॥वाल्मीकिरामायणम् బాలకాండ · 74వ సర్గ

బాలకాండ

సర్గ

పరశురాముడి రాక

విశ్వామిత్రుడి నిష్క్రమణ, జనకుడు కన్యాధనం ఇవ్వడం, దారిలో శుభాశుభ శకునాలు కనిపించడం, వసిష్ఠుడి ఊరట, భయంకరమైన భార్గవుడి దర్శనం

క్రిందటి సర్గలో రఘువంశపు నలుగురు కుమారుల వివాహం పూర్తయింది. ఆ రాత్రి గడిచిన తరువాత మహాముని విశ్వామిత్రుడు జనక దశరథులనే ఆ ఇద్దరు రాజుల వద్ద సెలవు తీసుకొని ఉత్తర పర్వతానికి వెళ్ళాడు; కౌశికీ నది ఒడ్డున అతడి ఆశ్రమం ఉన్నచోటికే అతడు తిరిగి వెళ్ళాడు. విశ్వామిత్రుడు వెళ్ళిపోయాక దశరథుడు కూడా విదేహరాజు, మిథిలాధిపుడు అయిన జనకుడి వద్ద సెలవు తీసుకొని తన నగరమైన అయోధ్యకు త్వరగా బయలుదేరాడు. యజ్ఞరక్షణ కోసం రాముణ్ణి తీసుకువెళ్ళి, సిద్ధాశ్రమాన్ని, తాటకా వధను, మిథిలను చూపించిన ముని కార్యం సిద్ధించగానే ఏ కోరికా లేకుండా వెనుదిరుగుతాడు; ప్రశంసను గానీ, వివాహఫలంలో ఏ కొంచెం భాగాన్ని గానీ కోరడు; ఋషిధర్మపు రీతి ఇదే.

అప్పుడు విదేహరాజు, మిథిలేశ్వరుడు అయిన జనకుడు కన్యల నిమిత్తం ఎంతో కన్యాధనం ఇచ్చాడు: అనేక లక్షల గోవులు, శ్రేష్ఠమైన కంబళ్ళ రాశులు, కోట్ల సంఖ్యలో పట్టువస్త్రాలు, ఇతర వస్త్రాలు. చక్కగా అలంకరించిన, దివ్యరూపం గల ఏనుగులను, గుర్రాలను, రథాలను, కాల్బలాన్ని కూడా ఇచ్చాడు; చతురంగ బలాన్నే కన్యాధనంగా ఇవ్వడం రాజు వైభవాన్ని సూచిస్తుంది. ఆ నలుగురు కన్యలకు చెలికత్తెలుగా వంద మంది కన్యలను, ఉత్తములైన దాసదాసీలను ఇచ్చాడు; వెండి, బంగారం, ముత్యాలు, పగడాల రాశిని ఇచ్చాడు. ఈ విధంగా విదేహరాజు పితృధర్మాన్ని సంపూర్ణంగా పాలించాడు. దానపు విస్తారం లోభ ప్రదర్శన కాదు, కుమార్తెల పట్ల ప్రేమకే కొలమానం; జ్ఞాని, బ్రహ్మవాది అయిన రాజు కూడా ఇక్కడ తండ్రి హృదయంతోనే ప్రవర్తిస్తున్నాడు.

ఎంతో సంతోషించిన రాజు సాటిలేని కన్యాధనాన్ని ఇచ్చాడు; అనేక రకాల వస్తువులు ఇచ్చి, దశరథ మహారాజు వద్ద అనుమతి తీసుకొని మిథిలేశ్వరుడు తన నివాసమైన మిథిలలోకి ప్రవేశించాడు. అయోధ్యాధిపతి దశరథుడు కూడా మహాత్ములైన కుమారులతో కలిసి, ఋషులందరినీ ముందుంచుకొని, సేనతో అనుచరులతో తన నగరం వైపు వెళ్ళాడు. ‘ఋషీన్ పురస్కృత్య’ (ఋషులను ముందుంచుకొని) అనే పదం రాజు వినయాన్ని సూచిస్తుంది: చతురంగ బలంతో కూడి ఉన్నా అతడు బ్రాహ్మణులనే ముందు నిలుపుతాడు. ఇక్కడ కథలోని ప్రసన్నమైన భాగం ముగుస్తుంది; ఋషిసంఘంతో, రాఘవులతో కలిసి వెళుతున్న ఆ నరవ్యాఘ్రుడి ఎదుట అప్పుడు శకునాలు కనిపించాయి. ‘గచ్ఛంతమ్’ (వెళుతున్నవాడిని) అనే పదంతోనే కవి సూచిస్తున్నాడు: ఉత్పాతం దారిలోనే, నగరంలో కాదు; ప్రయాణమే ఒక పరీక్ష కాబోతోంది.

భయంకరమైన పక్షులు చుట్టూ భీకరంగా అరుస్తున్నాయి; నేలమీది మృగాలన్నీ మాత్రం కుడివైపుగా (ప్రదక్షిణంగా) వెళుతున్నాయి. ఆ రెండు రకాల శకునాలను చూసి రాజశార్దూలుడైన దశరథుడు వసిష్ఠుణ్ణి ఇలా అడిగాడు: ‘పక్షులు అశుభంగా, భయంకరంగా ఉన్నాయి; మృగాలు మాత్రం ప్రదక్షిణంగా వెళుతున్నాయి.’ ఇక్కడ ఒకే సమయంలో అశుభ శకునమూ శుభ శకునమూ కలిసి కనిపిస్తున్నాయి; అందుకే రాజు మనస్సు ఊగిసలాడుతోంది. శకునశాస్త్రంలో పక్షుల కర్కశమైన అరుపులు భయసూచకాలు, మృగాలు ప్రదక్షిణంగా వెళ్ళడం మంగళసూచకం. వృద్ధుడైన రాజు తానే నిర్ణయించడు, కులగురువును అడుగుతాడు; ఇదే అతడి వివేకానికి లక్షణం.

‘గుండెను వణికించే ఇది ఏమిటి? నా మనస్సు కుంగిపోతోంది’ అని రాజు అడిగాడు. దశరథుడి ఈ మాట విని మహర్షి వసిష్ఠుడు మధురమైన మాటలతో ఇలా అన్నాడు: ‘ఈ శకునానికి ఫలమేమిటో వినండి. పక్షుల నోటి నుండి వెలువడిన సూచనను బట్టి, దివ్యమైన ఘోర భయం సమీపించి ఉంది.’ గురువు మిథ్యా ఓదార్పు ఇవ్వడు; మొదట భయాన్ని స్పష్టంగానే చెప్పి, తరువాత దానికి ప్రతీకారాన్ని చూపుతాడు. ‘మధురాం వాణీమ్’ (మధురమైన మాట) అనే పదం వల్ల, సత్యం చెబుతున్నప్పుడు కూడా గురువు స్వరం కఠినంగా లేదని తెలుస్తుంది; మాట అర్థం భయంకరమైనదే, కానీ చెప్పే తీరు ఓదార్పుతో నిండినది.

‘కానీ ప్రదక్షిణంగా వెళుతున్న ఈ మృగాలు ఆ భయాన్ని శమింపజేస్తాయి; కాబట్టి ఈ సంతాపాన్ని విడిచిపెట్టండి.’ వారు ఇలా మాట్లాడుకుంటుండగానే అక్కడ ఒక గాలి పుట్టింది; అది భూమినంతటినీ కంపింపజేస్తూ మహావృక్షాలను కూల్చివేసింది. సూర్యుడు చీకటితో కప్పబడిపోయాడు, జనులెవరికీ దిక్కులు తెలియలేదు. ఈ విధంగా వసిష్ఠుడి మాట ముగిసీ ముగియగానే ఉత్పాతం ప్రత్యక్షమవుతుంది; కవి శకునాన్నీ ఫలాన్నీ త్వరగానే కలుపుతాడు; దానివల్ల శ్రోత మనస్సులో ఉత్కంఠ సడలదు. గాలీ చీకటీ ముందు, భార్గవుడి తేజస్సు వాటి లోపల — ఇలా క్రమంగా భయం పెరగడం వర్ణించబడుతుంది.

అంతా బూడిదతో కప్పబడిపోయింది; ఆ సేన అంతా మూర్ఛపోయినట్లయింది. కేవలం వసిష్ఠుడు, ఇతర ఋషులు, కుమారులతో కూడిన రాజు మాత్రమే అక్కడ స్పృహలో ఉన్నట్లున్నారు; మిగిలినదంతా స్పృహ తప్పింది. ఆ ఘోరమైన చీకటిలో ఆ సేన బూడిదతో కప్పబడినట్లు కనిపించింది. తపస్సు గలవారే ఉత్పాతంలో ధైర్యం నిలుపుకుంటారని కవి సూచిస్తున్నాడు; సంఖ్యలో ఎంత ఎక్కువైనా బాహ్యబలం ఇక్కడ పనికిరాదు. బూడిద భార్గవుడి తపస్సుకు చిహ్నం; ముందు రాబోయే కాలాగ్ని వంటి పురుషుడికి ముందస్తు సూచన కూడా; కాబట్టి ఈ వర్ణన కేవలం ప్రకృతి ఉత్పాతాన్ని మాత్రమే చెప్పడం లేదు.

ఆ చీకటిలోనే రాజు భయంకరమైన ఆకారం గల, జటామండలం ధరించిన, రాజులను మర్దించిన భార్గవుడైన జామదగ్న్యుణ్ణి చూశాడు. అతడు కైలాసంలా ఎదిరించరానివాడు, కాలాగ్నిలా సహింపరానివాడు, తేజస్సుతో జ్వలిస్తున్నట్లున్నవాడు, సామాన్యులు కన్నెత్తి చూడలేనివాడు. భుజంపై గొడ్డలిని తగిలించుకొని, మెరుపుల గుంపు వంటి ధనుస్సును, ఉగ్రమైన బాణాన్ని పట్టుకొని, త్రిపురాలను సంహరించిన శివుడిలా నిలిచి ఉన్నాడు. ఇక్కడ మూడు ఉపమానాలు — కైలాసం, కాలాగ్ని, త్రిపురహరుడు — అన్నీ శివసంబంధమైనవే; భార్గవుడు శివుడి శిష్యుడు, శివధనుస్సును రాముడు విరిచాడు అనే కథ దీనితో సూచించబడుతుంది. ‘రాజవిమర్దనమ్’ (రాజులను మర్దించినవాడు) అనే విశేషణం అతడి పూర్వవృత్తాంతమైన క్షత్రియ సంహారాన్ని గుర్తుచేస్తుంది; దానివల్ల రాజు భయానికి కారణం ఉందని తెలుస్తుంది.

భయంకరాకారుడై అగ్నిలా జ్వలిస్తున్న అతణ్ణి చూసి, జపహోమాలలో నిమగ్నులైన వసిష్ఠుడు మొదలైన బ్రాహ్మణులు, అక్కడ చేరిన మునులందరూ పరస్పరం ఇలా మాట్లాడుకున్నారు: ‘తండ్రి వధపై కోపం గల ఇతడు మళ్ళీ క్షత్రియులను నిర్మూలించడు కదా? పూర్వం క్షత్రియ వధ చేసి ఇతడు కోపమూ సంతాపమూ తొలగినవాడయ్యాడు; కాబట్టి మళ్ళీ క్షత్రియులను నిర్మూలించడం ఇతడి ఉద్దేశం కాదు కదా.’ ఋషుల శంకా సమాధానమూ ఒకే సంభాషణలో ఉన్నాయి: భయం స్మృతి వల్ల పుడుతుంది, శాంతి వివేకం వల్ల. ఇక్కడ కవి నేర్పుతో పరశురాముడి పూర్వకథను సంక్షేపంగా గుర్తుచేస్తున్నాడు; దానివల్ల శ్రోత అతడి రాక యొక్క గురుత్వాన్ని గ్రహిస్తాడు. ‘జపహోమపరాయణాః’ (జపహోమాలలో నిమగ్నులు) అనే పదంతో ఈ బ్రాహ్మణులు శస్త్రాలు లేనివారని, వారి బలం తపస్సే అని చూపబడుతుంది.

ఇలా అనుకొని ఆ ఋషులు అర్ఘ్యం తీసుకొని భయంకర రూపుడైన భార్గవుణ్ణి పూజించారు; ‘రామా, రామా’ అని మధురమైన మాట పలికారు. ఋషులు ఇచ్చిన ఆ పూజను స్వీకరించి, ప్రతాపవంతుడైన జామదగ్న్య రాముడు దశరథ కుమారుడైన రాముడితో మాట్లాడాడు. అతిథి సత్కారంతోనే కోపం మొదటిసారిగా శమిస్తుంది; శిష్టాచారపు శక్తి అది. ఈ సర్గతో ఇద్దరు రాముల సంవాదానికి భూమిక ఏర్పడింది; రాబోయే సర్గలో వైష్ణవ ధనుస్సుతో సవాలు చేసే కథ మొదలవుతుంది; అందులో భార్గవ రాముడి తేజస్సు దశరథ కుమారుడైన రాముడిలో ప్రవేశిస్తుంది.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे चतुःसप्ततितमः सर्गः॥ ७४॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి