॥वाल्मीकिरामायणम् కిష్కింధాకాండ · 57వ సర్గ

కిష్కింధాకాండ

సర్గ

అంగదుడు జటాయువధ వృత్తాంతం చెప్పడం

వానరుల శంక, గృధ్రాన్ని కిందికి దించడం, ఋక్షరజుని వంశకథనం, సీతాపహరణం జటాయువధ, ప్రాయోపవేశానికి కారణం నివేదించడం

శోకంతో స్వరం తడబడినప్పటికీ సంపాతి ఆ మాట విని వానరయూథపతులు నమ్మలేదు; గృధ్రాల స్వభావసిద్ధమైన కర్మను బట్టి వారు శంకించారు. ప్రాయోపవేశం చేసి కూర్చున్న వారు ఆ మహాగృధ్రాన్ని చూసి భయంకరమైన ఆలోచన చేశారు — ‘ఇతడు మనలనందరినీ తినేస్తాడు.’ కానీ ఆ క్షణంలోనే వారి ఆలోచన మారిపోతుంది — ‘ఎలాగూ మరణాంతమైన ఉపవాసంలో ఉన్న మనలను ఇతడు తింటే, మనం కృతకృత్యులమవుతాం, ఇక్కడినుండి త్వరగా సిద్ధిని పొందినవారమవుతాం.’ మరణం నిశ్చితమైనప్పుడు భయానికి స్థానం మిగలదు; కాబట్టి తినబడటం కూడా వారికి ఉపకారం వలె తోస్తుంది. కవి ఇక్కడ నిరాశ యొక్క విచిత్రమైన ధైర్యరూపపు పరిణామాన్ని చూపుతున్నాడు, అది తరువాతి సంభాషణ అంతటికీ భూమికను రచిస్తుంది. ఇలా శంక, భయం, ఉపాయచింతన, మరణనిశ్చయం క్రమంగా ఇక్కడ వర్ణించబడ్డాయి.

ఈ ఆలోచన చేసి ఆ వానరయూథపతులందరూ పర్వతశిఖరం నుండి గృధ్రాన్ని కిందికి దించి నేలమీద ఉంచారు; అప్పుడు యువరాజు అంగదుడు అతనితో ఇలా అన్నాడు. ‘ఋక్షరజుడు అనే ప్రతాపవంతుడైన వానరేంద్రుడు ఉండేవాడు; అతడు నాకు పూజ్యుడు, రాజు. పక్షీ, అతనికి ఇద్దరు ధార్మికులైన కుమారులు — సుగ్రీవుడు, వాలి; ఇద్దరూ గొప్ప బలం గలవారు, దృఢమైన పరాక్రమం గలవారు. లోకంలో ప్రసిద్ధమైన కార్యాలు చేసిన వాలి రాజుగా ఉండేవాడు, అతడే నా తండ్రి.’ ఇలా తన వంశాన్ని నివేదించి అంగదుడు కథను రామవృత్తాంతం వైపు తీసుకువెళతాడు — ‘ఇక్ష్వాకులలో మహారథుడు, సమస్త జగత్తుకూ రాజు, శ్రీమంతుడు అయిన దశరథకుమారుడు రాముడు దండకారణ్యంలోకి ప్రవేశించాడు.’ మొదట తన పరిచయం ఇచ్చి తరువాత ముఖ్యమైన వృత్తాంతాన్ని చెబుతూ అంగదుడు శిష్టాచారాన్ని కాపాడుతాడు, వృద్ధుడైన పక్షికి నమ్మకం కలిగిస్తాడు. పర్వతశిఖరం నుండి కిందికి దించడం కూడా ఏదో సూచిస్తుంది — వానరులు అతనిని శత్రువులా కాక వృద్ధుడైన అతిథిలా ఆదరించారు. ‘మమ ఆర్యః’ (నాకు పూజ్యుడు) అనే పదంతో అంగదుడు తాత ఋక్షరజుని ఆదరంతో స్మరిస్తాడు, ‘పార్థివః’ (రాజు) అనడంతో అతని రాజత్వాన్ని సూచిస్తాడు. వంశపరిచయంతోనే సంభాషణ ప్రారంభించడం వల్ల అంగదుడు నీతిజ్ఞుడని తెలుస్తుంది.

‘తమ్ముడు లక్ష్మణునితోనూ భార్య వైదేహితోనూ కలిసి, తండ్రి ఆజ్ఞను పాటించడంలో నిమగ్నుడైన ఆ రాముడు ధర్మమార్గాన్ని ఆశ్రయించాడు. అతని భార్యను జనస్థానం నుండి రావణుడు బలవంతంగా అపహరించాడు. రాముని తండ్రి దశరథునికి మిత్రుడైన జటాయువు అనే గృధ్రరాజు ఆకాశమార్గంలో అపహరించబడుతున్న వైదేహిని చూశాడు. అతడు రావణుని రథం లేనివానిగా చేసి, మైథిలిని నేలమీద ఉంచి యుద్ధం చేశాడు; కానీ అలసిపోయి, వృద్ధుడై ఉండటంతో యుద్ధంలో అతని చేతిలో హతుడయ్యాడు. ఇలా బలవంతుడైన రావణుని చేతిలో హతుడైన ఆ గృధ్రం రాముడు సంస్కారం (అంత్యక్రియ) చేయగా ఉత్తమగతిని పొందాడు.’ ఇక్కడ అంగదుడు తెలియకుండానే సంపాతి సోదరుని వృత్తాంతం చెబుతున్నాడు; జటాయువు పేరు అతడు గత సర్గలోనే ఉచ్చరించాడు, దానితో సంపాతి హృదయంలో తీవ్రమైన జిజ్ఞాస పుట్టింది. ‘విరథం కృత్వా’ (రథం లేనివానిగా చేసి) అనే పదంతో జటాయువు పరాక్రమం సూచించబడుతుంది — వృద్ధుడైనా అతడు రథాన్ని విరగ్గొట్టి మైథిలిని క్షణకాలం విడిపించాడు. ‘రామేణ సంస్కృతః’ (రాముడు సంస్కారం చేసినవాడు) అనేది అతని పరమభాగ్యాన్ని చూపుతుంది, ఎందుకంటే స్వయంగా రాముడు చేసిన అంత్యేష్టి దేవతలకు కూడా దుర్లభం. ‘పరిశ్రాంతశ్చ వృద్ధశ్చ’ (అలసిపోయినవాడు, వృద్ధుడు) అనే రెండు విశేషణాలతో పరాజయానికి కారణం స్పష్టం చేయబడింది, పరాక్రమలోపం కాదు.

‘ఆ తరువాత రాఘవుడు నా పినతండ్రి మహాత్ముడైన సుగ్రీవునితో స్నేహం చేశాడు; అతడు నా తండ్రి వాలిని చంపాడు. నా తండ్రి సచివులతో సహా సుగ్రీవుని అడ్డగించి, రాజ్యసుఖం నుండి వంచించాడు; కాబట్టి రాముడు వాలిని చంపి అతనినే రాజ్యంలో అభిషేకించాడు. అతనిచేత నిలుపబడిన సుగ్రీవుడు వానరేశ్వరుడు, వానరప్రముఖులకు రాజు అయ్యాడు; అతడే మమ్మల్ని సీతాన్వేషణకు పంపాడు.’ తండ్రి వధను కూడా అంగదుడు నిర్వికారంగా చెబుతున్నాడు, రాముని నిందించడం లేదు — ఇది అతని ఔదార్యాన్నీ ధర్మనిష్ఠనూ సూచిస్తుంది. ‘నిరుద్ధః’ (అడ్డగించబడినవాడు) అనే పదంతో సుగ్రీవుని బహిష్కారం, రాజ్యవంచన చెప్పబడ్డాయి; దానివల్ల రాముని సహాయం ధర్మసమ్మతమైనదని ధ్వని. అంగదుని మాటలో పితృశోకం ఉంది, కానీ వైరం లేదు — అతడు సుగ్రీవుని ‘మహాత్ముడు’ అనే అంటున్నాడు.

‘ఇలా రాముడు పంపిన మేము అక్కడక్కడ వెదకుతూ, రాత్రిలో సూర్యకాంతిని వలె, వైదేహిని కనుగొనలేకపోతున్నాం. బాగా ఏకాగ్రతతో దండకారణ్యాన్ని గాలించి, తెలియక భూమిలో తెరచి ఉన్న ఒక బిలంలోకి ప్రవేశించాం. మయుని మాయతో నిర్మించబడిన ఆ బిలాన్ని వెదకుతూ ఉండగా రాజు నిర్ణయించిన గడువు దాటిపోయింది. మేమందరం కపిరాజు మాటను పాటించేవారమే, అయినా నిర్ణయించిన మర్యాదను అతిక్రమించాం; కాబట్టి భయంతోనే ప్రాయోపవేశం చేశాం, నిర్లక్ష్యంతో కాదు. కాకుత్స్థుడూ, సుగ్రీవుడూ, లక్ష్మణుడూ కోపించినప్పుడు, అక్కడికి తిరిగివెళ్ళినా మాకు ప్రాణం దక్కదు.’ ఇలా అంగదుడు తమ అనశనానికి కారణాన్ని నివేదిస్తాడు. ఈ ఉపసంహారంతో సర్గ ముగుస్తుంది; వింటున్న సంపాతి మాత్రం సోదరుడు జటాయువు పేరు విని చలించిన మనస్సు గలవాడయ్యాడు, అతని ప్రతివచనం తరువాతి సర్గలో వినబడుతుంది. ‘రాత్రౌ సూర్యప్రభామివ’ (రాత్రిలో సూర్యకాంతిని వలె) అనే ఉపమానంతో సీతాదర్శనం అసంభవమని సూచించబడింది. ‘మయుని మాయ’ అనడంతో బిలపు అలౌకికత్వం గుర్తుచేయబడుతుంది, దానివల్ల గడువు దాటిపోవడం క్షమించదగినదిగా అనిపిస్తుంది. అయినా వానరులు తమ దోషాన్ని దాచరు — ఇది వారి సరళత్వం. ‘భయాత్’ (భయంతో) అనే పదంతో ఈ అనశనం వైరాగ్యంతో కాదు, దండనభయంతోనే మొదలైందని తెలుస్తుంది.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे सप्तपञ्चाशः सर्गः॥ ५७॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి