॥वाल्मीकिरामायणम् బాలకాండ · 39వ సర్గ

బాలకాండ

సర్గ

అశ్వాపహరణం, పృథివీభేదనం

రాముని ప్రశ్న, హిమవద్వింధ్యాల మధ్య యజ్ఞం, ఇంద్రుడు యజ్ఞాశ్వాన్ని అపహరించడం, అరవై వేల మంది పుత్రులు భూమిని తవ్వడం, దేవతలు బ్రహ్మకు నివేదించడం

విశ్వామిత్రుని కథ చివరలో ఆ మాట విని రఘునందనుడైన రాముడు ఎంతో ప్రీతి చెంది, జ్వలించే అగ్నిలా ఉన్న ఆ మునితో అన్నాడు — ‘బ్రహ్మన్, మీకు శుభం కలుగుగాక; ఈ కథను విస్తారంగా వినాలనుకుంటున్నాను. నా పూర్వీకుడైన సగరుడు ఆ యజ్ఞాన్ని ఎలా నిర్వహించాడు?’ అతని ఆ మాట విని కుతూహలంతో కూడిన విశ్వామిత్రుడు చిరునవ్వు నవ్వుతున్నట్లుగా కాకుత్స్థునితో అన్నాడు. ఇక్కడ గమనించాలి — రాముడు కేవలం శ్రోత కాదు, జిజ్ఞాసువు; తన వంశపు పూర్వవృత్తాంతాన్ని తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాడు. ముని చిరునవ్వు ప్రేమకు సూచన — తాను చెప్పడానికి సిద్ధంగా ఉన్న విషయాన్నే శిష్యుని ప్రశ్న స్పృశిస్తోంది. ఇక్కడ సగరుని కథ మొదలవుతుంది, అది గంగావతరణానికి మూలం; కాబట్టి ఈ కథ కేవలం వంశవృత్తాంతం మాత్రమే కాదు, భగీరథ ప్రయత్నానికి పూర్వపీఠిక కూడా.

ముని అంటున్నాడు — ‘రామా, మహాత్ముడైన సగరుని వృత్తాంతాన్ని విస్తారంగా విను. శంకరుని మామ హిమవంతుడు అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడు; అతడు వింధ్యపర్వతాన్ని సమీపించి, దానితో పరస్పరం చూసుకుంటూ ఉంటాడు. వాటి మధ్యలో ఆ యజ్ఞం జరిగింది.’ హిమవంతుడు పార్వతికి తండ్రి, కాబట్టి శంకరుని మామ అని నిర్దేశించబడ్డాడు. ఉత్తరాన హిమాలయం, దక్షిణాన వింధ్యం — వాటి మధ్య ఉన్న దేశం ఆర్యావర్తం; అక్కడే శ్రౌతకర్మలు ప్రశస్తమైనవని శాస్త్రమర్యాద. ‘పరస్పరం చూసుకుంటూ ఉంటాయి’ అనే వర్ణనతో కవి మధ్యదేశపు విశాలత్వాన్నీ, అడ్డులేనితనాన్నీ సూచిస్తున్నాడు — వాటి మధ్య చూపును అడ్డగించే అంతటి ఎత్తైన పర్వతం మరొకటి లేదు.

‘నరవ్యాఘ్రా, ఆ దేశం యజ్ఞకర్మకు ప్రశస్తమైనది. కాకుత్స్థా, దృఢమైన ధనుస్సు గల మహారథుడు అంశుమంతుడు సగరుని అభిమతాన్ని అనుసరించి ఆ గుర్రపు సంచారాన్ని రక్షించాడు.’ అశ్వమేధంలో విడిచిపెట్టిన గుర్రం ఒక సంవత్సరం ఇష్టానుసారం సంచరిస్తుంది; దానిని రక్షించడానికి శూరులు వెంట వెళ్తారు — అదే ‘అశ్వచర్య’. అంశుమంతుడు అసమంజుని కుమారుడు, సగరుని మనుమడు. తరువాత పర్వదినాన యజమానుడైన సగరుని ఆ యజ్ఞం నుండి వాసవుడైన ఇంద్రుడు రాక్షసరూపం ధరించి యజ్ఞాశ్వాన్ని అపహరించాడు. ఇంద్రుడు స్వయంగా యజ్ఞభాగాన్ని అనుభవించేవాడు, అయినా అతడే విఘ్నం కలిగిస్తాడు — గొప్ప క్రతువు ఫలం వల్ల తన పదవి పోతుందనే భయమే ఇక్కడ కారణం. రాక్షసరూపం ధరించడం కపటానికి సూచన; దేవరాజు కూడా స్వార్థంలో ప్రవర్తించినప్పుడు అసుర ప్రవృత్తిని ఆశ్రయిస్తాడు.

మహాత్ముని ఆ గుర్రం అపహరించబడుతుండగా ఉపాధ్యాయగణాలందరూ యజమానునితో అన్నారు — ‘పర్వదినాన ఈ యజ్ఞాశ్వం వేగంగా తీసుకుపోబడుతోంది. కాకుత్స్థా, అపహర్తను చంపు, గుర్రాన్ని తిరిగి తీసుకురా. ఇది యజ్ఞానికి ఛిద్రం (లోపం) అవుతుంది, అది మనందరికీ అశుభం. రాజా, ఈ యజ్ఞం లోపం లేనిదిగా అయ్యేలా చేయి.’ ‘ఛిద్రం’ అంటే యజ్ఞంలోని న్యూనత; న్యూనత ఉన్నచోటనే అనిష్టం ప్రవేశిస్తుందని శ్రౌతమర్యాద. ఋత్విజులు శాపం ఇవ్వరు, స్వయంగా యుద్ధం చేయరు; యజమానునే ప్రతిక్రియకు ప్రేరేపిస్తారు, ఎందుకంటే క్రతువు రక్షణ యజమానుని భారమే. ‘సర్వేషామశివాయ’ (అందరికీ అశుభం) అనే మాటతో సూచించబడేదేమిటంటే — యజ్ఞభంగం ఒక్క రాజుకు నష్టం కాదు, సమస్త లోకాలకూ అనిష్టం.

ఉపాధ్యాయుల మాట విని ఆ సభలో కూర్చున్న రాజు సగరుడు అరవై వేల మంది పుత్రులతో ఈ మాట అన్నాడు — ‘పురుషశ్రేష్ఠులైన కుమారులారా, ఇక్కడ రాక్షసుల ప్రవేశానికి అవకాశం కనబడడం లేదు; మంత్రాలతో పవిత్రులైన మహాభాగులు ఈ మహాక్రతువును నిర్వహిస్తున్నారు. కాబట్టి వెళ్ళండి, వెదకండి; కుమారులారా, మీకు శుభం కలుగుగాక. సముద్రం మాలగా గల భూమి అంతటా వెళ్ళండి; ఒక్కొక్కరూ ఒక్కొక్క యోజనం విస్తారాన్ని వెదకండి.’ ‘సముద్రమాలినీ’ అనే మాటతో పౌరాణిక భూస్వరూపం సూచించబడుతోంది — భూమి సముద్రంతో మాలలా చుట్టబడి ఉంది. యోజనం ప్రాచీనమైన దూరపు కొలత (సుమారు నాలుగు క్రోశాలు); ప్రతి పుత్రుడూ ఒక యోజనాన్ని పంచుకొని తవ్వాలని ఏర్పాటు. అరవై వేల మంది పుత్రులతో ఈ విధంగా భూమి అంతా విభజించబడుతుంది — ఈ సంఖ్య ఆధిక్యానికీ, బలపు అపరిమితత్వానికీ సూచన.

‘గుర్రం కనబడేవరకు నా ఆజ్ఞతో ఆ అశ్వాపహర్తనే వెదకుతూ భూమిని తవ్వండి. నేను మాత్రం దీక్షలో ఉన్నాను, మనుమనితోనూ ఉపాధ్యాయగణంతోనూ కలిసి; కాబట్టి గుర్రం కనబడేవరకు ఇక్కడే ఉంటాను; మీకు శుభం.’ దీక్షలో ఉన్నవానికి యజ్ఞవేదికను విడిచే అధికారం లేదు — ఇది దీక్ష మర్యాద; కాబట్టి సగరుడు స్వయంగా వెళ్ళడు. ఇక్కడే కథకు బీజం — తండ్రి నిలిచి ఉన్నాడు, పుత్రులు బయలుదేరారు, అంశుమంతుడు తాతతో పాటు మిగిలిపోయాడు; దానివల్లనే అతడు ముందు కులానికి శేషమూ రక్షకుడూ అవుతాడు. వేదిక దగ్గర నిలిచినవాడే మిగులుతాడు, దూరంగా పరుగెత్తినవారు నశిస్తారు — ఇది ముందు స్పష్టమవుతుంది.

మహాబలులైన ఆ రాజకుమారులందరూ సంతోషించిన మనస్సులతో, తండ్రి మాటకు కట్టుబడి భూతలానికి వెళ్ళారు. భూమి అంతా తిరిగినా ఆ గుర్రాన్ని చూడలేక, ఆ పురుషవ్యాఘ్రులు ఒక్కొక్కరూ ఒక్కొక్క యోజనం పొడవు వెడల్పుల భూతలాన్ని వజ్రస్పర్శతో సమానమైన భుజాలతో చీల్చారు. పిడుగుల వంటి శూలాలతో, అతి దారుణమైన నాగళ్ళతో చీల్చబడుతున్న భూమి ఆక్రందించింది. ‘వచనయంత్రితాః’ (మాటకు కట్టుబడి) అనే మాట మర్మస్పర్శి — తండ్రి ఆజ్ఞయే వారికి బంధనం, అదే వారిని అనర్థంలో నియోగిస్తుంది. ఆయుధాలు కూడా వ్యవసాయ పనిముట్లే — నాగలితో భూమి పొలంలా దున్నబడుతుంది, కానీ ఫలం పంట కాదు, హింస. ‘ననాద’ (ఆక్రందించింది) అనే క్రియతో భూమి చేతనమైనదానిలా వర్ణించబడింది; ఆమె తల్లి, వారు పుత్రులు — అయినా ఆమెయే వారిచే చీల్చబడుతోంది.

చంపబడుతున్న నాగుల, అసురుల, రాక్షసుల, ఇతర ప్రాణుల సహింపరాని ఆర్తనాదం పుట్టింది. అరవై వేల యోజనాల మేర వారు భూమిని చీల్చారు, సాటిలేని రసాతలం వరకు. ఈ విధంగా పర్వతాలతో దట్టమైన జంబూద్వీపాన్ని తవ్వుతూ ఆ రాజకుమారులు అన్నివైపులా తిరిగారు. ఇక్కడ పౌరాణిక లోకరచనను తెలుసుకోవాలి — భూపృష్ఠానికి కింద అతలం, వితలం మొదలైన ఏడు పాతాళాలు, వాటిలో నాగులు, అసురులు, దానవులు నివసిస్తారు; భూమి కింది భాగం శూన్యం కాదు, సజీవమైనది. మధ్యలో జంబూద్వీపం, పర్వతాలతో దట్టమైనది. మనుష్యులు ‘కేవలం మట్టి’ అనుకొనేది ఇతరులకు నివాసం; కాబట్టి గుర్రాన్ని వెదకడమే భూతహింస అయింది. అంతేకాక ఈ భూమిని దిక్కులలో దిగ్గజాలు మోస్తున్నాయని పురాణ సమ్మతం; వాటి దర్శనం తరువాతి సర్గలలో వస్తుంది. ఈ విధంగా ఆజ్ఞాపాలనగా మొదలైనది లోకోపద్రవంగా పరిణమించింది.

అప్పుడు గంధర్వులతో, అసురులతో, పన్నగులతో కూడిన దేవతలందరూ కలవరపడిన మనస్సులతో పితామహుని వద్దకు వెళ్ళారు. వారు ఆ మహాత్ముని ప్రసన్నుని చేసుకొని, విషణ్ణమైన ముఖాలతో, తీవ్రమైన భయంతో పితామహునితో ఈ మాట అన్నారు. ఇక్కడ గమనించాలి — దేవతలూ, అసురులూ, నాగులూ, గంధర్వులూ, సాధారణంగా పరస్పర విరోధులైనవారు, అందరూ ఒకచోటికి వచ్చారు; లోకానికి ఆధారమే చీల్చబడుతున్నప్పుడు వైరం గౌణమవుతుంది. బ్రహ్మ ‘పితామహుడు’ — సమస్త ప్రజలకూ ప్రపితామహుడు; కాబట్టి అందరూ అతనినే శరణు వేడతారు. ‘ప్రసాద్య’ (ప్రసన్నుని చేసుకొని) అనే మాట మర్యాదను సూచిస్తుంది — మొదట ప్రసన్నం చేసుకోవడం, తరువాత నివేదించడం; ఆర్తులైనా విధిని విడువరు.

‘భగవాన్, సగరపుత్రులు భూమి అంతటినీ తవ్వుతున్నారు; అనేకమంది మహాత్ములూ, జలచరాలూ చంపబడుతున్నాయి. ఇతడే మా యజ్ఞాన్ని అపహరించినవాడు, ఇతడే గుర్రాన్ని తీసుకుపోతున్నాడు — అని అంటూ ఆ సగరపుత్రులు సమస్త భూతాలనూ హింసిస్తున్నారు.’ దేవతల నివేదనలో రెండు దోషాలు చెప్పబడ్డాయి — నిరపరాధుల వధ, మిథ్యా సందేహంతో అందరినీ నిందించడం. పుత్రులు ఎవరిని చూస్తే వారినే దొంగ అనుకుంటున్నారు; సంయమం లేని బలపు పద్ధతి ఇదే. సర్గ ఇక్కడే ఆగుతుంది; బ్రహ్మ జవాబూ, కపిలుని ప్రభావమూ తరువాతి సర్గలో వినబడతాయి. తండ్రి స్వయంగా వేదిక వద్ద ఉన్నాడు, పుత్రులు భూమిని చీలుస్తున్నారు — ఈ విధంగానే సగరవంశపు గొప్ప ఆపద మొదలవుతుంది.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे एकोनचत्वारिंशः सर्गः॥ ३९॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి