॥वाल्मीकिरामायणम् కిష్కింధాకాండ · 10వ సర్గ

కిష్కింధాకాండ

సర్గ

సుగ్రీవుడు ప్రసన్నం చేసుకోవడం, వాలి తిరస్కరించడం

ఛత్రసమర్పణ, న్యాసంగా ఉన్న రాజ్యాన్ని తిరిగి అప్పగించడం, వాలి సభలో గద్దించడం, అతని స్వకథనం, సుగ్రీవ నిర్వాసనం, రాముని ప్రతిజ్ఞ

మునుపటి సర్గ చివర వర్ణించబడిన, క్రోధంతో నిండి ఆవేశంతో ఉన్న వాలి వచ్చాడు; ఆ అన్నను సుగ్రీవుడు హితాన్ని కోరుతూ ప్రసన్నం చేసుకోవడం మొదలుపెట్టాడు. ‘అదృష్టవశాత్తు క్షేమంగా వచ్చావు, నువ్వు శత్రువును చంపావు; అనాథుడనైన నాకు నువ్వే నాథుడవు, అనాథులకు ఆనందం కలిగించేవాడవు నువ్వొక్కడవే’ అని అతడు అన్నాడు. తరువాత అనేక కమ్ములు గలదీ, ఉదయించిన పూర్ణచంద్రునిలా ఉన్నదీ, వింజామరలతో కూడినదీ అయిన ఈ ఛత్రాన్ని నేను ధరించాను, దీనిని స్వీకరించు అని రాజచిహ్నాన్ని సమర్పిస్తాడు. ఇక్కడ కవి చూపిస్తాడు — సుగ్రీవుడు కేవలం మాటతోనే కాదు, క్రియతో కూడా రాజ్యాన్ని తిరిగి అప్పగిస్తున్నాడు. తరువాత అతడు తన వృత్తాంతాన్ని నివేదిస్తాడు — ‘దుఃఖితుడనై నేను అక్కడ బిలద్వారం దగ్గర సంవత్సరం నిలిచాను, ద్వారం దగ్గర బిలం నుండి పైకి ఉబికిన రక్తాన్ని చూసి శోకంతో కలత చెందిన హృదయంతో ఇంద్రియాలు మిక్కిలి కలవరపడినవాడనయ్యాను; తరువాత కొండశిఖరంతో బిలద్వారాన్ని మూసివేశాను’ అని. ఈ రెండు శ్లోకాలు సమీక్షిత సంస్కరణలో లేవు; ప్రచలిత పాఠంలో మాత్రం అవి సుగ్రీవుని నిర్దోషత్వాన్ని మళ్ళీ స్థాపిస్తాయి. ఇక్కడ మొదటి మూడు శ్లోకాలు శిష్టాచారానికి ఉదాహరణ — అభినందనం, ఆత్మనివేదనం, రాజచిహ్న సమర్పణం. ఛత్రం రాజ్యానికి ప్రత్యక్షచిహ్నం, అందుచేత దానిని సమర్పించడం మాటకంటే ఎక్కువ ప్రమాణం. నాలుగవ ఐదవ శ్లోకాలలో సుగ్రీవుడు శిలతో మూయడానికి కారణాన్ని తానే ముందుగా నివేదిస్తాడు, దానితో వాలి తరువాత చేసే ఆక్షేపణ నిర్మూలమని సిద్ధిస్తుంది. దీనితో కవి సూచిస్తాడు — సుగ్రీవుడు ఇక్కడ ఏమి చెబుతున్నాడో దానినే వాలి ముందు వేరేవిధంగా చెబుతాడు; రెండు కథనాల పోలికే ఈ సర్గకు ముఖ్యశిల్పం.

‘ఆ ప్రదేశం నుండి వెనుదిరిగి మళ్ళీ కిష్కింధలోకి ప్రవేశించాను; విషాదంలో ఉన్న నన్ను చూసి పౌరులూ మంత్రులూ నన్ను అభిషేకించారు — నా కోరికతో కాదు. అందుచేత నన్ను క్షమించడానికి నువ్వు తగినవాడవు’ అని సుగ్రీవుడు అంటాడు. ‘గౌరవానికి అర్హుడైన రాజువు నువ్వే, నేను మాత్రం ఎప్పుడూ పూర్వంలాగే ఉన్నాను; రాజపదవిలో ఈ నియామకం నువ్వు లేనందువల్లనే జరిగింది. మంత్రులతో పౌరులతో నగరంతో సహా ఈ రాజ్యం కంటకాలు తొలగించబడి నిలిచి ఉంది’ అని. తరువాత అతడు స్పష్టంగా చెబుతాడు — ‘ఈ రాజ్యం న్యాసంగా (దాచి ఉంచిన సొత్తుగా) ఉంది, దానిని నేను నీకు తిరిగి అప్పగిస్తున్నాను. సౌమ్యుడా, శత్రుసంహారకా, నాపై రోషం చూపకు. రాజా, తలవంచి నిన్ను యాచిస్తున్నాను; ఇదిగో నేను దోసిలి జోడించాను’ అని. ‘న్యాస’ అనే పదం ఇక్కడ ముఖ్యమైనది — న్యాసాన్ని కాపాడేవాడు దొంగ కాదు, నమ్మదగినవాడు. ఇలా సుగ్రీవుడు తన రాజత్వాన్నంతటినీ వాలి పాదాల దగ్గర ఉంచుతాడు, ఏదీ దాచుకోడు. ‘పూర్వంలాగే’ అనే రెండు పదాలతో అతడు పూర్వస్థితిని మళ్ళీ స్వీకరిస్తాడు — మళ్ళీ సేవకునిలా ఉండడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాను అని. ‘కంటకాలు తొలగించబడి’ అనే పదంతో రాజ్యరక్షణ కూడా సూచించబడింది — అతడు కేవలం సింహాసనంపై కూర్చోలేదు, రాజ్యాన్ని విఘ్నరహితంగా చేశాడు. తలవంచి యాచించడం, దోసిలి జోడించడం రాజపుత్రుని పరమ వినయం; ఇంత చేసినా వాలి క్రోధం శమించదని ముందు కనిపిస్తుంది. ‘న్యాసం’ అనే పదం ధర్మశాస్త్రంలో ప్రసిద్ధమైనది — న్యాసాన్ని యథావిధిగా కాపాడేవాడు ప్రశంసనీయుడే, అపహర్త కాదు.

‘మంత్రులూ పురవాసులూ కలిసి బలవంతంగా, రాజులేని దేశాన్ని నిలబెట్టుకోవాలనే (శత్రువులు ఆక్రమించకుండా చూడాలనే) ఉద్దేశంతో నన్ను రాజపదవిలో నియమించారు’ అని ఇలా ప్రేమగా మాట్లాడుతున్న నన్ను ఆ వానరుడు గద్దించి, ‘ఛీ, నీకు’ అని చెప్పి ఎన్నో మాటలు అన్నాడు. తరువాత అతడు ప్రకృతులను — ప్రజలను — సమ్మతులైన మంత్రులనూ పిలిపించి మిత్రుల మధ్య నన్ను గురించి మిక్కిలి నిందాపూర్వకమైన మాట అన్నాడు. ఇక్కడ వాలి క్రోధం ఏకాంతంలో కాదు, సభలోనే ప్రకటితమైంది; దానితో సుగ్రీవుని అవమానం బహిరంగమైందని కవి సూచిస్తాడు. అతని మాట ఇలా మొదలవుతుంది — ‘మీకు తెలుసు, రాత్రిపూట మాయావి అనే మహాసురుడు కోపంతో యుద్ధాన్ని కోరి నన్ను పిలిచాడు; అతని ఆ మాట విని నేను రాజభవనం నుండి బయటికి వచ్చాను’ అని. ఇలా కవి ఒకే వృత్తాంతాన్ని రెండు నోళ్ళతో వినిపిస్తాడు, దానితో శ్రోత తానే సత్యాన్ని నిర్ణయించగలడు. ‘ఛీ, నీకు’ అనే ఒక్క మాటతో తిరస్కారమంతా సూచించబడింది. ‘మీకు తెలుసు’ అనే సంబోధనతో వాలి సభనే సాక్షిగా చేస్తాడు; దీనితో ఇరుపక్షాల మాటలూ వినాలి అనే న్యాయం కవి చేత కాపాడబడింది. ‘ప్రకృతీః’ అనే పదంతో రాజ్యాంగాలూ ప్రజలూ రెండూ గ్రహించబడతాయి.

‘మిక్కిలి క్రూరుడైన ఈ తమ్ముడు వెంటనే నన్ను అనుసరించాడు. ఆ అసురుడు రాత్రిపూట నన్ను తోడుతో ఉన్నవానిగా చూసి భయంతో వణికి పారిపోయాడు, మేమిద్దరమూ దగ్గరికి రావడం చూసి తరమబడినవాడై వేగంగా ఒక మహాబిలంలోకి ప్రవేశించాడు. మిక్కిలి భయంకరమైన ఆ గొప్ప బిలంలోకి అతడు ప్రవేశించాడని తెలుసుకొని, క్రూరంగా కనిపించే ఈ తమ్మునితో నేను అన్నాను — ఇతనిని చంపకుండా ఇక్కడి నుండి నగరానికి తిరిగి వెళ్ళే శక్తి నాకు లేదు; నేను ఇతనిని చంపేవరకు నువ్వు బిలద్వారం దగ్గర నిరీక్షించు’ అని. ‘ఇతడు నిలిచి ఉన్నాడు’ అని భావించి అతడు ఎదుర్కోవడానికి కష్టమైన ఆ బిలంలోకి ప్రవేశించాడు; అతనిని వెదకుతూ అక్కడ అతనికి సంవత్సరం గడిచింది. తరువాత భయంకరుడైన శత్రువు కనిపించాడు, అలసట లేకుండా వెంటనే బంధువులందరితో సహా చంపబడ్డాడు. వాని నోటినుండి ప్రవహించిన రక్తప్రవాహంతో ఆ బిలం నిండిపోయింది, దాటడానికి కష్టమైంది; వాడు అరుస్తూ నేలపై పడిపోయాడు. ఇలా వాలి తన పరాక్రమాన్ని వర్ణిస్తాడు, కాని ద్వారం దగ్గర నిలిచినవాని దుఃఖాన్ని లెక్కించడు. అతని కథనంలో మూడు స్థానాలు ప్రత్యేకంగా గమనించదగినవి. మొదటిది — సుగ్రీవుడు తనను వెంటనే అనుసరించాడని అతడే అంగీకరిస్తాడు, అంటే సుగ్రీవుడు భయపడలేదు, విముఖుడూ కాలేదు. రెండవది — బిలద్వారం దగ్గర నిరీక్షించమనే ఆదేశం వాలే ఇచ్చాడని కూడా అతడే చెబుతాడు; అయినా తరువాత అక్కడ నిలిచిన సుగ్రీవునిపైనే దోషం మోపుతాడు. మూడవది — సంవత్సరం పాటు అతడు బిలంలో శత్రువును వెదకుతూ ఉన్నాడనే మాటతో ద్వారం దగ్గర నిలిచినవాని దీర్ఘ నిరీక్షణ అతని చేతనే సమర్థించబడింది. ఇలా వాలి స్వకథనమే సుగ్రీవుని పక్షాన్ని పోషిస్తుంది; కవి ఎక్కడా తానుగా తీర్పు చెప్పడు, ఇద్దరి మాటలలో విరోధాన్ని నిలిపి శ్రోతను నిర్ణయించడానికి నియోగిస్తాడు. ‘అనిర్వేదాత్’ (అలసట లేకుండా) అనే పదంతో వాలి ధైర్యం సూచించబడుతుంది, ‘సద్యః’ (వెంటనే) అనే పదంతో అతని వేగం. ‘క్రూరంగా కనిపించేవాడు’ అనే విశేషణం మాత్రం వాలి సుగ్రీవునికి ఇచ్చినది, అది అతని పూర్వగ్రహాన్నే బయటపెడుతుంది.

‘పరాక్రమశాలి అయిన ఆ శత్రువును సుఖంగా సంహరించి బయటికి వస్తుంటే నాకు దారి కనిపించలేదు — బిలపు ముఖం మూసివేయబడి ఉంది. మళ్ళీ మళ్ళీ అరిచినా ఎక్కడినుండీ ప్రత్యుత్తరం రాకపోవడంతో నేను మిక్కిలి దుఃఖితుడనయ్యాను. అనేక కాలితాపులతో దానిని పడగొట్టాను; తరువాత ఆ దారిగుండా బయటికి వచ్చి నగరానికి చేరుకున్నాను. అక్కడ తన కోసం రాజ్యాన్ని కోరుకుంటున్న క్రూరుడైన సుగ్రీవుడు సోదరస్నేహాన్ని మరిచిపోయి నన్ను బంధించివేశాడు’ అని. ఇలా చెప్పి ఆ వానరుడు వాలి భయం లేకుండా నన్ను ఒక్క వస్త్రంతోనే బయటికి వెళ్ళగొట్టాడు. ‘రాఘవా, అతడు నన్ను విసిరివేశాడు, నా భార్యనూ అపహరించాడు; అతని భయంతో వనాలతో సముద్రాలతో కూడిన భూమినంతా తిరిగాను. భార్యాపహరణంతో దుఃఖితుడనై, వేరే కారణం వల్ల వాలికి ఎదుర్కోవడానికి కష్టమైన శ్రేష్ఠపర్వతం ఋష్యమూకంలోకి ప్రవేశించాను’ అని. ‘కారణాంతరే’ (వేరే కారణం వల్ల) అనే పదంతో మతంగుని శాపం సూచించబడుతుంది, అది పదకొండవ సర్గలో విస్తారంగా చెప్పబడుతుంది. ఈ భాగంలో వాలి ఆక్షేపణకు కేంద్రం బిలముఖాన్ని మూయడం. అతడు దానిని సుగ్రీవుని కపటంగా భావిస్తాడు; సుగ్రీవుడు మాత్రం దాని కారణాన్ని ముందే నివేదించాడు — రక్తాన్ని చూసి అన్న చంపబడ్డాడని నిశ్చయించి అసురులు బయటికి రాకుండా ఆపడానికే అది చేయబడింది అని. ఒకే కర్మ రెండు దృష్టులకు రెండు విధాలుగా కనిపిస్తుంది అనేది ఈ కావ్యపు సూక్ష్మత. ‘అరిచినా’, ‘మళ్ళీ మళ్ళీ’ అనే పదాలతో వాలి వేదన నిజమైనదిగానే చూపబడింది, కాని అతని ముగింపు — రాజ్యలోభంతో సుగ్రీవుడు నన్ను బంధించాడు అనేది — కేవలం ఊహ మాత్రమే. ఒక్క వస్త్రంతో వెళ్ళగొట్టడం, భార్యను అపహరించడం — ఇది మాత్రం పూర్తిగా అధర్మం, అందుచేత రాముని తరువాతి ప్రతిజ్ఞ సకారణమవుతుంది. ‘హృతదారః’ (భార్యను కోల్పోయినవాడు) అనే పదంతో రాముని దశ కూడా గుర్తుచేయబడుతుంది, దానితో ఇద్దరి మైత్రి సహజమవుతుంది.

‘ఈ గొప్ప వైరపు కథనాన్నంతా నీకు చెప్పాను; రాఘవా, ఏ అపరాధమూ చేయకుండానే నేను పొందిన ఆపదను చూడు. సర్వలోకాల భయాన్ని పోగొట్టేవాడా, ఆ వాలి భయంతో బాధపడుతున్న నన్ను అతనిని నిగ్రహించి అనుగ్రహించడానికి నువ్వు తగినవాడవు’ అని సుగ్రీవుడు ముగిస్తాడు. ‘అనాగసా’ (అపరాధం చేయకుండానే) అనే ఒక్క పదమే అతని సంపూర్ణ పక్షాన్ని మోస్తుంది. ఇలా చెప్పబడిన ఆ తేజస్వీ ధర్మజ్ఞుడూ అయిన రాముడు సుగ్రీవునితో నవ్వుతున్నట్లుగా ధర్మంతో కూడిన మాట చెప్పడం మొదలుపెట్టాడు — ‘సూర్యునిలా ప్రకాశించే, వ్యర్థం కాని, పదునైన నా ఈ బాణాలు దుర్వర్తనుడైన ఆ వాలిపై రోషంతో పడతాయి. నీ భార్యను అపహరించిన వాణ్ణి నేను చూడనంతవరకే, ఆ పాపాత్ముడూ శీలాన్ని చెడగొట్టేవాడూ అయిన వాలి బతికి ఉంటాడు. నా స్థితిని బట్టి ఊహించి, నువ్వు శోకసముద్రంలో మునిగిపోయావని చూస్తున్నాను; నిన్ను నేను దాటిస్తాను, నువ్వు సమృద్ధిగా (కోరినదంతా) పొందుతావు’ అని. సంతోషాన్నీ పౌరుషాన్నీ పెంచే ఆ మాట విని పరమప్రీతుడైన సుగ్రీవుడు గొప్ప మాట అన్నాడు. రాముని జవాబులో మూడు అంశాలు ఉన్నాయి — ప్రతిజ్ఞ, కాలనిర్దేశం, ఓదార్పు. ‘వ్యర్థం కాని’ అనే విశేషణంతో బాణం తప్పక ఫలిస్తుందనీ, ‘సూర్యునిలా ప్రకాశించే’ అనే దానితో తేజస్సనీ, ‘రోషంతో’ అనే దానితో ధర్మకోపమనీ సూచించబడింది. ‘వాణ్ణి నేను చూడనంతవరకే’ అనే మాటతో రాముడు వధ కాలాన్ని కూడా నిర్దేశిస్తాడు — చూసిన మాత్రాన్నే వాలికి అంతం అని. ‘ఆత్మానుమానాత్’ (నా స్థితిని బట్టి ఊహించి) అనే పదం మాత్రం అన్నిటికంటే హృద్యమైనది — రాముడు తానూ భార్యను కోల్పోయినవాడు, అందుచేత సుగ్రీవుని శోకాన్ని ఊహతో కాదు, అనుభవంతో తెలుసుకుంటాడు. ‘దాటిస్తాను’ అనేది శోకసముద్ర ఉపమానానికి కొనసాగింపు. చివరలో ‘నవ్వుతున్నట్లుగా’ అనే పదంతో రాముని ఆత్మవిశ్వాసం చూపబడింది — సుగ్రీవునికి దుష్కరమైనది ఇతనికి లీలామాత్రం.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे दशमः सर्गः॥ १०॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి