॥वाल्मीकिरामायणम् బాలకాండ · 59వ సర్గ

బాలకాండ

సర్గ

త్రిశంకునికి శరణదానం, వాసిష్ఠులకు శాపం

చండాలరూపంలో ఉన్న త్రిశంకునికి ఓదార్పు, యజ్ఞం కోసం ఋషులను ఆహ్వానించడానికి శిష్యులను పంపడం, మహోదయుడు, వాసిష్ఠుల నిష్ఠుర వచనం, విశ్వామిత్రుని కోపం, శాపం

గత సర్గలో గురుపుత్రుల శాపంతో చండాలత్వం పొందిన త్రిశంకుడు విశ్వామిత్రునే శరణుజొచ్చి, ‘దైవమే గొప్పదని భావిస్తున్నాను, పౌరుషం నిరర్థకం’ అని పలికాడు. అలా మాట్లాడిన, ప్రత్యక్షంగా చండాలత్వం పొందిన ఆ రాజును చూసి కుశికపుత్రుడు కృపతో ఆర్ద్రమైన మనస్సుతో మధురంగా ఇలా అన్నాడు: ‘నాయనా ఇక్ష్వాకూ, నీకు స్వాగతం; నీవు మిక్కిలి ధార్మికుడవని నాకు తెలుసు. నృపపుంగవా, భయపడకు; నీకు శరణిస్తాను.’ ఇక్కడ గమనించాలి: రూపాన్ని చూడగానే వసిష్ఠపుత్రులు ఎవనిని విడిచిపెట్టారో, అతనిని విశ్వామిత్రుడు ‘వత్సా’ (నాయనా) అని సంబోధిస్తున్నాడు. శరణాగతుని బాహ్యరూపం లెక్కలోకి రాదు, ధర్మనిష్ఠే లెక్కలోకి వస్తుంది అనేదే ఈ సర్గకు మూలభావం. ‘స్వాగతమ్’ అనే పదంతో విశ్వామిత్రుడు అతనిని స్వీకరించడమే కాదు, అతిథిలా సత్కరిస్తున్నాడు; ‘మా భైషీః’ (భయపడకు) అనేది అభయదానం: ఇదే క్షత్రియధర్మానికీ మునిధర్మానికీ సంగమం.

తరువాత విశ్వామిత్రుడు ప్రతిజ్ఞ చేస్తున్నాడు: ‘యజ్ఞంలో సహాయం చేసే పుణ్యకర్ములైన మహర్షులందరినీ నేనే స్వయంగా ఆహ్వానిస్తాను; తరువాత నీవు నిశ్చింతగా యజ్ఞం చేస్తావు. గురుశాపం వల్ల నీకు వచ్చిన ఈ రూపంతోనే, శరీరంతో సహా నీవు స్వర్గానికి వెళతావు. నరాధిపా, శరణ్యుడైన కౌశికుని దగ్గరకు వచ్చి నీవు శరణుజొచ్చావు కాబట్టి, నీ స్వర్గం నీ చేతికి అందినట్లే అని నేను భావిస్తున్నాను.’ ఇక్కడ విశ్వామిత్రుడు శాపాన్ని తొలగించడం లేదు, రూపాన్ని మార్చడం లేదు; శాపం వల్ల వచ్చిన రూపాన్నే తీసుకొని స్వర్గారోహణాన్ని సాధిస్తానని ప్రతిజ్ఞ చేస్తున్నాడు. ఈ ప్రతిజ్ఞే తరువాతి రెండు సర్గలలోని కథాప్రవాహమంతటికీ బీజం. వసిష్ఠుడు ‘సాధ్యం కాదు’ అని తిరస్కరించినదానినే విశ్వామిత్రుడు ‘చేస్తాను’ అని ప్రతిజ్ఞ చేస్తున్నాడు; వీరిద్దరి స్పర్ధ ఇక్కడ మళ్ళీ ప్రకాశిస్తుంది.

ఇలా చెప్పి మహాతేజస్వి విశ్వామిత్రుడు యజ్ఞసామగ్రిని సేకరించడానికి పరమధార్మికులు, మహాప్రాజ్ఞులు అయిన తన పుత్రులను ఆదేశించాడు. తరువాత శిష్యులందరినీ పిలిచి ఈ మాట అన్నాడు: ‘నా ఆజ్ఞగా వసిష్ఠపుత్రులతో సహా ఋషులందరినీ తీసుకురండి.’ యజ్ఞం ఒంటరిగా చేసే కర్మ కాదు; ఋత్విక్కులూ సదస్యులూ తప్పనిసరిగా కావాలి. కాబట్టి తపోబలసంపన్నుడైనా విశ్వామిత్రుడు మొదట మునిసమాజపు సమ్మతినే కోరుతున్నాడు. విశేషించి వసిష్ఠపుత్రులను కూడా ఆహ్వానించాలని అతని పట్టుదల: వైరాన్ని మరచి విధినే అనుసరిస్తున్నాడని తాత్పర్యం.

‘శిష్యులతో, మిత్రులతో, ఋత్విక్కులతో కూడిన, బహుశ్రుతులైన వారిని తీసుకురండి. నా మాట బలంతో ప్రేరేపింపబడిన మరెవరైనా అనాదరపూర్ణమైన మాట ఏదైనా పలికితే, అదంతా పూర్తిగా నాకు చెప్పండి.’ అతని ఆ మాట విని శిష్యులు అతని ఆజ్ఞతో దిక్కులకు వెళ్ళారు. ఇక్కడ విశ్వామిత్రుడు ప్రతికూలమైన మాటను కూడా వినాలనుకుంటున్నాడు; ఈ పట్టుదలే తరువాత శాపానికి నిమిత్తమవుతుంది: వినకపోయి ఉంటే క్రోధానికి అవకాశమే ఉండేది కాదు. శిష్యులు గురువు ఆజ్ఞతో నాలుగు దిక్కులకూ బయలుదేరారు; ఈ విధంగా కథ విస్తరిస్తుంది.

అప్పుడు అన్ని దేశాల నుండీ బ్రహ్మవాదులైన ఋషులు వచ్చారు. ఆ శిష్యులు కూడా తిరిగివచ్చి, జ్వలించే తేజస్సు గల మునిని చేరి, బ్రహ్మవాదులందరి మాటను నివేదించారు: ‘మీ మాట విని ద్విజులందరూ వస్తున్నారు; అన్ని దేశాలలోనూ వారు వచ్చారు, మహోదయుని మినహా. వసిష్ఠుని వందమంది పుత్రులూ క్రోధంతో కలవరపడిన అక్షరాలతో పలికిన మాటను కూడా వినండి.’ శిష్యులు గురువు ఆదేశాన్ని అనుసరించి నిష్ఠురమైన మాటను కూడా దాచడం లేదు; పూర్వం చెప్పిన ఆదేశానికి ఇదే ఫలం. మహోదయుని పేరు ఇక్కడ వేరుగా ప్రస్తావింపబడింది, ఎందుకంటే అతడు వసిష్ఠపుత్రులకంటే వేరైన ఋషి, కానీ వారి పక్షపాతి.

‘మునిపుంగవా, వారు ఎలా అన్నారో అదంతా విను: ఎవనికి యాజకుడు క్షత్రియుడో, విశేషించి ఎవడు చండాలుడో, అతని యజ్ఞసభలో హవిస్సును దేవర్షులు ఎలా భుజిస్తారు? లేదా మహాత్ములైన బ్రాహ్మణులు చండాలుని భోజనాన్ని భుజించి, విశ్వామిత్రునిచేత పాలింపబడి ఎలా స్వర్గానికి వెళతారు?’ ఈ నిష్ఠుర వచనాన్ని ఎర్రబడిన కన్నులతో వారు పలికారు. ఇక్కడ రెండు దోషాలు ఎత్తిచూపబడుతున్నాయి: యాజకుని క్షత్రియత్వం, యజమాని చండాలత్వం. వాస్తవానికి మాత్రం వాసిష్ఠుల కోపానికి మూలం ఇద్దరు గురువుల పురాతన వైరమే, శుద్ధమైన శాస్త్రవిచారం కాదు; ఎందుకంటే త్రిశంకుని చండాలత్వం వారిచ్చిన శాపం వల్లనే వచ్చింది.

‘మునిశార్దూలా, మహోదయునితో కలిసి వాసిష్ఠులందరూ ఇలా అన్నారు’ అని శిష్యులు నివేదించారు. వారందరి ఆ మాట విని మునిపుంగవుడైన విశ్వామిత్రుడు క్రోధంతో ఎర్రబడిన కన్నులతో రోషంతో ఇలా అన్నాడు: ‘ఉగ్రమైన తపస్సును ఆశ్రయించిన, దోషంలేని నన్ను ఎవరు దూషిస్తారో, ఆ దురాత్ములు భస్మమవుతారు, ఇందులో సందేహం లేదు.’ ఇక్కడ ‘అదుష్టమ్’ (దోషం లేనివానిని) అనే పదంతో తన నిర్దోషత్వం, ‘ఉగ్రం తపః సమాస్థితమ్’ (ఉగ్ర తపస్సును ఆశ్రయించినవానిని) అనే పదంతో తపస్సు ప్రామాణ్యం సూచింపబడుతున్నాయి.

‘ఈరోజే వారు కాలపాశంతో తీసుకుపోబడి యమలోకానికి వెళ్ళారు. ఏడు వందల జన్మలు వారు శవాలను కాపలాకాసేవారిగా పుట్టుదురుగాక; కుక్కమాంసాన్నే నియమిత ఆహారంగా తినే, దయలేని ముష్టికులు అనే చండాలులు అగుదురుగాక.’ ఇక్కడ విశ్వామిత్రుడు అస్త్రాన్ని పట్టడం లేదు, సేనను పిలవడం లేదు; తపోబలం నుండి పుట్టిన వాక్కే అతని శస్త్రం. మాటతో దూషింపబడినవాడు మాటతోనే ప్రతీకారం చేస్తున్నాడు అనేది కూడా గమనించాలి. చండాలుని అన్నాన్ని నిందించినవారే కుక్కమాంసం తినేవారు అగుదురుగాక అనే శాపపు అనురూపతను విశేషంగా మననం చేయాలి.

‘వికృతులై, విరూపులై వారు ఈ లోకాలలో సంచరింతురుగాక. దూషింపరానివాడనైన నన్ను దుర్బుద్ధి అయిన మహోదయుడు దూషించాడు, అతడు కూడా సర్వలోకాలలో దూషితుడై నిషాదత్వాన్ని పొందుతాడు; ప్రాణహింసలో నిమగ్నుడై, దయలేనివాడవుతాడు.’ ఇక్కడ రెండు శాపాల భేదాన్ని గమనించాలి: వాసిష్ఠులు ముష్టికత్వాన్ని పొందుతారు, మహోదయుడు నిషాదత్వాన్ని. రెండుచోట్లా వాగ్దోషపు ఫలం జన్మాంతరాలలో వెంటాడుతుందని భావం. ‘మామ్ అదూష్యమ్’ (దూషింపరానివాడనైన నన్ను) అనే పునరుక్తితో విశ్వామిత్రుని బాధ బయటపడుతుంది.

‘నా క్రోధం వల్ల అతడు దీర్ఘకాలం దుర్గతిని అనుభవిస్తాడు’ అని ఇంతవరకు మాట చెప్పి మహాతపస్వి, మహాతేజస్వి అయిన మహాముని విశ్వామిత్రుడు ఋషుల మధ్య విరమించాడు. దీనితో సర్గ ముగుస్తుంది. తరువాతి సర్గలో మిగిలిన మహర్షులు భయంతో, సమ్మతితో యజ్ఞాన్ని ప్రారంభిస్తారు, విశ్వామిత్రుడు తానే యాజకుడవుతాడు. ‘ఏతావత్’ (ఇంతవరకు) అనే పదంతో కవి సూచిస్తున్నాడు: శాపం చాలు, ఇంక చెప్పవలసినదేదీ మిగలలేదు; మౌనమే క్రోధానికి ముగింపు.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे एकोनषष्टितमः सर्गः॥ ५९॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి