినప్పుడు చుట్టూ ఉన్న అందరినీ ఒకేసారి కొడుతుంది. హిందీ అనువాదంలో కూడా ‘వంద అంచులు’ అని అలాగే తీసుకున్నారు. అగ్ని తనంతట తానే పుట్టిందనే మాటతో, హనుమంతుని వేగమే అగ్నికి కారణమని, ఏ ప్రయత్నమూ కాదని కవి సూచిస్తాడు.

ప్రాసాదం కాలిపోతుండటం చూసి ఆ వానరయూథపతి, వజ్రంతో ఇంద్రుడు అసురులను చంపినట్లు, ఆ స్తంభంతో వందమంది రాక్షసులను చంపి, ఆకాశంలో నిలిచి శ్రీమంతుడై ఈ మాట పలికాడు — నాలాంటి మహాత్ములు, బలవంతులు, సుగ్రీవుని ఆజ్ఞకు లోబడినవారు అయిన వేలాది వానరేంద్రులు అన్ని దిక్కులకూ పంపబడ్డారు. మేమూ ఇతర వానరులూ భూమండలమంతా తిరుగుతున్నాం. వారిలో కొందరు పది ఏనుగుల బలం గలవారు, కొందరు దానికంటే పదిరెట్లు అధికులు, కొందరు వేయి ఏనుగులతో సమానమైన పరాక్రమం గలవారు. కొందరు జలప్రవాహమంత బలం గలవారు, కొందరు వాయువుతో సమానమైన బలం గలవారు, కొందరు అపరిమితమైన బలం గల వానరయూథపతులు ఉన్నారు. పళ్ళూ గోళ్ళే ఆయుధాలుగా గల ఇలాంటి వందలూ లక్షలూ కోట్లూ పదివేలూ వానరులతో కూడి, మీ అందరినీ సంహరించే సుగ్రీవుడు రాబోతున్నాడు. ఇక్ష్వాకువీరుడైన మహాత్ముడు రామునితో వైరం కట్టుకున్న ఆ రావణునికి ఈ లంకాపురి ఉండదు, మీరూ ఉండరు, రావణుడూ ఉండడు. ఇక్కడ హనుమంతుడు తనను తాను కేవలం ఒక సామాన్య దూతగా తగ్గించి చెప్పుకుంటాడు — నాలాంటివారు వేలాదిమంది ఉన్నారని చెప్పి రాక్షసుల మనస్సులో భయాన్ని పెంచుతాడు. ఒక్క వానరుడే ఇంత నాశనం చేస్తే, వేలాది వానరులు వస్తే ఏమవుతుందో అనే చింత వారిలో పుడుతుంది. ఇది బుద్ధిపూర్వకమైన నీతి — యుద్ధానికి ముందే శత్రువు మనోబలాన్ని భంగపరచడం. వైరానికి కారణం కూడా చివర స్పష్టం చేయబడింది — ఇక్ష్వాకువీరునితో విరోధమే లంక వినాశానికి మూలం, వానరుల క్రౌర్యం కాదు. అందరికీ వినబడాలనే ఆకాశంలో నిలిచి మాట్లాడాడు — అతడు నిలిచిన స్థానానికి కూడా ప్రయోజనం ఉంది. బలాల వర్ణన క్రమంగా పెరుగుతుంది — పది ఏనుగుల బలం నుండి అపరిమితబలం వరకు; సంఖ్యలు కూడా వంద నుండి కోటి వరకు పెరుగుతాయి. ‘పళ్ళూ గోళ్ళే ఆయుధాలుగా గల’ — వానరులకు శస్త్రాలు లేవు, అయినా వారు పళ్ళతో గోళ్ళతోనే అజేయులని భావం.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे त्रिचत्वारिंशः सर्गः॥ ४३॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి