॥वाल्मीकिरामायणम् సుందరకాండ · 32వ సర్గ

సుందరకాండ

సర్గ

సీత వితర్కం

కొమ్మల మధ్య వానరుని దర్శనం, భయమూ మూర్ఛా, విలాపం, ఇది స్వప్నమేమో అనే శంక, మనోరథమేమో అనే వితర్కం, దేవతలకు ప్రార్థన

తరువాత కొమ్మల మధ్య దాగి ఉన్న, ‘వేష్టితార్జునవస్త్రం’ — అంటే తెల్లని వస్త్రంతో ఆవరించబడిన — మెరుపుల గుంపులా పింగళవర్ణం గల కపిని చూసి సీత మనస్సు చలించింది. అక్కడ వినయంతో వంగి ఉన్న, వినీతుడైన, ప్రియంగా మాట్లాడే, విరబూసిన అశోకపుష్పాల రాశిలా ప్రకాశిస్తున్న, కాచిన బంగారంలాంటి కన్నులు గల కపిని ఆమె చూసింది. వినయంగా నిలిచి ఉన్న ఆ వానరశ్రేష్ఠుని చూసి మైథిలి పరమ విస్మయం చెంది ఆలోచించింది. ‘అయ్యో, ఈ వానరజీవి భయంకరమైనది, దగ్గరకు చేరరానిది, చూడ శక్యం కానిది’ అని భావించి ఆమె మళ్ళీ మూర్ఛపోయింది. ఇక్కడ విరోధం గమనించదగినది — కపి ప్రియంగా మాట్లాడేవాడూ వినీతుడూ, అయినా సీత దృష్టిలో అతడు భయంకరుడు. చాలాకాలం రాక్షసస్త్రీల మధ్య ఉన్న ఆమె అపరిచితమైన ఏ రూపమైనా భయం కలిగించేదేనని భావిస్తుంది. మధురమైన మాట విన్నా రూపాన్ని చూసి భయం — ఇది సూక్ష్మమైన మనోవైజ్ఞానిక భావం. కవి వానరుని వర్ణనను రంగులతో చేస్తాడు — తెల్లని వస్త్రం, పింగళవర్ణ దేహం, అరుణకాంతి, బంగారు రంగు కన్నులు — దానివల్ల అతని దర్శనం తేజోమయమైనదీ ఆశ్చర్యకరమైనదీ అవుతుంది. ‘సాథ దృష్ట్వా’ అనే పదంలో ‘సా అథ’ (ఆమె తరువాత) అని సూచించబడుతుంది.

భయంతో మోహితురాలై, దుఃఖంతో బాధపడుతున్న భామిని సీత ‘రామా రామా’ అనీ ‘లక్ష్మణా’ అనీ కరుణంగా తీవ్రంగా విలపించింది. ఆ సాధ్వి మెల్లమెల్లని స్వరంతో హఠాత్తుగా ఏడ్చింది. అప్పుడు వినయంగా దగ్గరకు వచ్చిన వానరశ్రేష్ఠుని చూసి మైథిలి ‘ఇది స్వప్నం’ అని అనుకుంది. తరువాత ఆమె విశాలమైన, వంగిన ముఖం గలవాడూ, శాఖామృగేంద్రుడైన సుగ్రీవుడు చెప్పినట్లు చేసేవాడూ — అంటే ఆజ్ఞాపాలకుడూ — పింగళవర్ణులలో శ్రేష్ఠుడూ, మహాగౌరవార్హుడూ, బుద్ధిమంతులలో శ్రేష్ఠుడూ అయిన వాయుపుత్రుని పరికించి చూసింది. అతన్ని చూడగానే ఆమె తీవ్రంగా కలతచెంది ప్రాణం పోయినదానిలా — అంటే మృతప్రాయురాలిలా — అయిపోయింది. చాలాసేపటికి స్పృహ తిరిగి పొంది ఆ విశాలనేత్ర ఇలా ఆలోచించింది. ఇక్కడ సీత మనస్సు అటూ ఇటూ ఊగిసలాడుతుంది — ఒకసారి భయం, ఒకసారి స్వప్నమనే శంక, ఒకసారి మూర్ఛ. ఏడు, ఎనిమిది శ్లోకాలు ఉపజాతి వృత్తంలో కూర్చబడ్డాయి; కవి భావతీవ్రతను వృత్తపరివర్తనతో సూచిస్తాడు. ‘బుద్ధిమతాం వరిష్ఠమ్’ (బుద్ధిమంతులలో శ్రేష్ఠుడు) అనేది కవి మాట, సీతది కాదు; ఆమె అప్పుడు భయపడి ఉంది, కవి మాత్రం పాఠకునికి వానరుని స్వరూపాన్ని గుర్తుచేస్తున్నాడు. రాముని పేరు ఆమె నోట అప్రయత్నంగా వస్తుంది — భయంలో కూడా ఆమె రాముడినే, లక్ష్మణుడినే స్మరిస్తుంది, మరెవరినీ కాదు.

ఆమె ఇలా ఆలోచిస్తుంది — ఈ రోజు నేను వికృతమైన స్వప్నం చూశాను, ఎందుకంటే స్వప్నంలో వానరుని దర్శనం శాస్త్రాలన్నీ నిషేధించాయి. కాబట్టి లక్ష్మణ సహితుడైన రామునికీ, నా తండ్రి జనకమహారాజుకీ శుభమగుగాక. కానీ ఇది స్వప్నం కాజాలదు, ఎందుకంటే శోకంతోనూ దుఃఖంతోనూ పీడించబడుతున్న నాకు నిద్రే లేదు. పూర్ణచంద్రునిలాంటి ముఖం గల అతనికి దూరమైన నాకు సుఖం లేదు, సుఖం లేకుండా నిద్ర రాదు. నేను ఎల్లప్పుడూ బుద్ధితో ‘రామా రామా’ అని తలచుకుంటూ, మాటతో కూడా అతని గురించే చెప్పుకుంటూ, దానికి తగిన, అతనికి సంబంధించిన కథనే చూస్తున్నాను, వింటున్నాను. మన్మథునిచేత పీడించబడి, నా భావాలన్నీ అతనిపైనే లగ్నమై, ఎల్లప్పుడూ అతన్నే తలచుకుంటూ ఉండటం వల్ల నేను అలాగే చూస్తున్నాను, వింటున్నాను. ‘ఇది మనోరథమేమో’ అని అనుకుంటాను, అయినా బుద్ధితో వితర్కిస్తాను — మనోరథానికి రూపం ఉండదు, కానీ ఇతడు స్పష్టమైన రూపంతో నాతో మాట్లాడుతున్నాడు. కాబట్టి ఆమె ఏ నిర్ణయానికీ రాకుండానే ప్రార్థిస్తుంది — వాచస్పతి అయిన బృహస్పతికీ, వజ్రధారి అయిన ఇంద్రునికీ, స్వయంభువు అయిన బ్రహ్మకూ, హుతాశనుడైన అగ్నికీ నమస్కారం; ఈ వనవాసి నా ఎదుట చెప్పినది అలాగే జరుగుగాక, వేరేవిధంగా కాకుండుగాక. ఇక్కడ సీత తర్కం క్రమబద్ధంగా ఉంది — స్వప్నమేమో అనే శంక, నిద్ర లేకపోవడం వల్ల దాని నిరాకరణ, మనోరథమేమో అనే రెండవ శంక, రూపం ఉండటం వల్ల దాని నిరాకరణ కూడా. తర్కంతో నిర్ణయం లభించదని తెలుసుకొని ఆమె శ్రద్ధను ఆశ్రయిస్తుంది. వాచస్పతి వాక్కుకు అధిపతి, కాబట్టి మాట సత్యం కావాలని కోరుతూ అతన్ని స్మరించడం ఉచితం. ఈ విధంగా సర్గ చివరకు సందేహం తీరలేదు, కానీ ఆశ ఉదయించింది.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे द्वात्रिंशः सर्गः॥ ३२॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి