॥वाल्मीकिरामायणम् సుందరకాండ · 42వ సర్గ

సుందరకాండ

సర్గ

కింకరవధ

వనభంగంతో లంకానివాసుల భయం, రాక్షసస్త్రీలు సీతను ప్రశ్నించడం, సీత సమాధానం, రావణునికి విన్నపం, రావణుని క్రోధం, కింకరులను పంపడం, హనుమంతుని ఘోషణ, పరిఘతో కింకరవధ, ప్రహస్తుని కుమారునికి ఆజ్ఞ

అప్పుడు పక్షుల అరుపులతోనూ, చెట్లు విరిగే చప్పుడుతోనూ లంకానివాసులందరూ భయంతో కలవరపడ్డారు. మృగాలూ పక్షులూ భయంతో వణికి పారిపోతూ అరిచాయి; రాక్షసులకు క్రూరమైన నిమిత్తాలు కనిపించాయి — రాబోయే వినాశాన్ని సూచించే అశుభశకునాలు. తరువాత నిద్ర చెదిరిపోగా, వికృతమైన ముఖాలు గల రాక్షసస్త్రీలు ధ్వంసమైన ఆ వనాన్నీ, ఆ వీరుడైన మహాకపినీ చూశారు. మహాబాహువు, మహాసత్త్వుడు, మహాబలుడు అయిన అతడు వారిని చూసి రాక్షసస్త్రీలకు భయం కలిగించే మహత్తరమైన రూపాన్ని ధరించాడు. కొండంత ఎత్తైన, అతికాయుడైన, మహాబలుడైన ఆ వానరుని చూసి రాక్షసస్త్రీలు జనకుని కుమార్తెను ఇలా అడిగారు — ‘ఇతడెవడు, ఎవరివాడు, ఎక్కడి నుండి, ఏ కారణంగా ఇక్కడికి వచ్చాడు? ఇతనితో నీవు ఎలా మాట్లాడావు? విశాలాక్షీ, సుభగా, మాకు చెప్పు, నీకు భయం అక్కర్లేదు; నల్లని కనుకొలకులు గలదానా, ఇతడు నీతో ఏమి మాట్లాడాడు?’ అప్పుడు సర్వాంగసుందరి అయిన సాధ్వి సీత ఇలా అంది — ‘కోరిన రూపం ధరించగల రాక్షసులను గుర్తించడంలో నాకేమి గతి? ఇతడెవడో, ఏమి చేయబోతున్నాడో మీరే తెలుసుకోండి; పాము కాళ్ళు పాముకే తెలుస్తాయి, సందేహం లేదు. నేనూ ఎంతో భయపడుతున్నాను; ఇతడెవడో నాకు తెలియదు; కామరూపంతో వచ్చిన రాక్షసుడే అని ఇతనిని నేను అనుకుంటున్నాను.’ ఇక్కడ సీత చాతుర్యం మనోహరం — ఆమె అసత్యం చెప్పదు, కానీ సత్యాన్ని దాచిపెడుతుంది; రాక్షసులు స్వయంగా మాయావులు, అందుకే ‘మీరే తెలుసుకోండి’ అని ప్రశ్నను వారికే తిరిగి అప్పగిస్తుంది. ‘పాము కాళ్ళు పాముకే తెలుసు’ అనేది లోకోక్తి — పాము కాళ్ళు కనబడవు, పాముకే అవి తెలుస్తాయి; అలాగే మాయావి అయిన రాక్షసుని రూపం మాయావి అయిన రాక్షసునికే తెలియాలి. ఇలా ఆమె హనుమంతుణ్ణీ, తనను తానూ రక్షించుకుంటుంది. రాక్షసస్త్రీలు ‘నీకు భయం అక్కర్లేదు’ అనే తీయని మాటలతో రహస్యాన్ని తెలుసుకోవాలనుకుంటారు, కానీ సీత వారి మోసపు వలలో పడదు. హనుమంతుడు మహారూపం ధరించడం కూడా ఉద్దేశపూర్వకమే — రాక్షసస్త్రీలకు భయం కలిగించి, వార్త త్వరగా రావణునికి చేరాలని. ‘క్రూరమైన నిమిత్తాలు’ అనే మాటతో లంక వినాశానికి మొదటి పూర్వసూచన ఇక్కడ కనిపిస్తుంది. ఈ సర్గ ఆరంభం ముందరి సర్గ పరిణామమే — ప్రమదావనాన్ని ధ్వంసం చేయడంతో పుట్టిన కోలాహలం లంకంతా వ్యాపిస్తుంది. మొదట పశుపక్ష్యాదులు భయపడతాయి, తరువాత రాక్షసస్త్రీలు మేల్కొంటారు, చివరకు రావణుడికీ తెలుస్తుంది — ఇలా వార్త క్రమంగా పెరుగుతుంది. రాక్షసస్త్రీల ప్రశ్నలు నాలుగు — ఎవరు, ఎవరివాడు, ఎక్కడి నుండి, ఎందుకు — ఇవి దూతను పరీక్షించే సంప్రదాయ ప్రశ్నలు. సీత సమాధానం సంక్షిప్తమైనదే, కానీ అందులో ఆమె బుద్ధీ ధైర్యమూ స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి.

వైదేహి మాట విని రాక్షసస్త్రీలు త్వరత్వరగా పరుగెత్తారు — కొందరు అక్కడే నిలిచారు, కొందరు రావణునికి విన్నవించడానికి వెళ్ళారు. రావణుని దగ్గరకు వెళ్ళి వికృతముఖులైన రాక్షసస్త్రీలు విరూపుడైన, భయంకరుడైన వానరుని గురించి రావణునికి ఇలా విన్నవించారు — ‘రాజా, అశోకవనం మధ్యలో భయంకరమైన దేహం గల, అపారమైన పరాక్రమం గల ఒక కపి సీతతో మాట్లాడి నిలిచి ఉన్నాడు. లేడికన్నుల జానకి అయిన సీతను మేము ఎన్నోసార్లు అడిగినా ఆ వానరుని గురించి చెప్పడానికి ఆమె ఇష్టపడటం లేదు. అతడు ఇంద్రుని దూతో, కుబేరుని దూతో, లేక సీతను వెదకాలనే కోరికతో రాముడు పంపినవాడో కావచ్చు. అద్భుతరూపం గల అతడు, అనేక మృగగణాలతో నిండిన నీ మనోహరమైన ప్రమదావనాన్ని తుడిచిపెట్టేశాడు. అతడు నాశనం చేయని ప్రదేశమే అక్కడ లేదు; జానకీదేవి ఉన్న చోటును మాత్రమే అతడు నాశనం చేయలేదు. జానకిని రక్షించడానికో, అలసటవల్లో తెలియడం లేదు; అయినా అతనికి అలసట ఏమిటి — ఆమెనే అతడు కాపాడాడు. అందమైన చిగుళ్ళతో, ఆకులతో నిండిన, బాగా పెరిగిన శింశుపావృక్షం, సీత స్వయంగా ఆశ్రయించుకున్నది, దానిని కూడా అతడు కాపాడాడు. సీతతో మాట్లాడినవాడూ, వనాన్ని నాశనం చేసినవాడూ అయిన ఆ ఉగ్రరూపునికి ఉగ్రమైన దండన విధించాలి. రాక్షసగణేశ్వరా, నీవు మనస్సులో స్వీకరించిన ఆ సీతతో, ప్రాణాలు వదులుకోవడానికి సిద్ధపడనివాడు ఎవడు మాట్లాడగలడు?’ రాక్షసస్త్రీల విన్నపంలో మూడు ముఖ్యాంశాలు ఉన్నాయి — కపి ఎవరై ఉంటాడనే ఊహ (ఇంద్రుని, కుబేరుని లేక రాముని దూత), వనం నాశనం, సీత ఆశ్రయాన్ని కాపాడటం. చివరి అంశం విశేషంగా ముఖ్యమైనది — వనమంతా ధ్వంసమైంది, సీత శింశుపావృక్షం మాత్రమే సురక్షితంగా ఉంది; కాబట్టి కపి సీత పక్షాన ఉన్నాడని స్పష్టం. ‘అయినా అతనికి అలసట ఏమిటి’ అనే మాటతో రాక్షసస్త్రీలు తమ ఊహను తామే సరిదిద్దుకుంటారు — ఇంతటి బలవంతునికి అలసట కలగడం సాధ్యం కాదు, కాబట్టి సీతను రక్షించడమే అతని ఉద్దేశం. చివరకు వారు రావణుని అహంకారాన్ని తాకుతారు — ‘నీవు మనస్సులో స్వీకరించిన సీతతో ఎవడు మాట్లాడగలడు?’ — దానితో అతని క్రోధం భగ్గుమనాలని. ఇక్కడ రాక్షసస్త్రీల మాటలో కుటిలత్వం కూడా కనిపిస్తుంది: సీత ఇచ్చిన సమాధానాన్ని వారు చెప్పరు, ‘చెప్పడానికి ఇష్టపడటం లేదు’ అని మాత్రమే అంటారు, దానితో సీత కూడా అనుమానానికి గురి కావాలని. ‘దూత’ అనే ఊహ సత్యానికి దగ్గరగానే ఉంది — ఇతడు సామాన్య వానరుడు కాడని వారికి తెలుసు. ‘కొందరు నిలిచారు, కొందరు వెళ్ళారు’ అనే వర్ణనతో రాక్షసస్త్రీల భయం సూచించబడింది — అందరూ పరుగెత్తరు, కొందరు సీతకు కాపలాగా నిలుస్తారు. విన్నపంలో రాక్షసస్త్రీలు హనుమంతుని గురించి ‘భయంకరదేహుడు’, ‘అపారపరాక్రముడు’, ‘అద్భుతరూపుడు’, ‘ఉగ్రరూపుడు’ అని ఎన్నో విశేషణాలు వాడతారు — వారి భయం మాటల్లో కూడా ప్రతిఫలిస్తుంది. ‘నీ మనోహరమైన ప్రమదావనం’ అనే మాటతో వారు రావణుని యాజమాన్యాన్ని గుర్తు చేస్తారు, దానితో వనం నాశనం అతనికే జరిగిన అవమానంలా తోస్తుంది. ‘ప్రాణాలు వదులుకున్నవాడు’ (త్యక్తజీవితుడు) అనే చివరి మాట కపి మరణాన్ని నిశ్చయం చేస్తుంది — రావణుని ప్రియురాలితో మాట్లాడినవాడు ప్రాణాలు వదులుకున్నట్లే.

రాక్షసస్త్రీల మాట విని రాక్షసేశ్వరుడైన రావణుడు కోపంతో కళ్ళు గిరగిర తిప్పుతూ చితిమంటలా మండిపడ్డాడు. క్రుద్ధుడైన అతని కళ్ళ నుండి కన్నీటిబొట్లు రాలాయి — వెలుగుతున్న రెండు దీపాల నుండి జ్వాలలతో కూడిన నూనెబొట్లు రాలినట్లు. మహాతేజస్వి అయిన అతడు తనతో సమానులైన కింకరులనే వీరరాక్షసులను హనుమంతుని నిగ్రహించడానికి ఆజ్ఞాపించాడు. వేగవంతులైన ఆ కింకరులు ఎనభై వేలమంది కూటాలూ ముద్గరాలూ చేతబట్టి ఆ భవనం నుండి బయలుదేరారు. పెద్ద పొట్టలు, పెద్ద కోరలు, ఘోరమైన రూపాలు గల మహాబలులు, యుద్ధోత్సాహులు, హనుమంతుని పట్టుకోవాలనే ఆతురతతో ఉన్న వారందరూ తోరణం మీద నిలిచి ఉన్న ఆ కపిని సమీపించి, అగ్నిపైకి మిడతలు దూకినట్లు మహావేగంతో అతనిపైకి దూకారు. చిత్రమైన గదలతో, బంగారు పట్టీలు తొడిగిన పరిఘలతో, సూర్యునిలా వెలిగే బాణాలతో వారు ఆ వానరశ్రేష్ఠుని మీదికి వచ్చారు. ‘చితిమంటలా’ అనే ఉపమ రావణుని క్రోధపు భయంకరతను చూపుతుంది — చితిమంట శవాన్ని దహిస్తుంది, అలాగే రావణుని క్రోధం మృత్యువును సూచిస్తుంది. అతని కళ్ళ నుండి క్రోధంతో పుట్టిన కన్నీటిబొట్లు, దీపం నుండి మండుతున్న నూనెబొట్లలా రాలుతాయి — ఈ ఉపమ అపూర్వమైనది (23వ శ్లోకం వల్గేట్ పాఠంలో మాత్రమే ఉంది). ‘తనతో సమానులైన’ అనే మాటతో కింకరులు రావణునితో సమానబలులని సూచించబడింది. ‘ఎనభై వేలు’ అనే సంఖ్య ఒక్క హనుమంతునికి విరుద్ధంగా విశాలమైన సేనను చూపుతుంది. ‘అగ్నిపైకి మిడతలలా’ అనే ఉపమ కింకరుల వినాశాన్ని ముందుగానే సూచిస్తుంది — అగ్ని వైపు పరుగెత్తే మిడతలు తామే కాలిపోతాయి. ఈ భాగంలో వీరరసమూ భయానకరసమూ మిళితమై ఉన్నాయి. రావణుని ప్రతిక్రియ ఆలోచనారహితమైనది — అతడు దూత ఎవరని అడగడు, నిగ్రహించమని మాత్రమే ఆజ్ఞాపిస్తాడు. ‘నిగ్రహించడానికి’ అనే మాట అతడు మొదట కపిని పట్టుకోవాలనుకుంటున్నాడని, చంపాలని కాదని సూచిస్తుంది. కింకరుల వర్ణన — పెద్ద పొట్టలు, పెద్ద కోరలు, ఘోరరూపాలు — వారి భయంకరత్వాన్ని చూపుతుంది; ‘కూటముద్గరపాణులు’ అని వారి ఆయుధాలు కూడా చెప్పబడ్డాయి. ‘తోరణం మీద నిలిచి ఉన్న’ అనే మాట హనుమంతుని స్థైర్యాన్ని చూపుతుంది — అతడు పారిపోడు, ద్వారం దగ్గరే ఎదురుచూస్తాడు. కింకరుల ఆయుధాలు రకరకాలు, శత్రువు మాత్రం ఒక్కడే.

ముద్గరాలూ పట్టిసాలూ శూలాలూ ప్రాసాలూ తోమరాలూ చేతబట్టిన వారు హనుమంతుని చుట్టుముట్టి అకస్మాత్తుగా అతని ఎదుట నిలిచారు. పర్వతంలాంటి, తేజస్వి, శ్రీమంతుడు అయిన హనుమంతుడు కూడా తోకను నేలకేసి కొట్టి గొప్ప ధ్వని చేశాడు. ఆ మారుతాత్మజుడైన హనుమంతుడు మహాకాయుడై తోకను ఆస్ఫాలించాడు, ఆ శబ్దంతో లంకను నింపివేశాడు. ప్రతిధ్వనించే ఆ మహత్తరమైన ఆస్ఫోటనశబ్దానికి పక్షులు ఆకాశం నుండి రాలిపడ్డాయి; అతడు బిగ్గరగా ఇలా ఘోషించాడు — ‘అతిబలుడైన రాముడు జయిస్తున్నాడు, మహాబలుడైన లక్ష్మణుడు కూడా; రాఘవుని రక్షణలో ఉన్న రాజు సుగ్రీవుడు జయిస్తున్నాడు. నేను అనాయాసంగా కార్యాలు సాధించే కోసలేంద్రుడైన రామునికి దాసుణ్ణి, శత్రుసైన్యాలను సంహరించే మారుతాత్మజుడైన హనుమంతుణ్ణి. శిలలతోనూ చెట్లతోనూ వేలకొద్దీ దెబ్బలు కొట్టే నాకు యుద్ధంలో వేయిమంది రావణులైనా సాటిరారు. లంకాపురిని పీడించి, మైథిలికి నమస్కరించి, రాక్షసులందరూ చూస్తుండగానే కార్యం సాధించుకుని వెళ్తాను.’ అతని గర్జనశబ్దానికి వారు భయంతో శంకించి, సంధ్యాకాలపు మేఘంలా ఉన్నతంగా ఉన్న హనుమంతుని చూశారు. హనుమంతుని ఈ ఘోషణ వాల్మీకి రామాయణంలో ప్రసిద్ధం — అతడు తన పరిచయాన్ని ప్రభువు జయంతో ప్రారంభిస్తాడు; ‘నేను దాసుణ్ణి’ అని చెబుతున్నా గర్వంగా చెబుతాడు, ఎందుకంటే రామునికి దాస్యమే అతనికి గౌరవం. ‘అక్లిష్టకర్ముడు’ అనేది రాముని విశేషణం — కార్యాలను అనాయాసంగా చేసేవాడు. ‘వేయిమంది రావణులైనా సాటిరారు’ అనే మాట కేవలం దర్పం కాదు, శత్రువు మనస్సులో భయం పుట్టించే యుద్ధనీతి. ‘రాక్షసులందరూ చూస్తుండగా’ — అందరు రాక్షసులూ చూస్తుండగానే, వారిని అవమానించడానికి. ఈ ఆరు శ్లోకాలు (31–36) సమీక్షిత సంస్కరణలో 5.041.004–009 గా తరువాతి సర్గలోని చైత్యప్రాసాద ప్రసంగంలో మాత్రమే ఉన్నాయి; వల్గేట్ పాఠంలో ఇక్కడా, నలభై మూడవ సర్గలోనూ మళ్ళీ వస్తాయి. ఘోషణ క్రమాన్ని కూడా గమనించాలి — మొదట రాముని జయం, తరువాత లక్ష్మణునిది, తరువాత సుగ్రీవునిది; చివరగా తన పరిచయం. ఇలా హనుమంతుడు ప్రభువుల గౌరవాన్ని తనకంటే ముందు నిలుపుతాడు. ‘రాఘవుని రక్షణలో ఉన్న సుగ్రీవుడు’ అనే మాటతో రామసుగ్రీవుల స్నేహం రాక్షసుల ఎదుట ప్రకటించబడుతుంది — వారి శత్రువు ఒక్కడు కాదు, సేనతో కూడినవాడు. తోకను ఆస్ఫాలించడం వానరులు యుద్ధానికి పిలిచే గుర్తు; దాని శబ్దానికి పక్షులు రాలిపడటం దాని భయంకరత. ‘సంధ్యామేఘంలా ఉన్నతంగా’ అనే ఉపమ — సంధ్యలో మేఘం ఎర్రగా ఉంటుంది, అలాగే హనుమంతుని రాగిరంగు విశాలదేహం. ఈ భాగపు ఉద్దేశం — రాక్షసుల మనస్సులో భయాన్నీ, రావణుని మనస్సులో రాముని పేరునూ నాటడం.

అప్పుడు ప్రభువు ఆజ్ఞతో నిశ్శంకులైన ఆ రాక్షసులు చిత్రమైన, భయంకరమైన ఆయుధాలతో అటూ ఇటూ నుండి కపిపైకి దూకారు. ఆ శూరులు అన్ని వైపుల నుండి చుట్టుముట్టగా ఆ మహాబలుడు తోరణాన్ని ఆనుకుని ఉన్న ఇనుప భయంకర పరిఘను అందుకున్నాడు. ఆ పరిఘను తీసుకుని అతడు రాత్రించరులను చంపాడు; గిలగిల కొట్టుకుంటున్న పామును పట్టుకుని వినతాసుతుడైన గరుత్మంతుడు ఆకాశంలో తిరిగినట్లు, వీరుడైన మారుతి దానిని పట్టుకుని ఆకాశంలో సంచరించాడు; వేయికన్నుల ఇంద్రుడు వజ్రంతో దైత్యులను సంహరించినట్లు అతడు వారిని సంహరించాడు. ఆ వీరుడైన మారుతాత్మజుడు కింకరరాక్షసులను చంపి, ఇంకా యుద్ధం కోరుకుంటూ మహావీరుడై తోరణం మీద నిలిచాడు. అప్పుడు ఆ భయం నుండి బయటపడిన కొందరు రాక్షసులు కింకరులందరూ అక్కడ హతులయ్యారని రావణునికి విన్నవించారు. రాక్షసుల మహాబలం హతమైందని విని ఆ రాజు కళ్ళు గిరగిర తిప్పుతూ, పరాక్రమంలో సాటిలేనివాడూ, యుద్ధంలో జయించడానికి కష్టమైనవాడూ అయిన ప్రహస్తుని కుమారుని ఆజ్ఞాపించాడు. పరిఘ ఉపమ — గరుడుడు పామును గోళ్ళతో పట్టుకుని ఆకాశంలో సంచరించినట్లు, హనుమంతుడు పరిఘను పట్టుకుని; ఇంద్రుడు వజ్రంతో దైత్యులను చంపినట్లు, అతడు కింకరులను. రెండు ఉపమలూ దైవికమైనవే — హనుమంతుని పరాక్రమం దేవతల పరాక్రమం వంటిది. ‘స్వామిసందేశనిశ్శంకులు’ అనే పదానికి అర్థం — హనుమంతుడు తన ప్రభువైన రాముని పేరు చెప్పాడు, కాబట్టి రాక్షసులు అతడెవరో సందేహం లేకుండా తెలుసుకున్నారు (హిందీ వ్యాఖ్యానం ప్రకారం). ‘కళ్ళు గిరగిర తిప్పుతూ’ (పరివృత్తలోచనుడు) అనేది రావణుని క్రోధానికి గుర్తు. చివరి శ్లోకం వంశస్థవృత్తంలో ఉంది, రాబోయే యుద్ధానికి భూమిక సిద్ధం చేస్తుంది. పరిఘ తోరణం మీదే ఉంది — హనుమంతుడు శత్రువు ఆయుధంతోనే శత్రువులను చంపుతాడు. అతని యుద్ధంలో ఆకాశగమనం విశేషం — అతడు నేల మీద కాక ఆకాశంలో సంచరిస్తూ కొడతాడు, ఎందుకంటే అతడు వాయుపుత్రుడు. ‘యుద్ధం కోరుకుంటూ మళ్ళీ తోరణం మీద నిలిచాడు’ — ఒక యుద్ధం తరువాత అతడు విశ్రాంతి కోరడు, తరువాతి యుద్ధం కోసం ఎదురుచూస్తాడు. ఇలా రావణుని మొదటి ప్రయత్నం నిష్ఫలమైంది; తరువాతి సర్గలలో క్రమంగా ఇంకా గొప్ప వీరులు పంపబడతారు.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे द्विचत्वारिंशः सर्गः॥ ४२॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి