॥वाल्मीकिरामायणम् బాలకాండ · 64వ సర్గ

బాలకాండ

సర్గ

రంభాశాపం

ఇంద్రుడు రంభను నియోగించడం, కోకిలా మన్మథుల సహాయం, విశ్వామిత్రుని సందేహం, శిలగా మారమని శాపం, క్రోధంతో తపోహాని, మౌనంతో శ్వాస విడువకుండా ఉంటానని ప్రతిజ్ఞ, వెయ్యి సంవత్సరాల దీక్ష

గత సర్గలో వెయ్యి సంవత్సరాలు ఘోర తపస్సు చేస్తున్న విశ్వామిత్రుని చూసి దేవతలకూ వాసవునికీ గొప్ప తాపం కలిగింది; అప్పుడు సహస్రాక్షుడు మరుద్గణాలందరితో కలిసి రంభ అనే అప్సరసను పిలిచి తనకు హితమైనదీ కౌశికునికి అహితమైనదీ అయిన మాట ప్రారంభించాడు. ఆ మాటే ఈ సర్గలో సాగుతుంది: ‘రంభా, దేవతలకు సంబంధించిన ఈ మిక్కిలి గొప్ప కార్యం నీవే చేయాలి; ఇక్కడ కౌశికుని కామమోహాలతో కూడినవానిగా ప్రలోభపెట్టాలి.’ అతడు దీనిని ‘కార్యం’ అంటాడు, అపరాధం అనడు; దేవహితం అనే నెపంతో తపోవిఘ్నమే ఆదేశింపబడుతోంది. ధీమంతుడైన సహస్రాక్షుడు అలా అనగా ఆ అప్సరస సిగ్గుపడి, చేతులు జోడించి సురేశ్వరునికి బదులిచ్చింది. ఇక్కడ గమనించాలి: ఇంద్రుడు తానై వెళ్ళడు, ఇతరుల చేతులతోనే కార్యం సాధిస్తాడు; రంభ సిగ్గే అతని నియోగపు స్వరూపాన్ని బయటపెడుతుంది.

ఆమె బదులిచ్చింది: ‘సురపతీ, ఈ మహాముని విశ్వామిత్రుడు భయంకరుడు; అతడు నాపై ఘోరమైన క్రోధాన్ని విడుస్తాడు, ఇందులో సందేహం లేదు. అందుకే నాకు భయం; మీరు అనుగ్రహించాలి.’ భయపడిన ఆమె అలా భయంతో అనగా సహస్రాక్షుడు వణుకుతూ చేతులు జోడించి ఉన్న ఆమెతో అన్నాడు: ‘రంభా, భయపడకు, నీకు శుభమగుగాక; నా ఆజ్ఞను పాటించు.’ ఆమె భయం కారణం లేనిది కాదు: పూర్వం మేనక వల్ల కలిగిన పది సంవత్సరాల తపోవిఘ్నాన్ని ముని గుర్తుంచుకున్నాడు, ఆమెను మధురమైన మాటలతోనే పంపివేశాడు; కానీ ఇప్పుడు అతడు జితేంద్రియత్వం కోసమే ప్రయత్నిస్తున్నాడు, కాబట్టి శాపం గురించిన శంక సమంజసమే. దేవరాజు మాత్రం అభయమిస్తాడు, శాపం నుండి రక్షణ కాదు.

ఇంద్రుడు అభయమిచ్చి సహాయాన్ని ప్రతిజ్ఞ చేస్తున్నాడు: ‘మనోహరమైన చెట్లు గల వైశాఖమాసంలో (వసంతంలో) హృదయాన్ని ఆకర్షించే కోకిల మధురంగా పాడుతుంది; నేను కూడా మన్మథునితో కలిసి నీ పక్కనే ఉంటాను. నీవు మాత్రం అనేక గుణాలు గల, పరమ కాంతిమంతమైన రూపాన్ని ధరించి ఆ తపస్వి అయిన కౌశిక ఋషిని భేదించు (అతని సమాధిని భంగపరచు).’ ఈ విధంగా వసంతం, కోకిల స్వరం, కామదేవుడు, అప్సరస రూపం అనే నాలుగు సాధనాలు ఒకచోట కూర్చబడ్డాయి. కేవలం రూపంతో తపస్వి భేదింపబడడని ఇంద్రునికి తెలుసు, కాబట్టి ఋతుమండలమంతటినీ సహాయంగా నియోగిస్తాడు. ‘భేదయస్వ’ (భేదించు) అనే పదం మర్మస్పర్శి: చంపడం కాదు, ఓడించడం కాదు, సమాధిని భంగపరచడమే దేవతల అభీష్టం.

అతని మాట విని, నిర్మలమైన చిరునవ్వు గల, లలితమైన రంభ సర్వోత్తమమైన రూపాన్ని ధరించి విశ్వామిత్రుని ప్రలోభపెట్టడం ప్రారంభించింది. మధురంగా కూస్తున్న కోకిల స్వరాన్ని ముని విన్నాడు; మిక్కిలి సంతోషించిన మనస్సుతో అతడు ఆమెను చూశాడు. అప్పుడు ఆ కోకిల శబ్దంతో, సాటిలేని గానంతో, రంభ దర్శనంతో మునికి సందేహం కలిగింది. మొదట హర్షం, తరువాత శంక: ఇదే తపస్వికి రక్ష; అకాలంలో సుఖం ప్రవర్తిస్తే దానికి కారణం వెదకాలని అతడు భావిస్తాడు. హిమవంతుని ఉత్తర పర్వతంపై శిశిరంలో వసంతశోభ ఎక్కడిది, కోకిల స్వరం ఎక్కడిది: దీనివల్లనే అతనికి సందేహం కలిగింది.

సహస్రాక్షుని ఆ కపటమంతటినీ తెలుసుకొని కుశికపుత్రుడైన మునిపుంగవుడు క్రోధంతో నిండి రంభను శపించాడు: ‘కామక్రోధాలను జయించాలని కోరుతున్న నన్ను నీవు ప్రలోభపెడుతున్నావు కాబట్టి, దుర్భాగ్యురాలా, పది వేల సంవత్సరాలు శిలవై ఉంటావు.’ శిలాత్వమే ఆమెకు దండన: చలించే రూపంతో మోహింపజేసేది నిశ్చలంగా చేయబడుతుంది. కానీ శాపానికి అంతాన్ని కూడా అతడే చెబుతాడు: ‘తపోబలంతో కూడిన, మిక్కిలి మహాతేజస్వి అయిన ఒక బ్రాహ్మణుడు నా క్రోధంతో కలుషితమైన నిన్ను ఉద్ధరిస్తాడు.’ ఈ విధంగా దండనలో కూడా అనుగ్రహం నిక్షిప్తమై ఉంది; అపరాధం మాత్రం ఆమె ఒక్కదానిది కాదు, నియోగించిన ఇంద్రునిదే ఎక్కువ, అతడు మాత్రం దండింపబడకుండానే ఉన్నాడు.

ఇలా చెప్పి మహాతేజస్వి అయిన మహాముని కోపాన్ని నిగ్రహించుకోలేక తనకు తానే సంతాపాన్ని పొందాడు. అతని గొప్ప శాపంతో రంభ అప్పుడు శిలగా మారింది; ఆ మాట విని మన్మథుడూ ఇంద్రుడూ ఆ మహర్షి దగ్గరనుండి మౌనంగా బయటకు వెళ్ళిపోయారు: కార్యం సిద్ధించిందని వారికి తెలుసు. కోపంతో తపస్సు అపహరింపబడగా, ఇంద్రియాలు జయింపబడకపోవడంతో, ఆ మహాతేజస్వి తనకు శాంతిని పొందలేదు. ఇక్కడ కవి సూచిస్తున్నాడు: శాపం ఇతరుని దండిస్తుంది, తపస్విని మాత్రం రిక్తుని చేస్తుంది; వాస్తవానికి జయం ఇంద్రునిదే అయింది, ఎందుకంటే ముని వెయ్యి సంవత్సరాలు కూడబెట్టిన తపస్సు క్రోధంతోనే క్షీణించింది.

తపస్సు అపహరింపబడగా అతని మనసులో ఆలోచన కలిగింది: ‘ఇకపై ఈ విధంగా క్రోధానికి లోనుకాను, ఏ విధంగానూ మాట్లాడను. లేదా వందల సంవత్సరాలైనా శ్వాస విడువను; ఇంద్రియాలను జయించి నా శరీరాన్ని శుష్కింపజేసుకుంటాను.’ మౌనం, శ్వాసనిరోధం, శరీరశోషణం: ఈ మూడింటినీ అతడు క్రోధానికి ప్రతీకారంగా గ్రహిస్తాడు. జయింపబడని ఇంద్రియాల వల్ల ఏది నశించిందో, అది ఇంద్రియజయంతోనే మళ్ళీ సాధింపదగినదని అతని నిశ్చయం; అతడు దేవతలను దూషించడు, తనను తానే నియమించుకుంటాడు.

అతడు ప్రతిజ్ఞ చేస్తున్నాడు: ‘తపస్సుతో సంపాదించిన బ్రాహ్మణ్యాన్ని నేను పొందనంతవరకూ శ్వాస విడువకుండా, భుజించకుండా శాశ్వతంగా నిలిచి ఉంటాను; తపిస్తున్న నా అవయవాలు క్షయించవు.’ ఈ విధంగా ఆ మునిపుంగవుడు మళ్ళీ వెయ్యి సంవత్సరాల దీక్షను గ్రహించాడు, లోకంలో సాటిలేని ప్రతిజ్ఞ చేశాడు. రాజర్షిత్వమూ మహర్షిత్వమూ లభించాయి, బ్రాహ్మణ్యమే మిగిలింది: ఈ తపస్సంతటికీ లక్ష్యం అదే. ఈ సర్గతో రంభాఖ్యానం ముగుస్తుంది; తరువాతి సర్గలో తూర్పుదిశకు వెళ్ళిన అతని దీక్షకు ఫలంగా బ్రాహ్మణ్యలాభం, వసిష్ఠునితో స్నేహం చెప్పబడతాయి.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे चतुःषष्टितमः सर्गः॥ ६४॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి