॥वाल्मीकिरामायणम् సుందరకాండ · 33వ సర్గ

సుందరకాండ

సర్గ

హనుమంతుడు, సీత సంవాదం — సీత ఆత్మపరిచయం

హనుమంతుడు దిగివచ్చి ప్రశ్నించడం, ‘నీవెవరు’ అనే వితర్కం, సీత ఆత్మపరిచయం, కైకేయి వరం, వనగమనం, అపహరణం, రెండు నెలల గడువు

పగడం వంటి ముఖం గలవాడూ, మహాతేజస్వీ అయిన వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు ఆ చెట్టు నుండి దిగి, వినయంగల వేషంతో, దీనునిలా దైన్యభావంతో, ప్రణమిల్లి, దగ్గరకు వెళ్ళి, శిరస్సుపై అంజలి ఘటించి, మధురమైన వాక్కుతో సీతతో ఇలా అన్నాడు. ఇక్కడ అతని వినయం రెట్టింపు — వేషంలోనూ, మాటలోనూ. ఇంతకుముందు అతడు చెట్టులో దాగి కేవలం కథను వినిపించాడు; ఇప్పుడు ప్రత్యక్షంగా ఎదుటికి వస్తున్నాడు. ‘ఓ పద్మపలాశాక్షీ, మాసిన పట్టువస్త్రం ధరించినదానా, నిందింపరానిదానా, చెట్టు కొమ్మను పట్టుకుని నిలుచున్న నీవు ఎవరు? తామరరేకుల నుండి చిందిన నీటిలా నీ కన్నుల నుండి శోకంతో పుట్టిన నీరు ఎందుకు కారుతున్నది?’ ఉపమ సుందరమైనది — కమలదళం నుండి రాలుతున్న నీటిబిందువుల్లాంటి కన్నీళ్ళు. ‘క్లిష్టకౌశేయం’ — మాసిపోయిన పట్టువస్త్రం — ఆమె దీర్ఘదుఃఖానికి చిహ్నం. ఆమె సీత అని హనుమంతునికి తెలిసినా, ఆమె తనను తానే పరిచయం చేసుకోవాలని, ఆమె నోటినుండే విశ్వాసం కలగాలని అతడు ప్రశ్న వేస్తున్నాడు. కవి హనుమంతుని ముఖాన్ని పగడంతో పోలుస్తున్నాడు — ఎర్రనిదీ, సౌమ్యమైనదీ; క్రిందటి సర్గలో సీతకు భయంకరంగా కనిపించిన రూపమే ఇక్కడ వినయశీలంగా చిత్రించబడింది.

‘ఓ శోభనా, దేవతలలో, అసురులలో, నాగులలో, గంధర్వులలో, రాక్షసులలో, యక్షులలో, కిన్నరులలో నీవు ఎవరవు? ఓ వరాననా, వరారోహా, రుద్రులలో, మరుత్తులలో, వసువులలో నీవు ఎవరవు? నాకు నీవు ఒక దేవతలా కనిపిస్తున్నావు. చంద్రుని నుండి విడివడి దేవలోకం నుండి జారిపడిన, సర్వగుణాలలో మిన్నయైన, నక్షత్రాలలో శ్రేష్ఠమైన రోహిణివా నీవు? లేక, ఓ నల్లని కన్నులదానా, కోపంతోనో మోహంతోనో భర్త వసిష్ఠునికి కోపం తెప్పించి వచ్చిన కల్యాణి అరుంధతివా? ఓ సుమధ్యమా, నీ కుమారుడో, తండ్రో, సోదరుడో, భర్తో ఎవరు ఈ లోకం నుండి ఆ లోకానికి వెళ్ళిపోయారు, ఎవరి కోసం నీవు శోకిస్తున్నావు? నీ రోదనం వల్ల, అతిగా నిట్టూర్చడం వల్ల, నేలను తాకడం వల్ల నిన్ను నేను దేవతగా భావించను — ఎందుకంటే దేవతలు ఏడవరు, నిట్టూర్చరు, నేలను తాకరు. పదే పదే రాజు పేరును ఉచ్చరించడం వల్లనూ, నీలోని సూచకమైన లక్షణాల వల్లనూ నీవు ఒక భూపాలుని పట్టమహిషివీ, రాజకుమార్తెవీ అని నా అభిప్రాయం. రావణుడు జనస్థానం నుండి బలాత్కారంగా అపహరించిన సీతవు నీవే అయితే, నీకు శుభమగుగాక, అడుగుతున్న నాకు ఆ విషయం చెప్పు. నీ దైన్యమూ, మానవాతీతమైన రూపమూ, తపస్సుతో కూడిన వేషమూ చూస్తే నీవు నిశ్చయంగా రాముని పట్టమహిషివే.’ హనుమంతుని తర్కం క్రమంగా కుదించుకుపోతుంది — మొదట సమస్త దేవయోనులు, తరువాత ఇద్దరు దివ్యస్త్రీలు, ఆపై దేవీత్వాన్ని త్రోసిపుచ్చడం, చివరికి రాజమహిషి, రామమహిషి. ఈ పద్ధతి అతని బుద్ధిమత్తను చూపుతుంది — అతడు అనుమానంతో సత్యాన్ని చేరుకుంటాడు, తొందరపడి నిర్ణయాన్ని ప్రకటించడు. ‘భద్రం తే’ — ‘నీకు శుభమగుగాక’ — అనే ఆశీర్వచనంతో అతడు మళ్ళీ సౌహార్దాన్ని ప్రకటిస్తాడు. ఇక్కడ అరుంధతి ఉదాహరణ ప్రత్యేకంగా ఉచితమైనది — ఆమె పాతివ్రత్యానికి ఆదర్శం, సీత కూడా అటువంటిదే. రోహిణి ఉదాహరణ చంద్రుని నుండి వియోగాన్ని సూచిస్తుంది, సీత రాముని నుండి వియోగం పొందినట్లుగా. ఈ విధంగా హనుమంతుడు ప్రశ్నలలోనే సీత స్థితిని సూక్ష్మంగా వర్ణిస్తాడు — వియోగం, పాతివ్రత్యం, రాజకులానికి చెందినదనే విషయం. ‘దేవీమహం న మన్యే’ — ‘నిన్ను దేవతగా భావించను’ — అనే నిషేధం కూడా ప్రశంసే — రూపం దేవతదిలా ఉంది, దుఃఖం మాత్రం మానవస్త్రీది. ఈ క్రమం వల్ల అతడు సీత మనస్సులో కూడా విశ్వాసం కలిగిస్తాడు, ఎందుకంటే ఇంత సూక్ష్మంగా చూసేవాడు రాక్షసునిలా కనిపించడు. ‘పృచ్ఛతః’ — ‘అడుగుతున్న నాకు’ — అనే పదంతో అతడు తన జిజ్ఞాసను వినయంతో ప్రకటిస్తాడు — అది ఆజ్ఞ కాదు, యాచన.

రామకీర్తనతో సంతోషించిన వైదేహి అతని మాట విని, చెట్టును ఆశ్రయించి ఉన్న హనుమంతునితో ఇలా అన్నది. ‘భూమిపై రాజసింహాలలో ముఖ్యుడూ, ఆత్మజ్ఞుడూ, శత్రుసైన్యాలను నాశనం చేసేవాడూ అయిన దశరథుని కోడలిని నేను. మహాత్ముడైన వైదేహుడు జనకుని కుమార్తెను, ధీమంతుడైన రాముని భార్యను, సీత అనే పేరుతో పిలువబడేదాన్ని.’ ఆమె మొదట మామగారిని, తరువాత తండ్రిని, చివరికి భర్తను పేరుతో స్మరిస్తుంది; తన పేరు అందరికంటే చివర. ‘అక్కడ రాఘవుని గృహంలో పన్నెండు సంవత్సరాలు మానవభోగాలను అనుభవిస్తూ, సమస్త కోరికలూ తీరినదాననై నివసించాను. తరువాత పదమూడవ సంవత్సరంలో రాజు ఉపాధ్యాయులతో, వసిష్ఠాది గురువులతో కలిసి, ఇక్ష్వాకునందనుడైన రాముని రాజ్యాభిషిక్తుని చేయడానికి ఉపక్రమించాడు. రాఘవుని ఆ అభిషేకానికి సన్నాహాలు జరుగుతుండగా, సామగ్రి సమకూరుస్తుండగా, కైకేయి అనే భార్య భర్తతో ఈ మాట అన్నది.’ పన్నెండు సంవత్సరాల సుఖాన్ని వర్ణించడం విపత్తుకు ముందటి సుఖాన్ని స్మరించడమే — దానివల్ల వర్తమాన దుఃఖం మరింత తీవ్రంగా కనిపిస్తుంది. సీత మాట సరళమైనది, కథనక్రమం చారిత్రకమైనది; ఆమె విలపించదు, కేవలం సంఘటనలను నివేదిస్తుంది. ‘స్నుషా దశరథస్యాహమ్’ — ‘నేను దశరథుని కోడలిని’ — అనే మొదటి మాట విశేషమైనది — తాను రావణుని బందీ అని కాదు, ఒక గొప్ప రాజకులపు వధువు అని ఆమె తనను పరిచయం చేసుకుంటుంది. ఇది ఆత్మాభిమానపు స్వరం. అయోధ్యాకాండ కథ ఇక్కడ సీత దృష్టితో మళ్ళీ చెప్పబడుతుంది; రాముని దృష్టితోనో లక్ష్మణుని దృష్టితోనో కాదు, వనవాసం చేసిన భార్య దృష్టితో. అందుకే పన్నెండు సంవత్సరాల సుఖం వంటి కొన్ని అంశాలు ఇక్కడే ప్రత్యేకంగా చెప్పబడ్డాయి. హనుమంతుడు ఇదంతా తెలుసుకోవాలి, తాను సీతతోనే సంభాషించాడని రామునికి ప్రమాణం ఇవ్వగలిగేందుకు.

కైకేయి ఇలా అన్నది — ‘రాముడు అభిషిక్తుడైతే నేను ఇకపై రోజూ నా ఆహారాన్ని తాగను, తినను; అదే నా జీవితానికి అంతం. ఓ నృపతిశ్రేష్ఠా, నీవు ప్రీతితో ఇచ్చిన మాట వ్యర్థం కాకూడదనుకుంటే, రాఘవుడు వనానికి వెళ్ళాలి.’ సత్యవాక్కు గల ఆ రాజు దేవికి ఇచ్చిన వరాన్ని స్మరించుకుంటూ, కైకేయి క్రూరమైన అప్రియమైన మాట విని మూర్ఛపోయాడు. తరువాత సత్యధర్మంలో నిలిచిన ఆ వృద్ధరాజు ఏడుస్తూ యశస్వి అయిన తన జ్యేష్ఠపుత్రుని రాజ్యాన్ని యాచించాడు — భరతునికి రాజ్యం ఇమ్మని. శ్రీమంతుడైన అతడు తండ్రి మాటను అభిషేకం కంటే కూడా ఎక్కువ ప్రియంగా భావించి, మొదట మనస్సుతో అంగీకరించి, తరువాత వాక్కుతో స్వీకరించాడు. సత్యపరాక్రముడైన రాముడు ఇస్తాడే గాని పుచ్చుకోడు; సత్యమే పలుకుతాడు, ప్రాణం కోసమైనా అసత్యం పలుకడు. ఆ మహాయశస్వి విలువైన ఉత్తరీయాలను విడిచి, మనస్సుతో రాజ్యాన్ని త్యజించి, నన్ను తన తల్లికి అప్పగించాడు, తల్లి రక్షణలో ఉంచాడు. కాని నేను వెంటనే అతనికంటే ముందే వనచారిణినై బయలుదేరాను, ఎందుకంటే అతడు లేకుండా నాకు స్వర్గంలో నివాసం కూడా రుచించదు. సీత రాముని గుణాన్ని ‘దద్యాన్న ప్రతిగృహ్ణీయాత్’ — ‘ఇస్తాడే గాని పుచ్చుకోడు’ — అని సూత్రరూపంలో చెబుతుంది — దానం, సత్యం, ప్రాణాపాయంలో కూడా అసత్యాన్ని త్యజించడం. ఆమె స్వంత నిశ్చయం కూడా అంతే దృఢమైనది — రాముడు ఆమెను తల్లి దగ్గర ఉంచాలనుకున్నాడు, కాని ఆమె అతనికంటే ముందే వనానికి బయలుదేరింది. కైకేయి మాటలో ‘న పిబేయం న ఖాదేయమ్’ — ‘తాగను, తినను’ — అనేది మొండిపట్టుదలతో కూడిన బెదిరింపు; దశరథుని మూర్ఛలో సత్యపు బంధనం — ఈ రెండింటి సంఘర్షణే కథకు కేంద్రం. ‘మనసా పూర్వమాసాద్య వాచా ప్రతిగృహీతవాన్’ — ‘మొదట మనస్సుతో అంగీకరించి తరువాత మాటతో స్వీకరించాడు’ — అనే వాక్యంతో రాముని అంతరంగ స్వీకృతి చూపబడింది — అది బయటి ఒత్తిడి కాదు, అంతఃకరణపు సమ్మతి. తన భర్త ఎటువంటివాడో హనుమంతునికి తెలియాలని సీత రాముని ఈ గుణాన్ని అతనికి ప్రత్యేకంగా చెబుతుంది. ‘నహి మే తేన హీనాయాః వాసః స్వర్గేఽపి రోచతే’ — ‘అతడు లేకుండా నాకు స్వర్గవాసం కూడా రుచించదు’ — అనేది పాతివ్రత్యపు సారం. ‘జనన్యై మాం సమాదిశత్’ — ‘నన్ను తల్లికి అప్పగించాడు’ — అనే మాటలో భార్య రక్షణ గురించి రాముని చింత కనిపిస్తుంది; సీత అనుసరించడం మాత్రం ప్రేమకూ దృఢనిశ్చయానికీ ఫలం.

మిత్రులకు ఆనందం కలిగించేవాడూ, మహాభాగుడూ అయిన సౌమిత్రి అన్నగారిని అనుసరించడానికి దర్భలతో, నారచీరలతో అలంకరించుకుని ముందుగానే, మాకంటే కూడా ముందే సిద్ధమయ్యాడు. మేము ముగ్గురమూ ప్రభువైన దశరథుని ఆదేశాన్ని ఎంతో గౌరవించి, దృఢవ్రతులమై, ఇంతకుముందెన్నడూ చూడని, గంభీరంగా కనిపించే వనంలో ప్రవేశించాము. దండకారణ్యంలో నివసిస్తున్న అమితతేజస్వి అయిన ఆ రాముని భార్యనైన నన్ను దురాత్ముడైన రాక్షసుడు రావణుడు అపహరించాడు. అతడు నా జీవితానికి రెండు నెలల గడువును అనుగ్రహించాడు; రెండు నెలల తరువాత నేను ప్రాణాలు విడుస్తాను. సర్గ ముగింపు అత్యంత కరుణమైనది — సీత తన మరణపు గడువును నిస్సంకోచంగా చెబుతుంది. ‘అనుగ్రహం’ అనే పదం వ్యంగ్యపూర్ణమైనది — రావణుని క్రూరత్వాన్ని కూడా ‘అనుగ్రహం’ అని అంటున్నది. ఇది విన్నాక హనుమంతుని కార్యపు తొందర స్పష్టమవుతుంది — సమయం తక్కువ, త్వరగా రామునికి నివేదించాలి. పన్నెండు సంవత్సరాల సుఖం, రెండు నెలల గడువు — ఈ రెండింటి వైషమ్యం సర్గలోని కరుణరసాన్ని పోషిస్తుంది. లక్ష్మణుని త్యాగం కూడా చెప్పబడింది — అతడు ముందుగానే దర్భలూ నారచీరలూ ధరించి సిద్ధమయ్యాడు, అన్నగారి సేవకోసం తన సుఖాన్ని గడ్డిపోచలా విడిచిపెట్టాడు.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे त्रयस्त्रिंशः सर्गः॥ ३३॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి