॥वाल्मीकिरामायणम् బాలకాండ · 30వ సర్గ

బాలకాండ

సర్గ

యజ్ఞరక్షణ, రాక్షసవధ

ఆరు రాత్రుల యజ్ఞరక్షణ, మారీచ సుబాహులతో యుద్ధం, మానవాస్త్రంతో మారీచుని విసిరివేయడం, ఆగ్నేయాస్త్రంతో సుబాహుని వధ, యజ్ఞసమాప్తి

అప్పుడు దేశకాలాలు తెలిసిన — ఏ ప్రదేశంలో, ఏ సమయంలో ఏమి చెప్పాలో తెలిసిన — శత్రుసంహారకులైన ఆ ఇద్దరు రాజకుమారులు కౌశికునితో ఇలా అన్నారు. ‘భగవాన్, మేము వినాలనుకుంటున్నాము — ఎవరి నుండి యజ్ఞాన్ని రక్షించాలో ఆ ఇద్దరు నిశాచరులు ఏ సమయంలో వస్తారు? ఆ క్షణం దాటిపోకుండా ఉండేలా దానిని చెప్పండి.’ ఇక్కడ గమనించాలి — రాముడు ‘ఎలా జయిస్తాను’ అని అడగడం లేదు, ‘ఎప్పుడు వస్తారు’ అని అడుగుతున్నాడు; రక్షకుని చింత సమయంపైనే నిలుస్తుంది, ఆత్మస్తుతిపై కాదు.

యుద్ధం చేయాలనే కోరికతో త్వరపడుతూ ఇలా మాట్లాడుతున్న ఆ ఇద్దరు కాకుత్స్థులను చూసి ఆ మునులందరూ ప్రీతి చెంది రాజకుమారులను ప్రశంసించారు. వారు అన్నారు — ‘ఈరోజు నుండి ఆరు రాత్రులు రాఘవులైన మీరిద్దరూ రక్షించండి; ఈ ముని దీక్షలో ఉన్నాడు, కాబట్టి మౌనం కూడా పాటిస్తాడు.’ దీక్షలో ఉన్న ముని మాట్లాడడు, యుద్ధం చేయడు; అతని వాక్కు స్థానంలో ఇప్పుడు రాముని ధనుస్సే ఉంది. గురుశిష్యుల మధ్య భారవిభజన ఇదే. ‘ప్రీతాః’ అనే మాటతో తపస్వుల విశ్వాసం సూచించబడుతోంది — తమను తాము రక్షించుకోలేనివారు క్షత్రియుని బాహువులో శరణు పొందుతారు.

ఆ మునుల మాట విని యశస్వులైన ఆ ఇద్దరు రాజకుమారులు ఆరు పగళ్ళూ రాత్రులూ నిద్ర లేకుండా తపోవనాన్ని రక్షించారు. పరమ ధనుర్ధారులు, జాగరూకులు, శత్రుసంహారకులు అయిన ఆ వీరులు మునిశ్రేష్ఠుడైన విశ్వామిత్రుని సేవించారు — సమీపంలో నిలిచి రక్షించారు. ‘అనిద్రం’ (నిద్ర లేకుండా) అనే మాట ఎంతో బరువైనది — ఆరు పగళ్ళూ ఆరు రాత్రులూ నిద్రను విడిచి నిలవడంలోని ధైర్యం పరాక్రమం కంటే ముందు వస్తుంది. రక్షణ అంటే ఎదురుచూపే, కేవలం దెబ్బ కొట్టడం కాదు. ‘ఉపాసాంచక్రతుః’ అనే మాట సేవను కూడా సూచిస్తుంది — ముని సమీపంలో నిలవడం, రక్షించడం గురుశుశ్రూషలో భాగమే.

అలా ఆ కాలం గడిచింది, ఆరవ రోజు వచ్చింది. అప్పుడు రాముడు సౌమిత్రితో అన్నాడు — ‘జాగరూకుడవై, ఏకాగ్రంగా ఉండు.’ యుద్ధోత్సాహంతో త్వరపడుతున్న రాముడు ఇలా పలుకుతుండగానే, ఉపాధ్యాయులూ పురోహితులూ కూర్చున్న ఆ వేదిక ఒక్కసారిగా జ్వలించింది. రాముని మాట, యజ్ఞవేదిక జ్వలనం ఒకే క్షణంలో జరిగాయి — కవి రెండింటి సామంజస్యాన్ని చూపుతున్నాడు; వీరుని జాగరూకత యజ్ఞాగ్ని ఉద్దీపనతో కలుస్తుంది. వేదిక అకస్మాత్తుగా జ్వలించడం ఉత్పాతంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది — రాబోయే విఘ్నాన్ని అగ్ని ముందుగానే సూచిస్తుంది.

దర్భలు, చమసాలు, స్రుక్కులతో, సమిధలు, పుష్పరాశులతో కూడిన ఆ వేదిక విశ్వామిత్రునితో, ఋత్విజులతో కలిసి జ్వలించింది. తరువాత ఆ యజ్ఞం మంత్రపూర్వకంగా యథావిధిగా సాగింది. అదే సమయంలో ఆకాశంలో గొప్ప భయంకరమైన శబ్దం పుట్టింది. యజ్ఞపు ప్రశాంత క్రమం ఆకాశపు ఘోషతో భంగమవుతుంది — కర్మ సిద్ధికి దగ్గరవుతున్నప్పుడే సాధారణంగా విఘ్నం వస్తుంది. ఇక్కడ వేదిక ఉపకరణాలన్నీ లెక్కించబడ్డాయి — దర్భలు, చమసాలు, స్రుక్కు, సమిధలు, పుష్పరాశులు; ఋత్విజులూ విశ్వామిత్రుడూ అక్కడ ఉన్నారు. ఈ విధంగా యజ్ఞమండలమంతా ఒక్కటిగా జ్వలిస్తోంది.

వర్షాకాలంలో మేఘం ఆకాశాన్ని కప్పివేసి కనిపించినట్లు, మాయను ప్రదర్శిస్తూ ఆ ఇద్దరు రాక్షసులు మీదకు దూసుకొచ్చారు. మారీచుడూ సుబాహుడూ, భయంకరంగా కనిపించే వారి అనుచరులూ వచ్చి రక్తప్రవాహాలను కురిపించారు. ఆ రక్తప్రవాహంతో తడిసిన వేదికను చూసి రాముడు వెంటనే పరుగెత్తాడు, అప్పుడు ఆకాశంలో వారిని చూశాడు. మేఘపు ఉపమ సార్థకమైనది — రాక్షసులు భూమిపై యుద్ధం చేయరు, ఆకాశం నుండి అశుచిని కురిపిస్తారు; యజ్ఞాన్ని దూషించడమే వారి ప్రధాన శస్త్రం. మారీచుని పేరు ఇక్కడ మొదటిసారి కర్మలో వినిపిస్తుంది; ఇతడే ముందు బంగారు లేడి అవుతాడు. రక్తమే వేదిక శుద్ధికి విరుద్ధమైనది; దానితో స్పృశించబడిన యజ్ఞం నిష్ఫలమవుతుంది. కాబట్టి రాక్షసులు రాముని కొట్టడం లేదు, కర్మనే దూషిస్తున్నారు. ‘దివి’ (ఆకాశంలో) అనే మాట యుద్ధపు విషమతను చూపుతుంది — శత్రువు పైన, రక్షకుడు భూమిపై.

అకస్మాత్తుగా మీదకు వస్తున్న ఆ ఇద్దరినీ చూసి రాజీవలోచనుడైన రాముడు లక్ష్మణుని వైపు చూసి అన్నాడు — ‘లక్ష్మణా, చూడు, వీరు దుష్ట నడవడిక గల మాంసభక్షకులైన రాక్షసులు. మానవాస్త్రంతో వీరిని గాలికి చెదిరిపోయే మేఘాలలా చేస్తాను; ఇందులో సందేహం లేదు. కానీ ఇలాంటివారిని చంపడానికి నాకు మనసు రావడం లేదు.’ ఈ మాటయే ఈ సర్గకు హృదయం — రాముడు సమర్థుడు, అయినా వధలో ఆనందించడు. ‘నోత్సహే హంతుం’ (చంపడానికి మనసు రావడం లేదు) అని చెప్పినదే మారీచుడు బ్రతకడానికి కారణం; ఈ విధంగా కవి తానే రాబోయే దుఃఖాన్ని బీజరూపంలో నాటుతున్నాడు. లక్ష్మణునితోనే మాట్లాడడం కూడా గమనించదగినది — రాముడు ఒంటరిగా యుద్ధం చేయడు; సోదరుని సాక్షిగా చేసుకొనే తన నిర్ణయాన్ని చెబుతాడు. ఇలా చెప్పి వేగవంతుడైన రాముడు విల్లుపై బాణాన్ని సంధించాడు; మాట వెంటనే కర్మను అనుసరిస్తుంది.

పరమ ఉదారమైన, పరమ ప్రకాశవంతమైన మానవాస్త్రాన్ని సంధించి, మిక్కిలి కోపించిన రాఘవుడు దానిని మారీచుని వక్షస్థలంపై ప్రయోగించాడు. ఆ శ్రేష్ఠమైన మానవాస్త్రంతో కొట్టబడిన అతడు పూర్తిగా నూరు యోజనాల దూరం సముద్ర జలాలలోకి విసిరివేయబడ్డాడు. ‘పరమక్రుద్ధః’ (మిక్కిలి కోపించి) అని చెప్పబడినా, అస్త్రం చంపదు — ఇక్కడ కోపం కూడా నియంత్రించబడింది; ఇదే ధర్మయుద్ధపు మర్యాద. ‘పూర్తిగా నూరు యోజనాలు’ అనే కొలత అస్త్రపు వీర్యాన్ని సూచిస్తుంది; అయినా మారీచుడు బ్రతికే ఉన్నాడు. అస్త్రానికి రెండు రకాల సామర్థ్యం — దెబ్బలో బలం, ఫలంలో సంయమం. ఈ విధంగా కవి రాముని మాటను కర్మతో సత్యం చేస్తున్నాడు.

శీతేషువు బలానికి పీడితుడై, స్పృహ కోల్పోయి, గిరగిర తిరుగుతూ విసిరివేయబడిన మారీచుని చూసి రాముడు లక్ష్మణునితో అన్నాడు — ‘లక్ష్మణా, చూడు, మనువు ప్రవచించిన శీతేషువు అనే మానవాస్త్రం ఇతనిని మూర్ఛపుచ్చి తీసుకుపోతోంది, ప్రాణాల నుండి వేరుచేయడం లేదు.’ అస్త్రం పేరే ‘శీతేషువు’ — చల్లని బాణం, తాపాన్ని కలిగించనిది. శస్త్రం కూడా తన స్వామి స్వభావాన్ని అనుసరిస్తుంది. రాముడు స్వయంగా అస్త్రపు క్రియను లక్ష్మణునికి వర్ణిస్తున్నాడు — గురువు శిష్యునికి శస్త్రవిద్య నేర్పినట్లు. ‘మనుసంహితం’ అనే మాట అస్త్రపు ప్రామాణ్యాన్ని చూపుతుంది; ధర్మశాస్త్రకర్త అయిన మనువు విధించినది ప్రాణహరణంలో ప్రవర్తించదు.

‘దయలేనివారు, దుష్ట నడవడిక గలవారు, పాపకర్మలలో నిలిచినవారు, యజ్ఞాలను నాశనం చేసేవారు, రక్తం తాగేవారు అయిన ఈ రాక్షసులను కూడా వధిస్తాను’ అని చెప్పి రఘునందనుడు తన చేతి వేగాన్ని ప్రదర్శిస్తున్నట్లుగా అతి గొప్ప ఆగ్నేయాస్త్రాన్ని తీసుకొని సుబాహుని వక్షస్థలంపై ప్రయోగించాడు. కొట్టబడిన అతడు నేలపై పడిపోయాడు. మిగిలినవారిని మహాయశస్వి, పరమోదారుడైన రాఘవుడు వాయవ్యాస్త్రాన్ని తీసుకొని సంహరించాడు, మునులకు ఆనందం కలిగించాడు. ఇక్కడ భేదం స్పష్టం — మారీచుడు విసిరివేయబడ్డాడు, సుబాహుడు మాత్రం చంపబడ్డాడు. కేవలం మాయతో బాధించేవాడు దూరంగా తీసుకుపోబడతాడు; యజ్ఞనాశకుడు, పాపకర్మలలో నిలిచినవాడు విడువబడడు. మూడు అస్త్రాలు మూడు స్థానాలలో తగిన విధంగా ప్రయోగించబడ్డాయి — ఇదే వివేకపు విద్య. ఆగ్నేయ వాయవ్యాలు దేవతాభేదంతో భిన్నమైనవి; ఒకటి ఒకనిపై, మరొకటి అనేకులపై ప్రయోగించబడింది. ‘మునీనాం ముదమావహన్’ (మునులకు ఆనందం కలిగిస్తూ) అనేది ఫలవాక్యం — యుద్ధపు ప్రయోజనం తపస్వుల సుఖమే.

ఈ విధంగా ఆ రఘునందనుడు యజ్ఞనాశకులైన రాక్షసులందరినీ చంపి, పూర్వం విజయంలో ఇంద్రుడు పూజించబడినట్లు అక్కడ ఋషులచే పూజించబడ్డాడు. ఉపమ మర్మస్పర్శి — ఇంద్రుని విజయం దేవతల రక్షణ, రాముని విజయం తపస్సు రక్షణ.

తరువాత యజ్ఞం ముగియగానే మహాముని విశ్వామిత్రుడు దిక్కులు ఉపద్రవరహితంగా ఉండడం చూసి కాకుత్స్థునితో ఇలా అన్నాడు — ‘మహాబాహూ, నేను కృతార్థుడనయ్యాను; నీవు గురువు మాటను నెరవేర్చావు. వీరా, మహాయశస్వీ, ఈ సిద్ధాశ్రమాన్ని నీవు సత్యం చేశావు.’ ఇలా రాముని ప్రశంసించి అతడు వారిద్దరితో కలిసి సంధ్యోపాసనకు వెళ్ళాడు. ఆశ్రమపు పేరు ఇప్పుడు సార్థకమైంది — సిద్ధి రక్షణతోనే పూర్ణమవుతుంది. ‘గురువచః కృతం’ (గురువు మాట నెరవేర్చావు) అనే మాట దశరథుని ఆజ్ఞను గుర్తుచేస్తుంది — రాముడు తండ్రి మాటతో మునిని అనుసరించాడు, అది ఇప్పుడు సఫలమైంది. సంధ్యోపాసనతో సర్గ ముగుస్తుంది.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे त्रिंशः सर्गः॥ ३०॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి