॥वाल्मीकिरामायणम् బాలకాండ · 34వ సర్గ

బాలకాండ

సర్గ

గాధి జన్మ, కౌశికీ మాహాత్మ్యం

కుశనాభుని పుత్రేష్టి, గాధి జన్మ, విశ్వామిత్రుడు తన కులాన్ని పరిచయం చేయడం, సత్యవతి కౌశికీ నదిగా ప్రవహించడం, అర్ధరాత్రి వర్ణన, మునుల ప్రశంస, శయనం

వివాహం చేసుకొన్న బ్రహ్మదత్తుడు తన దేశానికి వెళ్ళిపోయిన తరువాత, పుత్రులు లేని కుశనాభుడు పుత్రలాభం కోసం పౌత్రీ ఇష్టిని తలపెట్టాడు. ‘పౌత్రీ ఇష్టిః’ అంటే పుత్రప్రాప్తి కోసం విధించబడిన యజ్ఞం, దానినే పుత్రేష్టి అని కూడా అంటారు. ఆ ఇష్టి జరుగుతుండగానే పరమోదారుడు, బ్రహ్మపుత్రుడు అయిన కుశుడు ఆ రాజు కుశనాభునితో అన్నాడు. గమనించాలి — వరమిచ్చేవాడు యజ్ఞం ముగిసే వరకు ఎదురుచూడడు; కర్మ జరుగుతుండగానే వస్తాడు, ఎందుకంటే సంకల్పమే దైవానికి వినబడేది. అంతేకాక పుత్రుడు స్వయంగా తాత నుండే యాచించబడుతున్నాడు — కుశుడే కుశనాభుని తండ్రి.

‘కుమారా, నీతో సమానుడైన, సుధార్మికుడైన పుత్రుడు కలుగుతాడు; గాధి అనే పేరుగల అతనిని నీవు పొందుతావు, అతని ద్వారా నీవు లోకంలో శాశ్వతమైన కీర్తిని పొందుతావు’ అని కుశుని మాట. ఇలా చెప్పి ఆ కుశుడు ఆకాశంలోకి ప్రవేశించి సనాతనమైన బ్రహ్మలోకానికి వెళ్ళిపోయాడు. ‘సదృశః’ (సమానుడు) అనే మాట గొప్పది — పుత్రుడు తండ్రికి ప్రతిబింబం వంటివాడు; వరమిచ్చేవాడు కేవలం సంతానాన్నే ఇవ్వడు, శీలపు నిరంతరతను కూడా వాగ్దానం చేస్తాడు. ‘శాశ్వతమైన కీర్తి’ అనేది కూడా సూక్ష్మమైనది — పుత్రుడే తండ్రి యశస్సును మోసేవాడు అనేది రాజధర్మపు దృష్టి.

కొంత కాలం గడిచిన తరువాత బుద్ధిమంతుడైన కుశనాభునికి పరమ ధర్మిష్ఠుడైన పుత్రుడు జన్మించాడు, ‘గాధి’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడు. ‘కాకుత్స్థా, పరమ ధార్మికుడైన ఆ గాధియే నా తండ్రి; కుశవంశంలో పుట్టినందువల్ల నన్ను కౌశికుడు అంటారు.’ ఇక్కడే సర్గకు కేంద్రం — విశ్వామిత్రుడు తన క్షత్రియ కులాన్ని రామునికి స్పష్టంగా చెబుతున్నాడు. ఈనాడు తపస్సుతో బ్రహ్మర్షి అయినవాడు జన్మతో రాజకుమారుడు; కాబట్టి రాముని ఆజ్ఞాపించేవాడు కేవలం గురువు మాత్రమే కాదు, క్షత్రియ వంశానికి చెందిన పెద్దవాడు కూడా అని తెలుసుకోవాలి.

‘రాఘవా, నాకు ఒక అక్క కూడా ఉండేది, సువ్రత, సత్యవతి అనే పేరు గలది; ఆమెను ఋచీక మునికి ఇచ్చారు — భార్యగా సమర్పించారు. భర్తను అనుసరిస్తూ ఆమె సశరీరంగానే స్వర్గానికి వెళ్ళింది; పరమ ఉదారురాలైన ఆమె కౌశికి అనే మహానదిగా మారి ప్రవహించింది.’ ‘సశరీరా’ అనే మాట గమనించదగినది — మరణంతో కాదు, పాతివ్రత్య బలంతోనే ఆమె స్వర్గాన్ని అధిరోహించింది. ఒకే స్త్రీకి రెండు పరిణామాలు — స్వర్గంలో దేహధారిణి, భూమిపై నది; భక్తి ఈ లోకంలో కూడా రూపాన్ని ధరిస్తుంది.

ఆ నది దివ్యమైనది, పుణ్యజలాలు గలది, రమ్యమైనది, హిమవంతుని ఆశ్రయించి ఉన్నది; లోకహితం కోసమే నా సోదరి ప్రవహించింది అని ముని అంటున్నాడు. ‘అందువల్ల నేను హిమవంతుని పక్కన నియమంతో, సోదరి కౌశికిపై ప్రేమతో సుఖంగా నివసిస్తున్నాను.’ ముని తపోభూమి యాదృచ్ఛికంగా ఎన్నుకోబడలేదు — సోదరి సాన్నిధ్యమే అక్కడ కారణం. ప్రేమ తపస్సుకు విరోధి కాదు, దానికి ఆశ్రయం; లోకహితం కోసం ప్రవహించే సోదరిని సేవించేవాడు ఆమెతో కలిసి లోకహితమే చేస్తాడు.

‘ఆ సత్యవతి పుణ్యురాలు, సత్యంలోనూ ధర్మంలోనూ ప్రతిష్ఠితురాలు; పతివ్రత, మహాభాగ్యవతి అయిన ఆమె నదులలో శ్రేష్ఠమైన కౌశికిగా ఈనాటికీ ఉంది. నేను మాత్రం నియమం కోసం — యజ్ఞనియమం సిద్ధించడం కోసం — ఆమెను విడిచి సిద్ధాశ్రమానికి వచ్చాను; నీ తేజస్సుతో సిద్ధుడనయ్యాను. రామా, నా ఉత్పత్తీ, నా వంశమూ, ఈ దేశమూ — నీవు నన్ను అడిగినదంతా చెప్పాను.’ ఈ విధంగా ముప్పై రెండవ సర్గలో మొదలైన కుశవంశ కథ తన కుల వర్ణనతో ముగిసింది; ప్రశ్నకు జవాబు సంపూర్ణంగా ఇవ్వబడింది. గమనించాలి — ముని తన సిద్ధిని రాముని తేజస్సు వల్లనే అని చెబుతున్నాడు; గురువు శిష్యుని మహిమను తానే చాటుతాడు, ఇదే విశ్వామిత్రుని ఔదార్యం. సోదరిని విడవడం కూడా నియమం కోసమే, వైరాగ్యం వల్ల కాదు.

‘కాకుత్స్థా, నేను కథలు చెబుతుండగా అర్ధరాత్రి గడిచిపోయింది; నిద్రపో, నీకు శుభం; ఇక్కడ మన ప్రయాణానికి విఘ్నం కలగకుండుగాక.’ ఎక్కువ జాగరణ రేపు జరగబోయే ప్రయాణానికి బాధ కలిగిస్తుందని గురువు చింత; శిష్యుని శరీర రక్షణ కూడా ఆచార్యుని కర్తవ్యం. తరువాత అతడు రాత్రి ప్రశాంతతను చూపుతున్నాడు — ‘రఘునందనా, చెట్లన్నీ కదలకుండా ఉన్నాయి, మృగపక్షులు తమ తమ స్థానాలలో ఒదిగి ఉన్నాయి, దిక్కులు రాత్రి చీకటితో వ్యాపించి ఉన్నాయి.’ ప్రకృతి నిశ్శబ్దతయే నిద్రకు ఆహ్వానం; వనవాసులు కాలాన్ని గడియారంతో కాదు, ప్రకృతితోనే తెలుసుకుంటారు.

‘సంధ్య మెల్లగా విడిచిపోతోంది; కన్నులతో కప్పబడినట్లున్న ఆకాశం నక్షత్రాలతో, తారలతో దట్టమై జ్యోతులతో ప్రకాశిస్తోంది. లోకపు చీకటిని తొలగించే, చల్లని కిరణాలు గల చంద్రుడు ఉదయిస్తున్నాడు, తన కాంతితో లోకంలోని ప్రాణుల మనస్సులను ఆహ్లాదపరుస్తూ. రాత్రి సంచరించే ప్రాణులన్నీ అటూ ఇటూ తిరుగుతున్నాయి — భయంకరులైన, మాంసభక్షకులైన యక్షరాక్షస సమూహాలు.’ ఇక్కడ కవి రాత్రి యొక్క రెండు రూపాలను ఏకకాలంలో చూపుతున్నాడు — చంద్రుని ఆహ్లాదం, నిశాచరుల భయం. ‘కన్నులతో కప్పబడినట్లు’ అనే ఉపమతో ఆకాశం వేయి కన్నులు గలదానిలా చిత్రించబడింది. అందుకే అప్పుడు నిద్ర తగినది, సంచారం కాదు. కథ ప్రయోజనం కూడా ఇదే — రాత్రి ప్రయాణాన్ని నిషేధించి ముని శిష్యులకు విశ్రాంతినిస్తాడు, ప్రభాతంలో శోణ తీరం నుండి ప్రయాణం జరుగుతుంది. ఈ వర్ణన కేవలం శోభ కోసం కాదు, కర్తవ్య నిర్ణయానికి కారణం.

ఇలా చెప్పి మహాతేజస్వి అయిన మహాముని విరమించాడు. ఆ మునులందరూ ‘బాగుంది, బాగుంది’ అని అతనిని పూజించారు — ‘కుశికుల ఈ వంశం ఎల్లప్పుడూ గొప్పది, ధర్మపరమైనది; కుశవంశానికి చెందిన నరోత్తములు బ్రహ్మతో సమానులైన మహాత్ములు. మహాయశస్వివైన విశ్వామిత్రా, ప్రత్యేకంగా మీరే అలాంటివారు; నదులలో శ్రేష్ఠమైన కౌశికి కూడా మీ కులాన్ని ప్రకాశింపజేసేది.’ స్తుతి సారం ఇది — వంశకీర్తిని పురుషులు మాత్రమే మోయరు, ఆ నది కూడా మోస్తుంది; ఒక్క సోదరియే కులానికి ప్రకాశకురాలైంది. ఇక్కడ రామునికి మళ్ళీ గుర్తుచేయబడింది — బ్రహ్మతో సమానమైన వంశం గలవాని ఆజ్ఞను శిరసావహించాలి. మునుల సాధువాదం విశ్వామిత్రుని కథకు ప్రామాణ్యాన్ని కూడా స్థాపిస్తుంది — సభలో విని అనేక తపస్వులు ఆమోదించినదే శాస్త్రంలా ప్రమాణమవుతుంది.

సంతోషించిన మునిశ్రేష్ఠులచే ప్రశంసించబడిన శ్రీమంతుడైన కుశికపుత్రుడు అస్తమించిన సూర్యునిలా నిద్రకు ఉపక్రమించాడు. సౌమిత్రితో కలిసి రాముడు కూడా కొంత విస్మయం చెంది, ఆ మునిశ్రేష్ఠుని ప్రశంసించి నిద్రించాడు. ‘అస్తమించిన సూర్యునిలా’ అనే ఉపమ రమణీయమైనది — తేజస్వి విశ్రాంతి కూడా తేజోమయమే; అస్తమయం నాశనం కాదు, మళ్ళీ ఉదయించడానికి ఎదురుచూపే. ‘ఆగతవిస్మయః’ (విస్మయం చెంది) అనే మాటతో రాముడు విన్నదానికి ఫలం సూచించబడుతోంది — కథ అతనిని విస్మయంతో అలంకరిస్తుంది; శ్రోత విస్మయమే కథకునికి బహుమానం.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे चतुस्त्रिंशः सर्गः॥ ३४॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి