॥वाल्मीकिरामायणम् సుందరకాండ · 19వ సర్గ

సుందరకాండ

సర్గ

రావణుని చూసి సీత భయం, విషాదం

రావణుడు రావడం చూసి సీత వణకడం, నేలపై కూర్చున్న ఆమె దీనావస్థ, ఉపమలతో ఆమె వర్ణన, రాముని ధ్యానం, రావణుని ప్రలోభనకు ఆరంభం

సరిగ్గా ఆ సమయంలోనే, రూపయౌవనసంపన్నుడూ ఉత్తమాభరణాలతో అలంకరించుకున్నవాడూ అయిన రాక్షసాధిపతి రావణుడు వస్తుండటం చూసి, నిందకు తావులేని రాజపుత్రి వైదేహి గాలికి అరటిచెట్టులా వణికిపోయింది. పూర్వసర్గలో చెట్టుపై దాగిన హనుమంతుడు రావణుని రాకను చూశాడు; ఈ సర్గలో కవి తన దృష్టిని సీతపై నిలుపుతాడు. భయంతో విశాలనేత్రి, శ్రేష్ఠవర్ణం గల ఆమె తొడలతో ఉదరాన్నీ, బాహువులతో స్తనాలనూ కప్పుకొని కూర్చుని ఏడ్చింది — పరపురుషుని నుండి తనను తాను కాపాడుకొనే సహజమైన చేష్ట ఇది. రాక్షసీగణాలచేత కాపలా కాయబడుతున్న, దీనురాలైన, దుఃఖార్తురాలైన ఆ సీతను దశగ్రీవుడు చూశాడు — సముద్రంలో మునిగిపోతున్న నావలా ఆమె దుఃఖసాగరంలో మునిగి ఉంది. కఠోరవ్రతం పూనిన ఆమె ఏమీ పరచని నేలపై కూర్చుని ఉంది — ఆసనమూ లేదు, పరుపూ లేదు. నరికి నేలపై పడిన వనస్పతి కొమ్మలా ఆమె కనిపించింది. ‘ఛిన్నాం శాఖామ్’ (నరికిన కొమ్మ) అనే ఉపమతో సూచించబడుతున్నది — మూలమైన రాముని నుండి ఆమె వేరుపడింది, అయినా ఆమెలో జీవరసం నశించలేదు. మొదటి శ్లోకాలలోనే భయం, లజ్జ, దైన్యం అనే మూడు చిత్రాలను కవి ఒకేచోట చూపాడు; దానివల్ల తరువాతి సంభాషణకు నేపథ్యం ఏర్పడుతుంది. రావణుడు అలంకరించుకున్నాడు, సీత మాత్రం మలినంగా ఉంది — ఈ వైరుధ్యాన్ని కవి ఉద్దేశపూర్వకంగానే ఉంచాడు. ఒకవైపు ఐశ్వర్యగర్వం, మరోవైపు పాతివ్రత్యమనే తపస్సు. రావణుని రూపమూ యౌవనమూ ఆభరణాలూ సీత మనస్సులో ఆకర్షణను కాక కేవలం భయాన్నే కలిగిస్తున్నాయని కూడా ఇక్కడ సూచించబడుతోంది. చెట్టుపై దాగిన హనుమంతుడు కూడా ఇదంతా చూస్తున్నాడని పాఠకుడు గుర్తుంచుకోవాలి.

ఆమె అవయవాలకు మాలిన్యమే అలంకారంగా పూయబడి ఉంది — మాలిన్యమే ఆమె అంగాలకు అలంకారం; అలంకారానికి తగినదైనా ఆమె అలంకారం లేకుండా ఉంది. బురద పూసుకున్న తామరతూడులా ఆమె ప్రకాశిస్తూనూ ఉంది, ప్రకాశించకుండానూ ఉంది — సహజసౌందర్యంతో శోభిస్తోంది, మాలిన్యంవల్ల శోభించడం లేదు అని హిందీ వ్యాఖ్య కూడా వివరిస్తుంది. సంకల్పాలనే గుర్రాలు కట్టిన మనోరథాలపై ఎక్కి, రాజసింహుడూ ఆత్మజ్ఞుడూ అయిన రాముని దగ్గరకు వెళ్తున్నట్లుగా ఉంది ఆమె — శరీరం లంకలో, మనస్సు మాత్రం రామునిలో. ఎండిపోతూ, ఒంటరిగా ఏడుస్తూ, ధ్యానానికీ శోకానికీ లోనై, దుఃఖానికి అంతం కనబడక, ఆ సుందరి రామునే అనుసరించి ఉంది. మంత్రౌషధులచేత కట్టుబడి గిలగిలలాడుతున్న నాగరాజు భార్యలా, ధూమకేతువనే గ్రహంచేత పీడించబడుతున్న రోహిణిలా ఆమె తపించిపోతోంది. సదాచారం, శీలం గల ధార్మికమైన కులంలో పుట్టి, మళ్ళీ వివాహసంస్కారం ద్వారా అటువంటి కులాన్నే పొందినప్పటికీ, ఆమె దుష్కులంలో పుట్టినదానిలా మలినంగా కనిపిస్తోంది. అప్పుడు ఉపమానాల మాల మొదలవుతుంది — క్షీణించిన మహాకీర్తిలా, అవమానించబడిన శ్రద్ధలా, క్షీణించిన ప్రజ్ఞలా, భగ్నమైన ఆశలా, ధ్వంసమైన భవిష్యత్తులా, తిరస్కరించబడిన ఆజ్ఞలా, ఉత్పాతకాలంలో మండుతున్న దిక్కులా, అపహరించబడిన పూజలా ఆమె ఉంది. ప్రతి ఉపమానమూ ఏదో ఒక శ్రేష్ఠమైన వస్తువు అవమానించబడటాన్నో నశించడాన్నో చూపుతుంది; దానివల్ల సీత ఉత్తమ స్వభావమూ, ఆమె ప్రస్తుత దుస్థితీ ఒకేసారి సూచించబడతాయి. కీర్తి, శ్రద్ధ, ప్రజ్ఞ, ఆశ, ఆజ్ఞ, పూజ — ఇవన్నీ అమూర్తమైన వస్తువులు; వాటితో పోల్చడం ద్వారా సీత కేవలం ఒక స్త్రీ కాదు, ధర్మానికీ సత్యానికీ మూర్తి అని ధ్వనిస్తుంది. ‘రామాం రామమనువ్రతామ్’ (రామునే అనుసరించిన సుందరి) అనే యమకంతో ఆమె ఏకనిష్ఠ రమణీయంగా చెప్పబడింది. కులశీలాల వర్ణనతో ఆమె మాలిన్యం తన దోషంవల్ల కాదు, పరిస్థితులవల్లనే అని చూపబడింది. మనోరథాన్ని రథంగా చెప్పిన రూపకం ప్రత్యేకంగా మనోహరం — శరీరం బంధించబడింది, కానీ సంకల్పాలు గుర్రాలలా మనస్సును వేగంగా రాముని వైపు మోసుకుపోతున్నాయి. ఇది విరహిణి చిత్తాన్ని సూక్ష్మంగా పరిచయం చేస్తుంది.

ఉపమానాలు కొనసాగుతాయి — చీకటి (రాహువు) మింగిన చంద్రబింబం గల పౌర్ణమి రాత్రిలా, ధ్వంసమైన తామరకొలనులా, శూరులు హతమైన సేనలా, చీకటిచేత నశించిన కాంతిలా, ఇంకిపోయిన నదిలా, అపవిత్రమైన స్పర్శచేత తాకబడిన యజ్ఞవేదిలా, ఆరిపోయిన అగ్నిశిఖలా ఆమె ఉంది. ఏనుగు తొండం కలచివేసి, ఆకులూ కమలాలూ పెకలించబడి, పక్షులు బెదరగొట్టబడిన తామరకొలనులా ఆమె కలతపడి ఉంది. పతిశోకంతో ఆతురురాలైన ఆమె నీరు తోడివేయబడి ఎండిపోయిన నదిలా, ఉత్తమమైన శుభ్రత లేని కృష్ణపక్షపు రాత్రిలా కనిపిస్తోంది. సుకుమారి, చక్కని అవయవాలు గలది, రత్నమయమైన లోపలి గదులలో నివసించదగినది అయిన ఆమె ఎండకు తపిస్తూ, ఇప్పుడే పెకలించిన తామరతూడులా వాడిపోయింది. మంద నాయకుని నుండి వేరుచేయబడి, స్తంభానికి కట్టివేయబడి, దీర్ఘంగా నిట్టూర్చుతున్న గజరాజు భార్యలా ఆమె మిక్కిలి దుఃఖార్తురాలు. ప్రయత్నం లేకుండానే ఆమె ఒకే దీర్ఘమైన జడతో శోభిస్తోంది — శరత్కాలంలో నల్లని వనపంక్తితో భూమి శోభించినట్లు. ఒంటిజడ భర్త దూరంగా ఉన్న స్త్రీ చిహ్నం; దానిని కూడా కవి సౌందర్యానికి ఉపమానంగా చేశాడు. అన్నిచోట్లా ఉపమానాల సామాన్యధర్మం ఒక్కటే — స్వభావతః శోభనమైన వస్తువు బాహ్యమైన ఉపఘాతంచేత మలినమైంది; కాబట్టి సీత శోభ నశించలేదు, కేవలం కప్పబడింది అని భావం. మూలంలో ‘తమోగ్రస్తేందు’ (చీకటి మింగిన చంద్రుడు), ‘తమోధ్వస్తామ్’ (చీకటిచేత నశించినది) అనే పాఠాలు ఉన్నాయి, సమీక్షిత సంస్కరణలో మాత్రం ‘రాహుగ్రస్తేందు’ (రాహువు మింగిన చంద్రుడు), ‘తపోధ్వస్తామ్’ అని భిన్నంగా ఉన్నాయి. ఆడ ఏనుగు ఉపమ ప్రత్యేకంగా హృదయాన్ని తాకుతుంది — మంద నాయకుని నుండి వేరుచేయబడిన ఆడ ఏనుగు స్తంభానికి కట్టబడి దీర్ఘంగా నిట్టూర్చినట్లు, రాముని నుండి వేరుచేయబడిన సీత రాక్షసస్త్రీలచేత చుట్టబడి లంకలో బంధించబడి ఉంది. నది, రాత్రి, తామరతూడు — ఈ ఉపమానాలు ప్రకృతి లోకం నుండి తీసుకోబడ్డాయి; దానివల్ల వనవాసిని అయిన సీతకు ప్రకృతితో ఉన్న సంబంధం కూడా గుర్తుకు వస్తుంది. జడను వర్ణించిన శ్లోకంలో కూడా కవి శోభను మరువడు — దుఃఖంలో కూడా సీత సహజసౌందర్యం శరత్కాలపు వనపంక్తిలా నల్లగా, మృదువుగా కనిపిస్తుంది.

ఉపవాసంచేత, శోకంచేత, ధ్యానంచేత, భయంచేత ఆమె క్షీణించి, కృశించి, దీనురాలై, అల్పాహారం తీసుకుంటూ, తపస్సే ధనంగా గల తపోధనగా ఉంది. దుఃఖార్తురాలైన ఆమె దేవతకు మొక్కినట్లు చేతులు జోడించి, రఘుశ్రేష్ఠుడైన రాముని ప్రభావంచేత దశగ్రీవునికి పరాభవం కలగాలని మనస్సులో వేడుకుంటోంది — ఆమె ప్రార్థన కూడా అతని పరాభవం కోసమే, కేవలం తన విముక్తి కోసం కాదు. అలా ఏడుస్తున్న, నిందకు తావులేని, అందమైన రెప్పలతో ఎర్రని అంచులు గల విశాలమైన తెల్లని కన్నులు గల, రాముని మిక్కిలి అనుసరించే మైథిలిని రావణుడు తన వధకోసమే ప్రలోభపెట్టసాగాడు. ‘వధాయ’ (వధకోసం) అనే పదంతో కవి ఫలితాన్ని ముందుగానే ప్రకటిస్తున్నాడు — ఈ ప్రలోభనమే రావణుని వినాశానికి బీజం. చివరి శ్లోకం వంశస్థవృత్తంలో రచించబడింది; తరువాతి సర్గలో రావణుని మాటలు కొనసాగుతాయి. సీత దైన్యం బలహీనత కాదు, తపస్సు అని ‘తపోధనామ్’ అనే పదంతో స్పష్టమవుతుంది. ఉపవాసం, ధ్యానం, చేతులు జోడించిన ప్రార్థన — ఇవి తపస్విని లక్షణాలు. కాబట్టి రావణుని ప్రలోభనం తపస్విని తపస్సును భంగపరచే ప్రయత్నం వంటిది, అది ప్రయోగించినవానినే నాశనం చేస్తుంది. ‘అనిందితామ్’ (నిందకు తావులేనిది) అని మళ్ళీ చెప్పబడింది, సర్గారంభంలో కూడా ‘అనిందితా’ అని ఉంది — సర్గ అదే విశేషణంతో ఆరంభమై అదే విశేషణంతో ముగుస్తుంది.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे एकोनविंशः सर्गः॥ १९॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి