॥वाल्मीकिरामायणम् బాలకాండ · 33వ సర్గ

బాలకాండ

సర్గ

క్షమాప్రశంస, బ్రహ్మదత్తుని వివాహం

కన్యల విన్నపం, కుశనాభుని క్షమాస్తుతి, చూలి సోమదల వృత్తాంతం, బ్రహ్మదత్తుని జన్మ, పాణిస్పర్శతో గూను తొలగిపోవడం

బుద్ధిమంతుడైన కుశనాభుని ఆ మాట విని నూరుగురు కన్యలూ తలలతో తండ్రి పాదాలను స్పృశించి అన్నారు. ‘రాజా, సర్వాత్మకుడైన వాయువు మమ్మల్ని బలాత్కరించాలని కోరుతున్నాడు; అశుభమైన మార్గాన్ని ఆశ్రయించి అతడు ధర్మాన్ని చూడడం లేదు.’ ‘సర్వాత్మకః’ అంటే సమస్త భూతాలలో ప్రాణరూపంలో ఉన్నవాడు; సర్వత్ర ఉన్నవాడే దారి తప్పినప్పుడు కన్యలకు రక్షణ ఎక్కడ? వారు మొదట నమస్కరిస్తారు, తరువాత మాట్లాడతారు — వినయమే వారి మాటకు బలం. మునుపటి సర్గలో తండ్రి అడిగినదానికి ఇది జవాబు.

‘నీకు శుభం — మేము తండ్రి గలవారం, మా ఇష్టానికి లోబడినవారం కాము; నీవు మా తండ్రిని అడుగు, ఆయన మమ్మల్ని నీకు ఇస్తే మేము నీవారమవుతాము’ అని మేము అన్నాము. ‘పితృమత్యః’ అంటే తండ్రి జీవించి ఉన్నవారు; కన్యాదానంలో తండ్రికే అధికారం అనేది ధర్మం, కన్య స్వేచ్ఛ కాదు. కానీ పాపంలో ఆసక్తి గల అతడు మా మాటను అంగీకరించక, ఇలా పలుకుతున్న మమ్మల్నందరినీ తీవ్రంగా కొట్టాడు. ‘పాపానుబంధః’ అంటే మనస్సు పాపాన్నే అనుసరించేవాడు. ధర్మవాక్యం కూడా దుష్టుని వెనుదిప్పదు.

వారి ఆ మాట విని పరమ ధార్మికుడు, మహాతేజస్వి అయిన రాజు సాటిలేని ఆ నూరుగురు కన్యలకు ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చాడు — ‘కుమార్తెలారా, మీరు క్షమించారు; ఇది క్షమాశీలులు చేయవలసినదే, మీరు అతి గొప్ప కార్యం చేశారు. ఏకాభిప్రాయానికి వచ్చి మీరు నా కులాన్ని కాపాడారు.’ ఇక్కడ మూడు ప్రశంసా స్థానాలు — క్షమ, ఏకాభిప్రాయం, కులమర్యాద రక్షణ. ఒక్క కన్య కూడా భిన్నాభిప్రాయం కలిగినది కాలేదు; నూరుగురూ ఒకే మాట మీద ఉన్నారు. తండ్రి మొదట ఓదార్పు ఇవ్వడు, వారి కర్మనే శ్లాఘిస్తాడు — ఇది ఉత్తమమైన ఊరడింపు.

‘స్త్రీలకైనా, పురుషునికైనా క్షమయే అలంకారం; మీరు చూపిన ఆ క్షమ దుష్కరమైనది, దేవతలలో మరీ దుష్కరమైనది.’ ఇక్కడ కవి క్షమను స్త్రీధర్మంగా మాత్రమే పరిమితం చేయడు — ‘పురుషస్య వా’ (పురుషునికైనా) అనే మాటతో అది ఇద్దరికీ సామాన్యమైన గుణమని స్పష్టం చేయబడుతోంది. ‘దేవతలలో మరీ’ అనేది మర్మస్పర్శి — దేవతలు బలవంతులు, కాబట్టి వారి క్షమ అతి దుర్లభం; వాయువు స్వయంగా దేవుడై క్షమ లేనివాడయ్యాడు, కన్యలు మాత్రం మానవులై క్షమించారు. ‘కుమార్తెలారా, మీ అందరిలోనూ తేడా లేకుండా ఉన్న ఈ క్షమ వంటిది — క్షమయే దానం, క్షమయే సత్యం, క్షమయే యజ్ఞం.’

‘క్షమయే యశస్సు, క్షమయే ధర్మం, క్షమపైనే జగత్తు నిలిచి ఉంది’ — అని ముగింపు. ఇక్కడ యుక్తి చూడదగినది — దానం, యజ్ఞం, సత్యం, యశస్సు, ధర్మం వేర్వేరు సాధనాలు; వాటిలో ప్రతిదీ అపరాధాన్ని సహించడంతోనే సిద్ధిస్తుంది, కాబట్టి క్షమ వాటన్నింటికీ మూలం. మూలాన్ని పట్టుకొంటే జగత్తే దానిపై ప్రతిష్ఠితమై ఉందని సిద్ధిస్తుంది. ఈ విధంగా కన్యలను పంపివేసి, దేవతలతో సమానమైన పరాక్రమం గల, మంత్రాంగం తెలిసిన రాజు మంత్రులతో కలిసి కన్యాప్రదానం గురించి ఆలోచించాడు — ఏ దేశంలో, ఏ కాలంలో, ఏ తగిన వరునికి ఇవ్వాలి అని.

ఇదే కాలంలో చూలి అనే మహాతేజస్వి అయిన ముని, ఊర్ధ్వరేతస్కుడు, శుభాచారుడై బ్రాహ్మతపస్సును ఆశ్రయించాడు. ‘బ్రాహ్మం తపః’ అంటే బ్రహ్మప్రాప్తి కోసం వేదం చెప్పిన తపస్సు. అక్కడ తపస్సు చేస్తున్న ఆ ఋషిని ఒక గంధర్వి సేవిస్తుండేది — సోమద అనే పేరుగల ఊర్మిళ కుమార్తె. ఆమె వినయంతో, సేవాపరాయణురాలై, ధర్మిష్ఠురాలై కాలానుగుణంగా అక్కడ నివసించింది; ఆమె పట్ల గురువు సంతుష్టుడయ్యాడు. ‘పర్యుపాసతే’ అంటే అన్ని విధాలా సేవిస్తుంది; సేవయే తపస్వి అనుగ్రహానికి మార్గం. కథలోని ఈ కొత్త ప్రారంభం వరాన్వేషణకు జవాబు అవుతుంది. ‘ఊర్ధ్వరేతాః’ అంటే నైష్ఠిక బ్రహ్మచారి; అతని తపస్సే ‘బ్రాహ్మం’ అని విశేషించబడుతోంది. సోమద గంధర్వి అయినా ముని పాదాల వద్ద చిరకాలం నివసిస్తుంది; ఆమె వెంటనే వరం యాచించదు, మొదట సేవతోనే గురువును జయిస్తుంది. ఇక్కడ మరో ధ్వని కూడా ఉంది — కన్యలు క్షమతో ఫలం పొందినట్లే, ఈమె సేవతో పొందుతుంది.

కాలక్రమంలో అతడు ఆమెతో అన్నాడు — ‘నేను సంతుష్టుడనయ్యాను, నీకు శుభం; నీకు ఏ ప్రియం చేయాలి?’ ముని సంతుష్టుడయ్యాడని తెలుసుకొని, మాట్లాడడం తెలిసిన ఆ గంధర్వి ఎంతో ప్రీతితో వాక్చతురుడైన అతనితో మధుర స్వరంతో అన్నది — ‘మీరు బ్రహ్మతేజస్సుతో వెలిగేవారు, బ్రహ్మస్వరూపులు, మహాతపస్వులు; బ్రాహ్మతపస్సుతో కూడిన ధార్మికుడైన పుత్రుని కోరుతున్నాను. నాకు భర్త లేడు, నేను ఎవరికీ భార్యను కాను; బ్రాహ్మభావంతో మిమ్మల్ని ఆశ్రయించిన నాకు పుత్రుని ఇవ్వండి.’ ‘బ్రాహ్మేణ ఉపగతా’ అంటే బ్రహ్మచర్యంతో, లౌకిక సంబంధంతో కాకుండా గురువును ఆశ్రయించినది. యాచన స్పష్టమైనది, అయినా సిగ్గులేనిది కాదు — ధర్మంతోనే పుత్రుని కోరుతోంది. ‘కాలయోగేన’ అనే మాట గమనించదగినది — వరం ఆకస్మికమైనది కాదు, దీర్ఘసేవ పరిపక్వమైన ఫలం; గురువుకే సమయం తెలుసు. ‘వాక్యజ్ఞా వాక్యకోవిదం’ అనే పదాల జంట మనోహరమైనది — మాట్లాడడం తెలిసినదే మాటల మర్మం తెలిసినవానితో మాట్లాడగలదు. ‘నాకు భర్త లేడు, నేను ఎవరికీ భార్యను కాను’ అనే ద్విరుక్తితో ఆమె తన శుద్ధిని దృఢపరుస్తోంది, మునికి ఏ సందేహమూ కలగకుండా.

ఆమె పట్ల ప్రసన్నుడైన ఆ బ్రహ్మర్షి సాటిలేని బ్రాహ్మతేజస్సు గల పుత్రుని ఇచ్చాడు — చూలి మానసపుత్రుడు, ‘బ్రహ్మదత్తుడు’ అని ప్రసిద్ధుడు. ‘మానసః’ అంటే మనస్సుతోనే జన్మించినవాడు, దేహసంబంధంతో కాదు; దానితో సోమద అవివాహిత స్థితి కూడా కాపాడబడింది. పేరు కూడా అర్థవంతమైనది — బ్రహ్మచే ఇవ్వబడినవాడు, బ్రాహ్మతపస్సుతో పొందబడినవాడు. ఆ రాజు బ్రహ్మదత్తుడు అప్పుడు దేవరాజు స్వర్గంలో నివసించినట్లు గొప్ప సంపదతో కాంపిల్య నగరంలో నివసించాడు. ఉపమ సార్థకమైనది — స్వర్గంలో ఇంద్రునిలా అతడు భూమిపై శోభిల్లుతాడు; దీనితో కుశనాభుని కన్యలకు తగిన వరుడు ఇతడేనని సూచించబడుతోంది.

సుధార్మికుడైన రాజు కుశనాభుడు అప్పుడు నూరుగురు కన్యలను బ్రహ్మదత్తునికి ఇవ్వాలని నిశ్చయించాడు. మహాతేజస్వి అయిన ఆ రాజు బ్రహ్మదత్తుని పిలిపించి ఎంతో ప్రీతిగల అంతరాత్మతో నూరుగురు కన్యలను ఇచ్చాడు. ‘సుప్రీతేనాంతరాత్మనా’ అనే మాటతో కవి సూచించేదేమిటంటే — గూను దోషం తెలిసి కూడా రాజు సంకోచించలేదు, పైగా ప్రసన్నంగానే ఇచ్చాడు; అతని విశ్వాసం ధర్మంపై ఉంది. తరువాత రాజు బ్రహ్మదత్తుడు దేవపతిలా వరుసగా వారి పాణిగ్రహణం చేశాడు. ‘యథాక్రమం’ అంటే ఒక్కొక్కరిగా, పెద్దవారి నుండి చిన్నవారి క్రమంలో; వివాహం విధిపూర్వకంగానే జరిగింది. ‘బుద్ధిం కృతవాన్’ అంటే నిశ్చయించాడు; ముందు చెప్పిన మంత్రాలోచనకు ఇదే ఫలం. ఒక్క వరునికే నూరుగురు కన్యలు — దీనితో సోదరీమణులు వేరుపడరు, తండ్రి చింత కూడా ఒక్కసారిగా తీరుతుంది.

చేతిని స్పృశించిన మాత్రాననే ఆ నూరుగురు కన్యలూ గూను తొలగి, బాధ తీరి, గొప్ప శోభతో ప్రకాశించారు. ‘స్పృష్టమాత్రే’ (స్పృశించిన మాత్రాన) అంటే స్పర్శయే సరిపోయింది, మంత్రమూ కాదు, ఔషధమూ కాదు — ఇది ధర్మపు సామర్థ్యమే. ‘విగతజ్వరాః’ అంటే కేవలం దేహపు వంకర మాత్రమే కాదు, మానసిక సంతాపం కూడా తొలగిపోయింది. కన్యల క్షమ ఇచ్చిన ఫలం ఇక్కడ ప్రత్యక్షం. వాయువు బాధ నుండి విముక్తులైన వారిని చూసి రాజు కుశనాభుడు ఎంతో ప్రీతి చెందాడు, మళ్ళీ మళ్ళీ సంతోషించాడు. ‘మళ్ళీ మళ్ళీ’ అనే సంతోషపు ఆవృత్తి తండ్రి హృదయ స్వభావం.

వివాహం చేసుకొన్న రాజు బ్రహ్మదత్తుని భార్యలతో, ఉపాధ్యాయగణంతో సహా రాజు కుశనాభుడు అప్పుడు సాగనంపాడు. ‘సోపాధ్యాయగణం’ అంటే గురువులతో సహా; వివాహంలో ఉపాధ్యాయులను సత్కరించడం కూడా రాజు కర్తవ్యం. గంధర్వి సోమద కూడా తన కుమారునీ, అతనికి తగిన ఆ కార్యాన్నీ చూసి, యథోచితంగా ఆ కోడళ్ళను అభినందించింది; ఒక్కొక్క కన్యనూ మళ్ళీ మళ్ళీ స్పృశిస్తూ, కుశనాభుని ప్రశంసించింది. ‘స్పృష్ట్వా స్పృష్ట్వా’ అనే ఆవృత్తితో ప్రేమాధిక్యం సూచించబడుతోంది. సర్గ ప్రారంభంలో ఏడుపు ఉంది, చివరలో నూరుగురు వధువులకు అభినందనం — ఇదే క్షమ పరిణామం.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे त्रयस्त्रिंशः सर्गः॥ ३३॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి