॥वाल्मीकिरामायणम् కిష్కింధాకాండ · 15వ సర్గ

కిష్కింధాకాండ

సర్గ

తార హితబోధ

వాలి నాదాన్ని వినడం, కోపంతో బయలుదేరడం, తార వారించడం, రాముని గుణకథనం, యౌవరాజ్యోపదేశం, మాటలు నిష్ఫలం కావడం

సోదరునిపై అసహనం గల వాలి అంతఃపురంలో ఉండగా మహాత్ముడైన సుగ్రీవుని ఆ గర్జనను విన్నాడు. సమస్త ప్రాణులనూ కంపింపజేసే ఆ గర్జన విని అతని మదం ఒక్కసారిగా నశించింది, మహాక్రోధం ఆవరించింది. అప్పుడు శరీరమంతా రోషం వ్యాపించిన, బంగారు కాంతి గల వాలి గ్రహణం పట్టిన సూర్యునిలా క్షణంలో కాంతిహీనుడయ్యాడు. కోరలతో భయంకరంగా, కోపంతో మండే అగ్నిలాంటి కళ్ళతో అతడు తామరలు పెకలించబడి తూడులు మాత్రమే మిగిలిన మడుగులా కనిపించాడు — తామరలు నశించాయి, తూడులు మాత్రం మిగిలాయి; ఈ ఉపమానం శ్రీహీనతను సూక్ష్మంగా చూపుతుంది. సహించరాని ఆ ధ్వని విని ఆ వానరుడు అడుగుల తాకిడితో భూమిని చీల్చుతున్నాడా అన్నట్లు వేగంగా బయటకు దూకాడు. ‘ఏకపదే’ (ఒక్కసారిగా) అనే పదం మదం క్షణికమైనదని సూచిస్తుంది — సుఖపు ఆధారం క్షణంలోనే భేదించబడుతుంది. బంగారుకాంతి గలవానికి గ్రహణ ఉపమానం రాబోయే పతనానికి ముందుసూచన. ‘అంతఃపురగతః’ (అంతఃపురంలో ఉన్నవాడు) అనే పదం ఆ సమయంలో వాలి స్థితిని సూచిస్తుంది — అతడు భోగంలో మునిగి ఉన్నాడు, శత్రువు మాత్రం ద్వారం వద్ద ఉన్నాడు. ‘భ్రాతుః అమర్షణః’ (సోదరునిపై అసహనం గలవాడు) అనే విశేషణం వైరపు మూలాన్ని చూపుతుంది; సోదరత్వమే ఇక్కడ అసహనానికి కారణమైంది. గ్రహణ ఉపమానం మూడు శ్లోకాలలో క్రమంగా విస్తరించింది — మొదట కాంతిహీనత, తరువాత కోరలతో భయంకరత, తరువాత శ్రీహీనమైన మడుగు చిత్రం; ఇలా క్రోధపు మూడు రూపాలు — తేజోహాని, భీషణత, శోభాభ్రంశం — విడివిడిగా చూపబడ్డాయి. ఐదవ శ్లోకంలో అతని వేగం భూమిని చీల్చుతున్నట్లు చెప్పబడింది; ఈ వేగాన్నే తార ముందు నిరోధించడానికి ప్రయత్నిస్తుంది.

తార ప్రేమతో అతనిని కౌగిలించుకొని, తన అనురాగాన్ని ప్రదర్శిస్తూ, భయపడి కలవరపడుతూ, మేలు కలిగించే ఈ మాటలు పలికింది — ‘వీరా, నదీప్రవాహంలా వచ్చిన ఈ క్రోధాన్ని చక్కగా విడిచిపెట్టు — నిద్ర లేచిన మనిషి ఉదయాన రాత్రి అనుభవించిన పూలమాలను విడిచిపెట్టినట్లు. వానరా, రేపు ఉదయం అతనితో యుద్ధం చేద్దువు గాని; వీరా, నీకు శత్రువుల ఆధిక్యం గాని నీలో బలహీనత గాని లేవు. నీవు ఇలా హఠాత్తుగా బయలుదేరడం నాకు నచ్చడం లేదు; విను — నిన్ను ఎందుకు వారిస్తున్నానో చెబుతాను.’ ఇక్కడ తార మాటలు భయం నుండి పుట్టినవి కావు, బుద్ధిపూర్వకమైనవి — మొదట సాంత్వనం, తరువాత ఆలస్యం చేయమని ప్రార్థన, తరువాత కారణం చెబుతానని ప్రతిజ్ఞ. అనుభవించిన మాల ఉపమానం మర్మస్పర్శి — క్రోధం కూడా వాడిన మాలలా విడువదగినది. కౌగిలింతే తార మొదటి ఆయుధం — మాటకు ముందు స్పర్శతో వారించడం. ‘త్రస్తా సంభ్రాంతా’ (భయపడి కలవరపడుతూ) అనే రెండు విశేషణాలతో ఆమె లోపలి భయమూ, ‘హితోదర్కమ్’ (మేలు కలిగించేది) అనే దానితో ఆమె మాటల పరిణామమూ సూచించబడ్డాయి — భయపడినా ఆమె హితమే చెబుతోంది. ఎనిమిదవ శ్లోకంలో ఆమె వాలి సామర్థ్యాన్ని తగ్గించి చెప్పదు — ‘నీకు శత్రువుల ఆధిక్యం గాని బలహీనత గాని లేవు’ అంటూ ఆమె అతని గౌరవాన్ని కాపాడుతుంది, కేవలం సమయాన్ని మాత్రమే అడుగుతుంది. ఈ నీతి గుర్తుంచుకోదగినది — బలవంతుని వారించాలనుకునేవారు అతని బలాన్ని నిందించకూడదు.

‘ఇంతకుముందు అతడు కోపంతో వచ్చి నిన్ను యుద్ధానికి పిలిచాడు; నీవు బయటకు వచ్చి అతనిని తరిమివేయగా దెబ్బలు తింటూ దిక్కులకు పారిపోయాడు. నీచేత తరిమివేయబడి, ముఖ్యంగా బాధింపబడిన అతడు ఇక్కడికి వచ్చి మళ్ళీ పిలవడం నాలో శంక కలిగిస్తున్నట్లుంది. గర్జిస్తున్న అతనిలో ఉన్న దర్పమూ, నిశ్చయమూ, ఆ నాదంలోని ఉద్రేకమూ — ఇవి చిన్న కారణం వల్ల కలిగినవి కావు. ఇక్కడికి వచ్చిన సుగ్రీవుడు సహాయం లేనివాడని నేను అనుకోను; ఎవరి అండ చూసుకొని ఇతడు గర్జిస్తున్నాడో అలాంటి బలమైన సహాయం సంపాదించుకున్నాడు. ఈ వానరుడు స్వభావంచేత నేర్పరి, బుద్ధిమంతుడు; పరాక్రమం పరీక్షించబడని ఎవరితోనూ సుగ్రీవుడు సఖ్యం చేసుకోడు.’ తార ఇక్కడ భయంతో కాదు, అనుమానప్రమాణంతో మాట్లాడుతోంది — కార్యం నుండి కారణం, నాదం నుండి సహాయం, సహాయం నుండి ఆపద. ఇదే బుద్ధిమతి అయిన స్త్రీ నీతి. తార తర్కం ఐదు మెట్లలో సాగుతుంది — ఇంతకుముందు సుగ్రీవుడు ఓడిపోయాడు, ఇప్పుడు అతడే మళ్ళీ పిలుస్తున్నాడు, అతని నాదంలో అసాధారణమైన దర్పం వినిపిస్తోంది, కాబట్టి అతనికి ఎవరో బలవంతుడైన సహాయకుడున్నాడు. ఐదవ మెట్టు సుగ్రీవుని స్వభావం నుండి — అతడు నేర్పరి, బుద్ధిమంతుడు, కాబట్టి పరీక్షించనివానితో సఖ్యం చేయడు. ‘శంకాం జనయతీవ’ (శంక కలిగిస్తున్నట్లుంది) అనే దానిలోని ‘ఇవ’ (లాగా) అనే పదంతో ఆమె తన అభిప్రాయాన్ని మృదువుగా నిలుపుతోంది, పట్టుదలతో కాదు. ఇదే భార్యగానూ మంత్రిగానూ ఏకకాలంలో ఆమె నిర్వహించే పాత్ర.

‘వీరా, కుమారుడు అంగదుడు చెప్పిన మాటలు నేను ఇంతకుముందే విన్నాను; ఈనాడు నీకు హితమైన మాట చెబుతాను. ఈ కుమారుడు అంగదుడు అడవి అంచుకు వెళ్ళాడు; నేర్పరులైన గూఢచారులు తెలిపిన సమాచారాన్ని అతడు చెప్పాడు. అయోధ్యాధిపతి కుమారులు, శూరులు, యుద్ధంలో జయింపరానివారు, ఇక్ష్వాకుల వంశంలో పుట్టిన ప్రసిద్ధులు అయిన రామలక్ష్మణులు సుగ్రీవునికి ప్రియం చేయాలనే కోరికతో, ఎదిరింపరానివారై అక్కడికి వచ్చారు. వారిలో నీ సోదరునికి రణకార్యంలో సహాయకుడని విఖ్యాతుడైన ఆ రాముడు శత్రుసేనలను మర్దించేవాడు, ప్రళయకాలాగ్నిలా లేచినవాడు, సజ్జనులకు ఆశ్రయమైన వృక్షం, ఆపదలో ఉన్నవారికి పరమగతి, ఆర్తులకు ఆశ్రయం, కీర్తికి ఏకైక పాత్ర, జ్ఞానవిజ్ఞానసంపన్నుడు, తండ్రి ఆజ్ఞలో నిరతుడు, ధాతువులకు పర్వతరాజులా గుణాలకు మహానిధి. కాబట్టి ఆ మహాత్మునితో — రణకార్యాలలో జయింపరాని, అప్రమేయుడైన రామునితో — నీకు విరోధం తగదు. శూరా, నీకు కొంత చెబుతాను, నిన్ను తప్పుపట్టాలని కోరడం లేదు.’ ఇక్కడ రాముని వర్ణన శత్రుపక్షం నుండి వచ్చింది కాబట్టి అది మరింత ప్రమాణం. గూఢచారుల ద్వారా అంగదుడు విన్న వృత్తాంతం ఇక్కడ ప్రమాణంగా ఉంచబడింది — వార్త కల్పితం కాదు, పరీక్షించబడినదని తార సూచిస్తోంది. రాముని వర్ణనలో ఏడు విశేషణాలు క్రమంగా — శత్రుసేనామర్దకుడు, ప్రళయాగ్నిసదృశుడు, సజ్జనులకు ఆశ్రయవృక్షం, ఆపన్నులకు గతి, ఆర్తులకు ఆశ్రయం, కీర్తికి ఏకాధారం, పితృవచననిరతుడు. వాటిలో మొదటి రెండూ భయం కలిగించేవి, మధ్యలోని నాలుగు ఆశ్వాసం ఇచ్చేవి, చివరిది ధర్మాన్ని సూచించేది; ఇలా తార వాలికి భయం కలిగిస్తూనే రాముని ధార్మికతను మరువదు. ‘ధాతూనామివ శైలేంద్రః’ (ధాతువులకు పర్వతరాజులా) అనే ఉపమానం గుణాల సమృద్ధినీ లోతునూ సూచిస్తుంది — గుణాలు బాహ్యమైనవి కావు, స్వభావసిద్ధమైనవి. ‘న చేచ్ఛామ్యభ్యసూయితుమ్’ (నిన్ను తప్పుపట్టాలని కోరడం లేదు) అనే వాక్యంతో ఆమె తన నిష్కపటత్వాన్ని ప్రకటిస్తోంది.

‘విను, ఆచరించు — నీకు హితమైనది చెబుతాను. సుగ్రీవుని త్వరగా యౌవరాజ్యాభిషిక్తుని చెయ్యి. వీరా, రాజా, తమ్మునితో విరోధం పెట్టుకోకు. ఆ రామునితో వైరాన్ని దూరంగా విడిచి సౌహార్దం చేసుకొని, సుగ్రీవునితో ప్రేమగా ఉండడమే నీకు తగినదని నేను భావిస్తున్నాను. ఈ వానరుడు నీ తమ్ముడు, కాబట్టి లాలించదగినవాడు. అక్కడ ఉన్నా, దగ్గర ఉన్నా అన్ని విధాలా అతడు నీకు బంధువే; అతనితో సమానమైన బంధువును ఈ భూమిపై ఎవరినీ నేను చూడడం లేదు. దానమానాది సత్కారాలతో అతనిని నీకు అత్యంత సన్నిహితుని చేసుకో, దానివల్ల అతడు ఈ వైరాన్ని విడిచి నీ పక్కన నిలుస్తాడు. విశాలమైన మెడ గల సుగ్రీవుడు నీకు గొప్ప బంధువు అని నా అభిప్రాయం; సోదరసౌహార్దాన్ని ఆశ్రయించడం తప్ప నీకు ఇక్కడ వేరే గతి లేదు. నాకు ప్రియం చేయాలనుకుంటే, నన్ను నీ హితైషిణిగా గుర్తిస్తే, ప్రేమతో అడుగుతున్న నా మాటను చక్కగా ఆచరించు.’ రాణి ఇక్కడ నీతిని కూడా ఉపదేశిస్తోంది — యౌవరాజ్యం ఇవ్వడం ద్వారానే వైరపు మూలాన్ని నరకగలం. ఉపదేశం మూడు విధాలు — రాజనీతి, బంధుత్వం, ప్రార్థన. యౌవరాజ్యాభిషేకమే వైరపు మూలచ్ఛేదం, ఎందుకంటే సుగ్రీవుని దుఃఖం రాజ్యభ్రంశం వల్లనే కలిగింది. ‘యవీయాన్’ (తమ్ముడు) అనే పదం రెండుసార్లు వాడబడింది — చిన్నవాడు కాబట్టి లాలించదగినవాడు, చంపదగినవాడు కాదు. ‘తత్ర వా సన్నిహస్థో వా’ (అక్కడ ఉన్నా, దగ్గర ఉన్నా) అనే మాటతో ఆమె సుగ్రీవుడు కిష్కింధలో ఉన్నా ఋష్యమూకంలో ఉన్నా సమానమేనని భావిస్తోంది — స్థానం బంధుత్వానికి అడ్డుకాదు. ‘దానమానాదిసత్కారైః’ (దానమానాది సత్కారాలతో) అనే ఉపాయకథనం నీతిశాస్త్రానుసారమైనది — సామదానాలతో శత్రువును మిత్రునిగా మార్చుకోవాలి. చివరకు ఆమె రాణి హోదాను విడిచి భార్యగా అడుగుతోంది — ‘నన్ను నీ హితైషిణిగా గుర్తిస్తే’ అని. ఇదే ఆమె మాటల పరమోన్నత స్థాయి.

‘ప్రసన్నుడవు కా, నా హితవచనాన్ని విను; కేవలం రోషాన్నే అనుసరించడం నీకు తగదు. ఇంద్రునితో సమాన తేజస్సు గల కోసలరాజకుమారునితో నీకు సంధే తగినది, విరోధం కాదు.’ ఇలా ఆ సమయంలో తార వాలితో హితమైన, మేలుచేసే ఈ మాటలు పలికింది; కాని వినాశకాలం సమీపించి కాలవశుడైన అతనికి ఆ మాటలు రుచించలేదు. సర్గ చివర కవి స్వయంగా తీర్పు చెబుతున్నాడు — కాలం ఎక్కడ ప్రవేశించిందో అక్కడ బుద్ధి ప్రవేశించదు. ‘జల్పితమ్’ (మాటలు, పలుకులు) అనేది వినయోక్తి — ఆమె తన మాటలను సాధారణ ప్రసంగంగానే భావిస్తోంది.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे पञ्चदशः सर्गः॥ १५॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి