॥वाल्मीकिरामायणम् బాలకాండ · 36వ సర్గ

బాలకాండ

సర్గ

ఉమాశాపం, కార్తికేయ ప్రాదుర్భావం

గంగ గురించి రాముని ప్రశ్న, శివపార్వతుల సమాగమం, దేవతల ఆటంకం, తేజస్సును భూమిలోనూ అగ్నిలోనూ నిక్షేపించడం, దేవతలకూ పృథివికీ శాపం

ఆ ముని మాట ముగించగానే వీరులైన రాఘవ లక్ష్మణులిద్దరూ ఆ కథను అభినందించి మునిశ్రేష్ఠునితో అన్నారు. ప్రశ్నకు ముందు అభినందనం — ఇదే శిష్యుల పద్ధతి. ‘బ్రహ్మన్, మీరు ఈ పరమ ధర్మయుక్తమైన కథను చెప్పారు. పర్వతరాజు పెద్ద కుమార్తె దివ్యలోకంలోనూ మనుష్యలోకంలోనూ ఆవిర్భవించిన వృత్తాంతాన్ని విస్తారంగా చెప్పండి, ఎందుకంటే విస్తారం తెలిసినవారు మీరే. లోకాన్ని పవిత్రం చేసే ఆమె ఏ కారణం వల్ల మూడు మార్గాలను ముంచెత్తుతుంది? నదులలో ఉత్తమమైన గంగ త్రిపథగ అని ఎలా ప్రసిద్ధి చెందింది?’ మునుపటి సర్గలో ముని గంగ ఆకాశగమనాన్ని కేవలం సూచించాడు; ఇక్కడ రాముడు దాని కారణాన్నీ, పేరు యొక్క వ్యుత్పత్తినీ అడుగుతున్నాడు. ‘దివ్యమానుషసంభవం’ అనే మాటతో ప్రశ్న విషయం రెండు విధాలు — దేవలోకంలోనూ మనుష్యలోకంలోనూ ఆమె ఆవిర్భావం. సోదరులిద్దరూ అడుగుతున్నారు, రాముడొక్కడే కాదు — ‘వీరౌ’ అనే ద్వివచనంతో ఇది సూచించబడింది.

‘ధర్మజ్ఞా, ముల్లోకాలలో ఆమె ఏ కర్మలతో కూడినది?’ — అని కాకుత్స్థుడు అడగగా తపోధనుడైన విశ్వామిత్రుడు ఋషుల మధ్య ఆ కథనంతటినీ సంపూర్ణంగా చెప్పాడు. ‘ఋషిమధ్యే’ అనే మాట ప్రస్తావించదగినది — కథ రామునికొక్కనికే కాదు, మునిమండలి అంతటికీ చెప్పబడుతోంది. ‘నిఖిలేన’ (సంపూర్ణంగా) అనేది రాముని ‘విస్తారంగా చెప్పండి’ అనే మాటకు నేరుగా ప్రతివచనం. ‘రామా, పూర్వం మహాతపస్వి అయిన నీలకంఠుడు వివాహం చేసుకున్నాడు’ — అనే మాటతో అతడు కథను మొదలుపెడతాడు. ఈ విధంగా గంగ గురించిన ప్రశ్నకు జవాబు శివపార్వతుల వృత్తాంతం నుండే మొదలవుతుంది.

ఆ భగవంతుడు దేవిని చూసి దాంపత్యసుఖానికి ఉపక్రమించాడు. బుద్ధిమంతుడు, మహాదేవుడు, నీలకంఠుడు అయిన ఆ దేవుడు క్రీడిస్తుండగా నూరు దివ్య సంవత్సరాలు గడిచిపోయాయి. ‘దివ్యం’ అనే మాటతో దేవమానంతో లెక్కింపు సూచించబడుతోంది; ‘సంక్రీడమానస్య’ అనే వర్తమానకాల ప్రయోగంతో అంత కాలమైనా క్రీడ ముగియలేదని చూపబడింది.

శత్రుతాపనా రామా, ఇంత కాలమైనా ఆమెకు సంతానం కలగలేదు. అప్పుడు బ్రహ్మ ముందుండగా దేవతలందరూ ఉద్యమించారు. ‘ఇక్కడ ఏదైనా ప్రాణి పుడితే దానిని ఎవరు సహించగలరు?’ — అని వారి భయం. కాబట్టి దేవతలందరూ శివుని వద్దకు వెళ్ళి సాష్టాంగపడి ఇలా అన్నారు. భయానికి కారణం పుత్రుని జన్మ కాదు, అతని సహింపరాని తేజస్సు; నూరు దివ్య సంవత్సరాలు కూడబెట్టిన తేజస్సును ధరించినవాని సంతానాన్ని ఎవరు ధరించగలరు అని. ‘పితామహపురోగమాః’ అనే మాటతో ఈ ప్రయత్నానికి నాయకుడు బ్రహ్మయే అని తెలుస్తుంది.

‘దేవదేవా, మహాదేవా, ఈ లోకహితంలో నిమగ్నుడవైనవాడా, దేవతల ప్రణిపాతంతో అనుగ్రహించు. లోకాలు నీ తేజస్సును ధరించలేవు; కాబట్టి బ్రాహ్మతపస్సుతో కూడి దేవితో కలిసి తపస్సు చేయి. ముల్లోకాల హితం కోసం తేజస్సును తేజస్సులోనే ధరించు; ఈ లోకాలన్నింటినీ రక్షించు, లోకాలను లేకుండా చేయకు.’ ప్రార్థన క్రమం స్పష్టం — మొదట సంబోధనలతో స్తుతి, తరువాత ప్రణిపాతం, తరువాత కారణం చెప్పడం, చివరకు ప్రార్థించవలసినది. ‘తేజసి తేజో ధారయ’ (తేజస్సును తేజస్సులోనే ధరించు) అనేది కేవలం నిషేధం కాదు, మరో మార్గాన్ని నిర్దేశించడం — సమాగమం నుండి తపస్సు వైపు మళ్ళడం. ‘అలోకం కర్తుం’ (లోకాలను లేకుండా చేయడం) అనేది ఘోరంగా చెప్పబడింది — ధరించబడని తేజస్సుతో లోకాల ఉనికే లుప్తమవుతుంది. దేవతలు తేజస్సు నాశనాన్ని యాచించడం లేదు, దాని నిగ్రహాన్నే యాచిస్తున్నారు.

దేవతల మాట విని సర్వలోక మహేశ్వరుడు ‘సరే’ అని అందరితో అన్నాడు, మళ్ళీ ఇలా అన్నాడు — ‘నేను ఉమతో కలిసి తేజస్సుతోనే తేజస్సును ధరిస్తాను; దేవతలూ పృథివీ శాంతిని పొందుగాక. కానీ స్థానం నుండి కదిలిన నా ఈ సాటిలేని తేజస్సును ఎవరు ధరిస్తారు? సురశ్రేష్ఠులారా, దానిని నాకు చెప్పండి.’ ఇక్కడ రెండు అంశాలు గమనించదగినవి — విన్నపం అంగీకరించబడింది, కానీ ఇప్పటికే కదిలినదాని గతి ఏమిటని అడగబడింది. దేవతలు ఆలోచించనిదానినే మహేశ్వరుడు చూపుతున్నాడు. ‘సహోమయా’ (ఉమతో కలిసి) అనే మాటతో ధరించడం ఒకరి పని కాదు, ఇద్దరి పని అని సూచించబడుతోంది. ప్రశ్న ప్రతికూలమైనది కూడా కాదు — వాగ్దానం చేసినవాడే పరిహారాన్ని కూడా అన్వేషిస్తున్నాడు.

ఇలా అడగబడిన దేవతలు వృషభధ్వజునితో అన్నారు — ‘ఈరోజు కదిలిన ఆ తేజస్సును భూమి ధరిస్తుంది.’ ఇలా చెప్పబడిన మహాబలుడైన దేవపతి దానిని విడిచాడు; ఆ తేజస్సుతో పర్వతాలు, అడవులతో సహా భూమి అంతా వ్యాపించింది. భూమి పేరును దేవతలే నిర్దేశించారు, ఆమె తానుగా అంగీకరించలేదు; కాబట్టి ముందు ఆమెకు కూడా శాపం తగుతుంది. ‘సగిరికాననా’ అనే మాటతో వ్యాప్తి విస్తారం సూచించబడింది — కేవలం నేల మాత్రమే కాదు, పర్వతాలు అడవులతో కూడిన సమస్త పృథివి. ‘ప్రముమోచ’ (విడిచాడు) అనే మాటతో శివుడు స్వేచ్ఛగా విడిచాడని చెప్పబడింది, అనిచ్ఛగా జారిపోయిందని కాదు.

తరువాత దేవతలు మళ్ళీ అగ్నితో ఇలా అన్నారు — ‘మహాతేజస్వీ, నీవు వాయువుతో కలిసి ఆ రౌద్ర తేజస్సులో ప్రవేశించు.’ అగ్ని మళ్ళీ వ్యాపించిన ఆ తేజస్సు శ్వేతపర్వతమైంది; అక్కడ అగ్నిసూర్యుల వంటి కాంతి గల దివ్యమైన రెల్లుగడ్డి వనం ఏర్పడింది. ఈ విధంగా తేజస్సు క్రమంగా భూమిలోకి, అగ్నిలోకి, పర్వతంలోకి, రెల్లువనంలోకి సంక్రమిస్తుంది — ఒక్కరు ధరించలేనిదానిని అనేకులు విభజించి ధరిస్తారు. ‘వాయుసమన్వితః’ అనే మాటతో అగ్నికి సహాయకుడు నిర్దేశించబడ్డాడు; వాయువు లేకుండా అగ్ని వ్యాపించదు. ‘పావకాదిత్యసంనిభం’ అనే మాటతో రెల్లువనపు కాంతి వర్ణించబడింది.

అక్కడే అగ్ని నుండి పుట్టిన మహాతేజస్వి కార్తికేయుడు జన్మించాడు. కథ ఫలం ఇక్కడ కేవలం సూచించబడింది; దాని విస్తారం తరువాతి సర్గలో చెప్పబడుతుంది. అప్పుడు దేవతలూ ఋషిగణాలూ ఎంతో ప్రీతిగల మనస్సులతో ఉమనూ శివునీ అత్యధికంగా పూజించారు. తరువాత రామా, పర్వతపుత్రిక దేవతలతో ఇలా అన్నది. పూజ తరువాతనే శాపం — దేవతల సంతోషం దేవి కోపాన్ని శమింపజేయదు; వారు కోరినది సిద్ధించింది, కానీ ఆమె కోరిక భంగమైంది. ‘సర్షిగణాః’ అనే మాటతో పూజలో దేవతలతో పాటు ఋషులు కూడా పాల్గొన్నారని తెలుస్తుంది.

కోపంతో ఎర్రబడిన కళ్ళతో, ఆగ్రహంతో ఆమె అందరినీ శపించింది — ‘పుత్రుని కోరి భర్తతో కలిసిన నన్ను మీరు అడ్డుకున్నారు, కాబట్టి మీరు మీ భార్యలయందు సంతానాన్ని కనడానికి అర్హులు కారు. ఈరోజు నుండి మీ భార్యలు సంతానం లేనివారగుదురు గాక.’ శాపపు రూపం కర్మానుగుణమైనది — దేవతలు దేనిని అడ్డుకున్నారో, అదే వారి విషయంలో నిషేధించబడింది. ‘స్వేషు దారేషు’ (మీ భార్యలయందు) అనే మాటతో శాపపు సరిహద్దు కూడా చూపబడింది — మరెక్కడా కాదు, తమ భార్యలయందే వారికి సంతానరాహిత్యం. ‘అద్యప్రభృతి’ (ఈరోజు నుండి) అనే మాటతో శాపం ప్రారంభకాలం నిర్దేశించబడింది.

ఇలా దేవతలందరితో చెప్పి ఆమె భూమిని కూడా శపించింది — ‘అవనీ, నీవు అనేక రూపాలు గలదానివి, అనేకులకు భార్యవు అవుతావు. నా కోపంతో కలుషితమైన నీవు పుత్రుని వల్ల కలిగే ప్రీతిని పొందవు; దుర్బుద్ధీ, ఎందుకంటే నీవు నా పుత్రుని కోరలేదు.’ భూమి తేజస్సును ధరిస్తుందని దేవతల మాటతో వాగ్దానం చేయబడింది, కాబట్టి ఆమె కూడా శాపానికి పాత్రురాలైంది. రెండు శాపాలూ సమానార్థకమైనవి — దేవతల భార్యలు సంతానం లేనివారు, భూమి పుత్రుని వల్ల కలిగే ప్రీతి లేనిది. ‘అనిచ్ఛతీ’ (కోరలేదు) అనే మాటతో శాపకారణం మళ్ళీ చెప్పబడింది — ఇక్కడ ఇచ్ఛయే దోషం.

బాధితులైన ఆ దేవతలందరినీ చూసి అప్పుడు దేవపతి వరుణుడు పాలించే దిక్కుకు వెళ్ళడానికి ఉపక్రమించాడు. అతడు వెళ్ళి ఆ పర్వతానికి ఉత్తర పార్శ్వంలో, హిమవంతుని నుండి పుట్టిన శిఖరంపై దేవితో కలిసి తపస్సులో నిలిచాడు. దేవతలు ప్రార్థించినది — ‘దేవితో కలిసి తపస్సు చేయి’ అని — చివరకు అదే సిద్ధించింది, కానీ శాపం తరువాత. ‘రామా, పర్వతపుత్రిక వృత్తాంతాన్ని నీకు విస్తారంగా చెప్పాను; లక్ష్మణునితో కలిసి గంగ పుట్టుకను కూడా నా నుండి విను’ — అని ముని ముగిస్తాడు. ఈ విధంగా ఉమ వృత్తాంతం ముగిసింది; గంగ గురించిన ప్రశ్న మాత్రం ఇంకా జవాబు పొందలేదు, దాని జవాబు తరువాతి సర్గకు మిగిలి ఉంది. ‘వరుణపాలితాం’ అంటే పశ్చిమ దిక్కు; ‘ఉత్తరే పార్శ్వే’ అనే మాటతో తపఃస్థానం సూక్ష్మంగా నిర్దేశించబడింది.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे षट्त्रिंशः सर्गः॥ ३६॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి