॥वाल्मीकिरामायणम् సుందరకాండ · 31వ సర్గ

సుందరకాండ

సర్గ

హనుమంతుడు రామకథ చెప్పడం

దశరథుని గుణాలు, రాముని వనగమనం, సీతాపహరణం, సుగ్రీవునితో స్నేహం, వానరుల అన్వేషణ, సీత విస్మయం, హనుమంతుని దర్శనం

అనేకవిధాలుగా ఆలోచించిన మహామతి హనుమంతుడు వైదేహి వినేలా — అంటే ఆమె చెవిన పడేలా — మధురమైన మాటలు పలికాడు. అతడు ఆమెను ప్రత్యక్షంగా సంబోధించడు, కేవలం కథను వినిపిస్తాడు, దానివల్ల సీత భయపడదు. కథ రాముని తండ్రి వర్ణనతో ప్రారంభమవుతుంది. దశరథుడనే రాజు రథాలతోనూ ఏనుగులతోనూ గుర్రాలతోనూ సమృద్ధుడు, పుణ్యశీలుడు, మహాకీర్తిమంతుడు, ఇక్ష్వాకులలో మహాయశస్వి. అతడు రాజర్షుల గుణాలలో శ్రేష్ఠుడు, తపస్సులో ఋషులతో సమానుడు, చక్రవర్తుల కులంలో జన్మించినవాడు, బలంలో పురందరుడైన ఇంద్రునితో సమానుడు. అతనికి అహింసయందు అనురక్తి; అతడు క్షుద్రుడు కాడు, కరుణామయుడు, దయాళువు, సత్యపరాక్రముడు, ఇక్ష్వాకువంశంలో ముఖ్యుడు, లక్ష్మీవంతుడు, లక్ష్మిని పెంపొందించేవాడు. రాజులకుండే చిహ్నాలూ లక్షణాలూ కలిగినవాడు, విపులమైన శ్రీ గలవాడు, రాజులలో శ్రేష్ఠుడు, నాలుగు సముద్రాల సరిహద్దు గల భూమిపై ప్రఖ్యాతుడు, తాను సుఖంగా ఉంటూ ఇతరులకు సుఖాన్నిచ్చేవాడు. ఈ విధంగా మొదట తండ్రి గౌరవాన్ని స్థాపించి హనుమంతుడు కుమారుని కథకు రంగం సిద్ధం చేస్తాడు. ఈ వంశవర్ణన వినగానే వక్తకు తన అత్తవారి కులం బాగా తెలుసని సీత గ్రహిస్తుంది. మధురమైన, పరిచితమైన మాటలతో ఆమె భయం మెల్లమెల్లగా తొలగిపోతుంది. రాజవర్ణనలో ధర్మం, తపస్సు, బలం, దయ, కీర్తి అనే గుణాలన్నీ ఒకచోట కూర్చబడ్డాయి; దానివల్ల కుమారుని గుణాలకు మూలం తండ్రిలోనే కనిపిస్తుంది. కథలోని ఈ శైలి పౌరాణికమైనది — మొదట వంశం, తరువాత నాయకుడు.

ఆ దశరథుని ప్రియమైన జ్యేష్ఠపుత్రుడు, తారాధిపతిలాంటి ముఖం గలవాడు — అంటే చంద్రముఖుడు — రాముడనే పేరు గలవాడు, విశేషజ్ఞుడు, ధనుర్ధారులందరిలో శ్రేష్ఠుడు. ఆ శత్రుతాపకుడు తన నడవడినీ సదాచారాన్నీ, తన జనాన్నీ, జీవలోకాన్నీ, ధర్మాన్నీ రక్షించేవాడు. ఇక్కడ ‘రక్షితా’ (రక్షించేవాడు) అనే పదం నాలుగుసార్లు పునరావృతమవుతుంది; దానివల్ల రక్షకత్వమే రాముని ప్రధానగుణమని దృఢపరచబడుతుంది. సత్యప్రతిజ్ఞుడైన వృద్ధుడైన తండ్రి మాటపై ఆ వీరుడు భార్యతోనూ సోదరునితోనూ కలిసి వనానికి వెళ్ళాడు. అక్కడ మహారణ్యంలో వేట కోసం సంచరిస్తూ అతడు కామరూపులైన అనేకమంది శూరులైన రాక్షసులను సంహరించాడు. జనస్థానంలో జరిగిన సంహారాన్నీ ఖరదూషణుల మరణాన్నీ విని రావణుడు అసహనంతో జానకిని అపహరించాడు. హనుమంతుడు సంక్షిప్తంగా అయినా క్రమంగా కథ చెబుతాడు — వనవాసానికి కారణం తండ్రి సత్యం, అపహరణకు కారణం రావణుని అసహనం. ఈ విధంగా సీత దుఃఖానికి మూలం రాముని దోషం కాదు, రాక్షసుని క్రోధమే అని సూచించబడుతుంది. తన కథనే పరాయివాని నోట వింటూ సీత ఆశ్చర్యపోతుంది — ఈ నిర్జనమైన అశోకవనంలో ఈ కథ ఎవరికి తెలుసు అని. తండ్రి మాటను పాలించడం, భార్యా సోదరుడూ వెంట రావడం, వనంలో దుష్టులను నిగ్రహించడం — ఈ మూడు వాక్యాలలోనే అయోధ్యాకాండ, అరణ్యకాండల సారం సంక్షిప్తమైంది. వింటున్న సీతకు అంతా తెలుసు, అయినా వక్త సత్యాన్ని ఆమె పరీక్షించగలదు.

రావణుడు మృగరూపంతో మాయ చేసి వనంలో రాముని మోసగించి సీతను అపహరించాడు. తరువాత నిందారహితురాలైన సీతను వెదకుతూ రాముడు వనంలో సుగ్రీవుడనే వానరుని మిత్రునిగా పొందాడు. శత్రునగరాలను జయించే రాముడు వాలిని చంపి మహాత్ముడైన సుగ్రీవునికి కపిరాజ్యాన్ని ఇచ్చాడు. సుగ్రీవుడు ఆజ్ఞాపించగా కామరూపులైన వేలాది వానరులు ఆ దేవిని వెదకుతూ అన్ని దిక్కులకూ బయలుదేరారు. సంపాతి మాటపై ఆ విశాలాక్షి కోసం నేను నూరు యోజనాల పొడవైన సముద్రాన్ని వేగంగా దూకి దాటాను. రాఘవుని నుండి ఆమె రూపం ఎలా ఉంటుందో, వర్ణం ఎలా ఉంటుందో, లక్షణాలు ఎలా ఉంటాయో విన్నానో, ఆమెనే నేను కనుగొన్నాను — అని చెప్పి వానరశ్రేష్ఠుడు మాట ఆపాడు. ఇక్కడ హనుమంతుడు తన పేరు చెప్పడు, కేవలం ‘నేను’ అంటాడు; అతని ఉద్దేశం పరిచయం కాదు, విశ్వాసం. చివరి వాక్యం కథకు ముగింపూ, అన్వేషణకు సిద్ధీ కూడా — సుదీర్ఘ యాత్ర ఇక్కడే సఫలమైంది. రాముడు చెప్పిన లక్షణాలు సరిపోయాయని చెప్పడం ద్వారా అతడు సీతను గుర్తించినట్లు నిశ్చయిస్తాడు, దాని ద్వారా తాను రామదూతనని సూచిస్తాడు. ఇక్కడ కిష్కింధాకాండ ఘటనలు సంక్షిప్తంగా చెప్పబడ్డాయి — మిత్రలాభం, వాలివధ, రాజ్యదానం, దిక్కులకు పంపడం. సుగ్రీవుని ఆజ్ఞతో వేలాది వానరులు వెళ్ళారు, వారిలో నేనొక్కడినే ఇక్కడికి వచ్చాను అని వినయంతో సూచించబడుతుంది. సంపాతి పేరు చెప్పడం ద్వారా అతడు తాను వచ్చిన మార్గానికి ప్రమాణం ఇస్తాడు. ‘యథారూపాం యథావర్ణామ్’ (రూపం ఎలా ఉంటుందో, వర్ణం ఎలా ఉంటుందో) అనే మాట ప్రత్యేకంగా హృదయాన్ని తాకుతుంది, ఎందుకంటే రాముడు స్వయంగా సీత రూపాన్ని వానరులకు వర్ణించాడని సూచిస్తుంది — రాముడు ఆమెను మరచిపోలేదు.

అది విని జానకి పరమ విస్మయం చెందింది. వంకర తిరిగిన కేశాంతాలు గల, అందమైన కేశాలు గల, భీరువైన ఆమె కేశాలతో కప్పబడిన ముఖాన్ని పైకెత్తి శింశుపా వృక్షం వైపు చూసింది. కపి మాట విని ఆమె అన్ని దిక్కులనూ ఉపదిక్కులనూ చూస్తూ, సర్వాత్మనా రాముని స్మరిస్తూ, తానే పరమహర్షం పొందింది. తరువాత అడ్డంగా, పైకి, కిందకు చూస్తూ ఆమె ఊహకందని బుద్ధి గలవాడూ, వానరాధిపతి సుగ్రీవుని మంత్రీ అయిన వాయుపుత్రుని ఉదయపర్వతంపై ఉన్న సూర్యునిలా చూసింది. ఈ ఉపమానంతో హనుమంతుని తేజస్సూ అతని రాకలోని శుభత్వమూ సూచించబడతాయి — సూర్యోదయం రాత్రికి అంతం పలికినట్లు, ఇతని దర్శనం సీత దుఃఖరాత్రి అంతానికి ఆరంభం. ‘సర్వాత్మనా రామమనుస్మరంతీ’ (సర్వాత్మనా రాముని స్మరిస్తూ) అనే పదంతో ఆమె హర్షానికి కారణం స్పష్టమవుతుంది — వక్త కాదు, రాముని స్మృతే ఆమెను సంతోషపెడుతుంది. ఆమె మొదట శబ్దాన్ని, తరువాత దిక్కులను, చివరకు వక్తను చూస్తుంది.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे एकत्रिंशः सर्गः॥ ३१॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి