॥वाल्मीकिरामायणम् బాలకాండ · 40వ సర్గ

బాలకాండ

సర్గ

సగరపుత్రుల భస్మీభావం

బ్రహ్మ దేవతలను ఓదార్చడం, రసాతలంలో దిగ్గజ దర్శనం, కపిలుని అవమానించడం, హుంకారంతో అరవై వేల మంది దహనం

మునుపటి సర్గలో దేవతలూ, గంధర్వులూ, అసురులూ, పన్నగులూ కలవరపడిన మనస్సులతో పితామహుని వద్దకు వచ్చారు. వారి మాట విని భగవంతుడైన బ్రహ్మ, మృత్యువు బలానికి కలవరపడి మిక్కిలి భయపడుతున్న వారితో ఇలా అన్నాడు — ‘ఈ భూమి అంతా బుద్ధిమంతుడైన వాసుదేవునిది; ఈమెయే మాధవుని పట్టమహిషి; అతడే భగవంతుడు, ప్రభువు. అతడు కపిలరూపం ధరించి ఎడతెగకుండా భూమిని ధరిస్తున్నాడు. అతని కోపాగ్నితోనే ఈ రాజకుమారులు దహించబడతారు.’ ఇక్కడ గమనించాలి — బ్రహ్మ తానే దండన విధించడు, దేవతలను యుద్ధానికీ ప్రేరేపించడు; జరగవలసినదానినే చెబుతాడు. భూమి వాసుదేవుని పట్టమహిషి; ఆమెను పలుగుపారలతో బాధించేవారు భర్త కోపాన్ని తామే ఆహ్వానిస్తారు. అంతేకాక ‘కాపిలం రూపం’ అనే మాటతో సూచించబడేదేమిటంటే కపిలుడు సాధారణ ముని కాడు, సనాతనుడైన విష్ణువు యొక్క మరో రూపం; కాబట్టి అతని కోపం రాగమూలకమైనది కాదు, ధర్మపు స్వాభావిక ప్రతిక్రియ.

ఇంకా బ్రహ్మ అంటున్నాడు — ‘భూమి ఈ విధంగా చీల్చబడడం సనాతనమైనది, ప్రతి కల్పంలోనూ తప్పక జరిగేది; సగరపుత్రుల వినాశనం కూడా దీర్ఘదర్శులు ముందే చూశారు. కాబట్టి ఇక్కడ శోకించనక్కరలేదు.’ ఇది విని శత్రుసంహారకులైన ముప్పై ముగ్గురు దేవతలు ఎంతో సంతోషించి వచ్చినట్లే మళ్ళీ వెళ్ళిపోయారు. ఇదే శాస్త్రపు పద్ధతి — నియతమైనదానిని తెలుసుకొని ధీరులు విషాదపడరు. దేవతల సంతోషం కూడా ఇక్కడ మననం చేయదగినది — వారు పుత్రుల మరణంతో సంతోషించడం లేదు, యజ్ఞమూ లోకమూ రక్షించబడతాయనే నిశ్చయంతో సంతోషిస్తున్నారు. ‘సనాతనః’ అనే మాటతో కవి సూచించేదేమిటంటే ఈ వృత్తాంతం ఆకస్మికమైనది కాదు; సాగరాన్ని తవ్వడం భూగోళపు కథయే, సగరపుత్రులు దానికి నిమిత్తమాత్రులు.

అప్పుడు సగరపుత్రుల మహాధ్వని పుట్టింది; చీల్చబడుతున్న భూమిలో పిడుగుపాటు వంటి శబ్దం వచ్చింది. తరువాత వారు భూమి అంతటినీ చీల్చి, ప్రదక్షిణం చేసి, సాగరులందరూ కలిసి తండ్రితో ఈ మాట అన్నారు. ‘సాగరాః’ (సగరపుత్రులు) అనే పేరుతోనే కవి సూచిస్తున్నాడు — వీరి తవ్వకంతోనే ముందు సాగరం ఏర్పడుతుంది; ఈ విధంగా వినాశనం కూడా కీర్తిని పుట్టిస్తుంది. ‘ప్రదక్షిణం చేసి’ అనేది కూడా గమనించదగినది — భూమిని చీల్చేవారే దానికి ప్రదక్షిణం చేస్తున్నారు; బాహ్యాచారం అంతశ్శుద్ధిని సూచించదు.

వారి విన్నపం ఇది — ‘భూమి అంతా తిరిగాము; బలవంతులైన ప్రాణులను కూడా సంహరించాము — దేవతలు, దానవులు, రాక్షసులు, పిశాచాలు, ఉరగాలు, పన్నగాలు. అయినా ఆ గుర్రాన్ని గానీ, గుర్రాన్ని అపహరించినవానిని గానీ చూడలేకపోతున్నాము. ఏమి చేయాలి? మీకు శుభం; దీని గురించి ఆలోచించండి.’ ఇక్కడ వారి శ్రమ గొప్పది, ఫలం మాత్రం శూన్యం; ఎందుకంటే వారు బలంతోనే అంతా సాధించాలనుకుంటారు, వివేకంతో కాదు. దారిలో నిరపరాధులైన ప్రాణులు చంపబడ్డాయి — ఇదే వారి వినాశనానికి బీజం. చివరకు వారు తండ్రినే ‘ఆలోచించండి’ అని ప్రార్థిస్తున్నారు; మొదటనే చేయవలసినది అంతా నశించాక గుర్తుకు వస్తుంది.

వారి ఆ మాట విని రాజశ్రేష్ఠుడైన సగరుడు కోపంతో అన్నాడు — ‘మళ్ళీ తవ్వండి; మీకు శుభం. భూతలాన్ని చీల్చి, అశ్వాపహర్తను పట్టుకొని, కృతార్థులై తిరిగి రండి.’ మహాత్ముడైన తండ్రి మాటను పొంది అరవై వేల మంది పుత్రులు రసాతలం వైపు పరుగెత్తారు. గమనించవలసినది — తండ్రి కూడా ఆపడం లేదు, కోపంతో ప్రేరేపిస్తున్నాడు; ‘సమన్యుః’ (కోపంతో) అనే మాటే రాజు వివేకం కోపంతో కప్పబడిందని సూచిస్తుంది. గురువే అవివేకాన్ని పోషించే చోట శిష్యుల పతనం తప్పించుకోలేనిది. సగరుని ఈ ఆదేశమే పుత్రుల మృత్యువుకు ద్వారం తెరుస్తుంది; ముందు అతని వంశంలోనే భగీరథుడు పుడతాడు, అతడు తపస్సుతో ఆ ద్వారాన్ని మూస్తాడు.

ఆ రసాతలాన్ని తవ్వుతుండగా వారు పర్వతంలాంటి, భూతలాన్ని మోస్తున్న విరూపాక్షుడనే దిగ్గజాన్ని చూశారు. ఆ మహాగజం పర్వతాలూ వనాలతో కూడిన భూమి అంతటినీ తలపై మోస్తోంది. అది అలసటతో విశ్రాంతి కోసం తలను కదిలించినప్పుడు భూకంపం వస్తుంది — ఈ విధంగా కవి భూకంపానికి పౌరాణిక కారణాన్ని చెబుతున్నాడు. వారు దిక్పాలకమైన ఆ మహాగజానికి ప్రదక్షిణం చేసి గౌరవిస్తూ రసాతలాన్ని చీల్చుకుంటూ వెళ్ళారు. ఇక్కడ ఒక సూక్ష్మమైన విషయం కనిపిస్తుంది — దిగ్గజాల పట్ల వారు ఆదరంతో ఉన్నారు, ఋషి పట్ల మాత్రం కాదు; కాబట్టి వినయం వారికి స్వాభావికమైనది కాదు, బలాన్ని చూసి కలిగినది. బలవంతునే పూజించేవాడు శాంతుడైన తపస్విని అవమానిస్తాడు — ఇదే వారి బుద్ధిలోని వక్రత.

తరువాత తూర్పు దిక్కును చీల్చి వారు మళ్ళీ దక్షిణ దిక్కును చీల్చారు. దక్షిణ దిక్కులో కూడా వారు ఒక మహాగజాన్ని చూశారు — మహాపద్ముడనే మహాత్ముని, అతి గొప్ప పర్వతంలాంటివానిని, తలపై భూమిని మోస్తున్నవానిని; అతనిని చూసి వారు గొప్ప విస్మయం చెందారు. మహాత్ముడైన సగరుని ఆ అరవై వేల మంది పుత్రులు అతనికి ప్రదక్షిణం చేసి పశ్చిమ దిక్కును చీల్చారు. ‘విస్మయం చెందారు’ అనే మాటతో వారి కళ్ళు అద్భుతాన్ని గ్రహించగలిగినవని తెలుస్తుంది; కానీ అహంకారం ఉన్నంతవరకు విస్మయం జ్ఞానాన్ని పుట్టించదు.

పశ్చిమ దిక్కులో కూడా ఆ మహాబలులు పర్వతంలాంటి సౌమనసుడనే మహా దిగ్గజాన్ని చూశారు. అతనికి ప్రదక్షిణం చేసి, కుశలం అడిగి, తవ్వుతూ వారు అప్పుడు సోముని దిక్కైన ఉత్తర దిశకు చేరారు. ‘కుశలం అడిగి’ అనే మాటతో కవి వారి లోకాచారాన్ని చూపుతున్నాడు — పెద్దల కుశలం అడగడం శిష్టుల ధర్మం. కానీ ఇదే ఆచారం కపిలుని సమీపంలో మరచిపోబడింది; అక్కడ వారు అడగరు, ఆక్షేపిస్తారు. ఆచారం వినయపు ఫలం కాక కేవలం అలవాటుగా ఉన్నప్పుడు, సంకటకాలంలో అది క్షణంలో మాయమవుతుంది.

ఉత్తర దిక్కులో వారు మంచులా తెల్లని భద్రుడనే దిగ్గజాన్ని, శుభమైన శరీరంతో ఈ భూమిని మోస్తున్నవానిని చూశారు. తరువాత అందరూ అతనిని స్పృశించి, ప్రదక్షిణం చేసి, అరవై వేల మంది పుత్రులు భూతలాన్ని చీల్చారు. ఈ విధంగా నాలుగు దిక్కులలో నాలుగు దిగ్గజాలు వర్ణించబడ్డాయి — విరూపాక్షుడు, మహాపద్ముడు, సౌమనసుడు, భద్రుడు; భూమి తనంతట తాను నిలవదు, మోయబడుతుంది — ఇది పౌరాణిక దృష్టి. ‘సమాలభ్య’ అనే మాటతో స్పర్శపూర్వకమైన ప్రణామం చెప్పబడుతోంది; ఇంతటి ఆదరంతో కూడినవారైనా వారు ముందు అపరాధం చేస్తారు.

తరువాత సాగరులు ప్రసిద్ధమైన ఈశాన్య దిక్కుకు వెళ్ళి అందరూ రోషంతో భూమిని తవ్వారు. అక్కడ భయంకరమైన వేగం గల, మహాబలులైన ఆ మహాత్ములందరూ సనాతనుడైన వాసుదేవుడు కపిలుని చూశారు; ఆ దేవునికి దగ్గరలో సంచరిస్తున్న గుర్రాన్ని కూడా చూశారు. అది చూసి వారందరూ సాటిలేని సంతోషాన్ని పొందారు. కానీ ఈ సంతోషమే వారి నాశనానికి కారణం — ఎందుకంటే వారు గుర్రాన్ని చూసి మునిని దొంగగా భావిస్తారు, మొదట అతని తపఃప్రభావాన్ని ఆలోచించరు. ‘రోషాత్’ (రోషంతో) అనే మాట మొదటనే ఉంది — రోషంతో తవ్వేవాడు చూసినదానిని సరిగా చూడడు; దర్శనం అతని కళ్ళలో జరుగుతుంది, బుద్ధిలో కాదు.

అతనిని యజ్ఞనాశకుడని తెలుసుకొని, కోపంతో కలవరపడిన కళ్ళతో, పలుగులూ నాగళ్ళూ పట్టుకొని, రకరకాల చెట్లూ రాళ్ళూ పట్టుకొని మిక్కిలి కోపంతో వారు మీదకు పరుగెత్తారు, ‘ఆగు, ఆగు’ అని అన్నారు — ‘నీవే మా యజ్ఞాశ్వాన్ని అపహరించావు. దుర్బుద్ధీ, వచ్చినవారం సగరపుత్రులమని తెలుసుకో.’ ఇక్కడ దోషమంతా బయటపడుతోంది — పరీక్షించకుండా ఆరోపణ, శస్త్రాలు పట్టడం, అవమానకరమైన మాటలు, కులగర్వంతో ఆత్మస్తుతి. తపస్వి పట్ల ఈ నాలుగు విధాల అవినయమే వారికి మృత్యువు. ‘జ్ఞాత్వా’ (తెలుసుకొని) అనే మాట వ్యంగ్యంతో కూడినది — వారు తెలుసుకొన్నది జ్ఞానం కాదు, భ్రమ; కోపంతో కలవరపడిన కంటిలో సత్యం ప్రతిబింబించదు.

వారి ఆ మాట విని కపిలుడు గొప్ప రోషంతో ఆవేశించి అప్పుడు హుంకారం చేశాడు. అప్పుడు అప్రమేయుడు, మహాత్ముడు అయిన ఆ కపిలునిచే సగరపుత్రులందరూ భస్మరాశులుగా చేయబడ్డారు. శస్త్రం కాదు, శాపవచనం కాదు, యుద్ధం కాదు — కేవలం హుంకారం; అంతమాత్రానికే అరవై వేల మంది భస్మమయ్యారు. ఈ సర్గతో స్థాపించబడినదేమిటంటే — సగరపుత్రులు ఇతరులచే చంపబడలేదు, తమ ఔద్ధత్యంతోనే నశించారు; ముని కేవలం నిమిత్తం. వారి ఉద్ధరణ ఇప్పుడు సాధ్యం కాదు, ఎందుకంటే వారికి అంత్యక్రియలు కూడా జరగలేదు. ఆ ఉద్ధరణయే ముందు భాగీరథి అవతరణతో సాధించబడుతుంది — కాబట్టి ఈ సర్గ గంగావతరణ కథకు మూలబీజం.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे चत्वारिंशः सर्गः॥ ४०॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి