సర్గ
వానరోత్పత్తి
బ్రహ్మ ఆదేశంతో దేవతలూ ఋషులూ వానరులలో, ఋక్షాలలో పుత్రులను కనడం
విష్ణువు దశరథునికి పుత్రుడైన తర్వాత స్వయంభువు అయిన భగవాన్ బ్రహ్మ దేవతలందరితో ఇలా అన్నాడు — ‘ఈ విష్ణువు సత్యసంధుడు, వీరుడు, మనందరికీ హితం కోరేవాడు; కాబట్టి అతనికి సహాయకులుగా బలవంతులైన, కోరిన రూపం ధరించగల పుత్రులను మీరు సృష్టించండి.’ వారు ఎలాంటివారై ఉండాలో బ్రహ్మ స్వయంగానే నిర్దేశిస్తాడు — మాయలు ఎరిగినవారు, శూరులు, వేగంలో వాయువేగంతో సమానులు, నీతిజ్ఞులు, బుద్ధిసంపన్నులు, విష్ణువుతో సమానమైన పరాక్రమం గలవారు, ఎవరిచేతా సంహరించబడనివారు, ఉపాయాలు ఎరిగినవారు, దివ్యమైన దేహదార్ఢ్యం గలవారు, అన్ని అస్త్రగుణాలతో కూడినవారు, అమృతం తాగే దేవతలవలె తేజస్వులు. ఇక్కడ కథలోని గూఢమర్మం — అవతారం ఒంటరిగా అవతరించదు; సహాయకులు కూడా అతనితో పాటు సృష్టించబడతారు. రాఘవుడు చేయవలసిన కర్మకు సాధనం అతని జన్మకు ముందే సిద్ధం చేయబడుతుంది. ‘నయజ్ఞాన్’ (నీతిజ్ఞులను) అనే పదంతో కేవలం బలం చాలదని, అక్కడ నీతి కూడా అవసరమని తెలుస్తుంది.
బ్రహ్మ సృష్టికి యోనులను కూడా లెక్కిస్తాడు — ముఖ్యులైన అప్సరసలలో, గంధర్వస్త్రీల శరీరాలలో, యక్షుల పన్నగుల కన్యలలో, ఋక్షస్త్రీలలో విద్యాధరీలలో, కిన్నరీల గాత్రాలలో, వానరీల శరీరాలలో. వారందరిలోనూ దేవతలు వానరరూపంలో తమతో సమానమైన పరాక్రమం గల పుత్రులను కనాలని ఆదేశం. ‘హరిరూపేణ’ (వానరరూపంలో) అనే పదం మననీయం — దేవతలు తమ దివ్యరూపాన్ని విడిచి వానరరూపాన్ని ఆశ్రయిస్తారు; దీనివల్ల కార్యమే ప్రధానం, ఆకారం కాదని తెలుస్తుంది. ఇన్ని యోనులు ఇక్కడ లెక్కించబడ్డాయి, ఎందుకంటే రాబోయే సైన్యం ఒకే కులం నుండి పుట్టదు, సమగ్ర దేవలోకం నుండీ తిర్యగ్లోకం నుండీ పుడుతుంది. ఈ సైన్యమే ముందు కిష్కింధలోనూ యుద్ధకాండలోనూ రాముని బాహువవుతుంది. పూర్వసర్గలో విష్ణువు పాయసరూపంలో దశరథుని ఇంటిలోకి ప్రవేశించాడు; ఈ సర్గలో అతని పరివారం సిద్ధం చేయబడుతోంది. ‘సృజధ్వమ్’ (సృష్టించండి) అనే ఆత్మనేపద బహువచనం దేవతలందరినీ సమానంగా పిలుస్తుంది — ఎవరూ ఉపేక్షించబడరు, ఎవరికీ ప్రత్యేకత లేదు.
బ్రహ్మ ఇలా అంటాడు — ‘ఋక్షశ్రేష్ఠుడైన జాంబవంతుని మాత్రం నేను ముందే సృష్టించాను; నేను ఆవలిస్తుండగా నా నోటి నుండి అతడు హఠాత్తుగా పుట్టాడు.’ దీనివల్ల జాంబవంతుడు అందరికంటే జ్యేష్ఠుడని, సాక్షాత్తు బ్రహ్మ ముఖం నుండి పుట్టినవాడని తెలుస్తుంది; అందువల్లనే అతడు ముందు వానరులకు మంత్రీ, స్మృతికోశమూ అవుతాడు. ‘జృంభమాణస్య’ (ఆవలిస్తున్నవాని) అనే పదం అత్యంత చిత్రమైనది — సంకల్పంతో కాదు, తపస్సుతో కాదు, కేవలం ఆవలింతతోనే బ్రహ్మ నోటి నుండి జాంబవంతుడు పుట్టాడు; అంతటి సహజమైన మహత్త్వం అతనిది. భగవానుడు ఇలా చెప్పగా ఆ దేవతలు ఆ శాసనాన్ని అంగీకరించి వానరరూపం గల పుత్రులను కన్నారు. దేవతలు మాత్రమే కాదు — మహాత్ములైన ఋషులూ, సిద్ధులూ, విద్యాధరులూ, ఉరగులూ, చారణులూ వనచారులైన వీరపుత్రులను సృష్టించారు. ఇలా సమగ్ర దివ్యలోకం ఒకే కర్మలో ఏకాభిప్రాయంతో ప్రవర్తించింది. ఇక్కడ వినదగినది ఏమంటే బ్రహ్మ ఆజ్ఞ ఆలోచించబడలేదు, వెంటనే ఆచరించబడింది. ‘తనూషు’, ‘గాత్రేషు’ అనే రెండు పదాలూ శరీరాన్ని సూచించేవే; దీనివల్ల ఈ సృష్టి ఔరసమైనదేనని, కేవలం మంత్రంతో పుట్టినది కాదని సూచించబడుతుంది. ఇంకా — వారు పుట్టిన యోనులన్నీ దివ్యమైనవే; కాబట్టి వానరులు అనే పేరు ఉన్నా వారు ప్రాకృతులు కారు.
తర్వాత కవి ప్రతి యూథపతినీ అతని దివ్యమైన తండ్రితో కలిపి పేరుపేరునా లెక్కిస్తాడు. ఇంద్రుడు మహేంద్రుని వంటి కాంతి గల వానరేంద్రుడు వాలిని కుమారునిగా కన్నాడు; తపించేవారిలో శ్రేష్ఠుడైన సూర్యుడు సుగ్రీవుని కన్నాడు. బృహస్పతి తారుడు అనే మహాకపిని కన్నాడు, అతడు వానరముఖ్యులందరిలో బుద్ధిమంతుడు, సాటిలేనివాడు. ధనదుడైన కుబేరుని కుమారుడు శ్రీమంతుడైన గంధమాదనుడు అనే వానరుడు; విశ్వకర్మ నలుడు అనే మహాకపిని కన్నాడు. పావకుడైన అగ్ని కుమారుడు అగ్నితో సమానమైన కాంతి గల శ్రీమంతుడైన నీలుడు; ఆ వీర్యవంతుడు తేజస్సులో, యశస్సులో, పరాక్రమంలో అందరినీ మించిపోయాడు. ఈ నామావళి కేవలం జాబితా కాదు — ప్రతి వానరుని పరాక్రమమూ అతని తండ్రి స్వభావానికి అనుగుణమైనదని కవి ముందే చెబుతాడు. ‘వనచారిణః’ (వనచారులు) అనే పదం రెండుసార్లు ప్రయోగించబడింది — తండ్రులూ వనచారులే, పుత్రులూ వనచారులే. నలుని తండ్రి విశ్వకర్మ శిల్పుల దేవుడు — అందువల్లనే సేతుబంధనం అతనిచేతనే జరగాలనే కథాబీజం ఇక్కడే నిక్షిప్తమై ఉంది.
రూపసంపదతో కూడిన, అందానికి ప్రసిద్ధులైన అశ్వినీదేవతలు స్వయంగా మైందుని, ద్వివిదుని కన్నారు; అశ్వినులు ఇద్దరు కాబట్టి పుత్రులు కూడా ఇద్దరు అనేది సౌందర్యం. వరుణుడు సుషేణుడు అనే వానరుని కన్నాడు, మహాబలుడైన పర్జన్యుడు శరభుని కన్నాడు. తర్వాత అందరికీ శిఖరంగా — వాయువు ఔరసపుత్రుడు శ్రీమంతుడైన హనుమంతుడు అనే వానరుడు; అతడు వజ్రంలాంటి దృఢమైన శరీరం గలవాడు, వేగంలో వైనతేయునితో (గరుడునితో) సమానుడు. ‘ఔరసః’ అనే పదం విశేషంగా ప్రయోగించబడింది — దత్తుడు కాదు, కృత్రిముడు కాదు, సాక్షాత్తు వాయువు కుమారుడు. ‘వజ్రసంహననః’ అనేది శరీర దార్ఢ్యం, ‘వైనతేయసమః’ అనేది వేగం — ఈ రెండు పదాలలోనే సుందరకాండ బీజమంతా నిక్షిప్తమై ఉంది. ఎవరి సముద్రలంఘనం వినబోతున్నామో, అతని జన్మ ఇక్కడ సూచించబడుతోంది. ‘తపతాం వరః’ (తపించేవారిలో శ్రేష్ఠుడు) అనే సూర్యుని విశేషణం గుర్తుంచుకోదగినది; సుగ్రీవుని తండ్రి తేజస్సులలో శ్రేష్ఠుడు, వాలి తండ్రి దేవరాజు — అందువల్లనే సోదరుల మధ్య విరోధం ముందు గొప్పదవుతుంది. తారుని తండ్రి దేవగురువు, అందువల్లనే అతని బుద్ధి అందరికంటే ఉత్కృష్టమైనది.
వారు వానరముఖ్యులందరిలో బుద్ధిమంతులు, బలవంతులు. ఇలా అనేక వేల వానరులు సృష్టించబడ్డారు, అందరూ దశగ్రీవుని వధకు సిద్ధమైనవారు — జన్మతోనే వారి ప్రయోజనం నిశ్చయమైంది. ఆ వీరులు అపారమైన బలం గలవారు, పరాక్రమవంతులు, కోరిన రూపం ధరించగలవారు, ఏనుగుల వంటి, పర్వతాల వంటి భారీ శరీరాలు గలవారు, మహాబలులు. ఋక్షాలూ వానరులూ గోపుచ్ఛాలూ (గోలాంగూలాలూ) త్వరగానే పుట్టారు. ఇక్కడ కవి ఒక నియమాన్ని చెబుతున్నాడు — ఏ దేవునికి ఏ రూపం, ఏ వేషం, ఏ పరాక్రమం ఉన్నాయో, వాటితో సమానంగానే అతని అతని కుమారుడు వేర్వేరుగా పుట్టాడు. గోలాంగూలాలలో పుట్టినవారు కొంచెం ఎక్కువ పరాక్రమం గలవారయ్యారు. దీనివల్ల వానరసైన్యం వాస్తవానికి దేవసైన్యమే, కేవలం రూపాంతరం పొందిందని తెలుస్తుంది. వరుణపర్జన్యులు జలానికీ వర్షానికీ అధిపతులు; వారి పుత్రులు సుషేణుడూ శరభుడూ. ఇలా ఆకాశం, అగ్ని, వాయువు, జలం, ఔషధం — లోకాన్ని ధరించే భావాలన్నీ ఈ సైన్యంలో అంశరూపంలో ప్రవేశించాయి.
ఋక్షస్త్రీలలోనూ కిన్నరీలలోనూ కూడా అలాగే వానరులు పుట్టారు. దేవతలూ మహర్షులూ గంధర్వులూ తార్క్ష్యుడూ (గరుడుడూ) యశస్వులైన యక్షులూ, నాగులూ కింపురుషులూ సిద్ధులూ విద్యాధరులూ ఉరగులూ — అనేకులు ఆనందంతో అక్కడ వేలాదిగా పుత్రులను కన్నారు. చారణులు కూడా వనచారులైన వీరపుత్రులను సృష్టించారు — అతి భారీ శరీరాలు గల వనచారులైన వానరులందరినీ. మళ్ళీ ముఖ్యులైన అప్సరసలలో, విద్యాధరీలలో, నాగకన్యలలో, గంధర్వస్త్రీల శరీరాలలో అప్పుడు కోరిన రూపమూ బలమూ గలవారై, ఇష్టం వచ్చినట్లు సంచరించే పుత్రులు పుట్టారు. ‘యథాకామవిచారిణః’ (ఇష్టం వచ్చినట్లు సంచరించేవారు) అనే పదంతో వారి స్వాతంత్ర్యం సూచించబడుతుంది — వారు ఎవరిచేతా నియంత్రించబడరు. ‘బహుసాహస్రాః’ (అనేక వేలు) అనే సంఖ్య లెక్క కోసం కాదు, ఆధిక్యాన్ని సూచించడానికి. ‘కామరూపిణః’ (కోరిన రూపం ధరించగలవారు) అనే పదం మళ్ళీ మళ్ళీ ఆవృత్తమవుతుంది — ఏ రూపం కోరితే ఆ రూపం ధరించగలగడమే వారి ముఖ్య వైశిష్ట్యం.
వారు దర్పంలోనూ బలంలోనూ సింహాలతో పులులతో సమానులు; శిలలే వారి ఆయుధాలు, పర్వతాలే వారి రణభూమి. అందరూ గోళ్ళూ కోరలూ ఆయుధాలుగా గలవారు, అందరూ సర్వాస్త్రకోవిదులు — ప్రకృతి ఇచ్చిన శస్త్రమూ శాస్త్రీయమైన అస్త్రజ్ఞానమూ రెండూ వారిలో కలిశాయి. వారు పర్వతరాజులను కదిలించగలరు, స్థిరమైన వృక్షాలను బద్దలుకొట్టగలరు, నదులకు పతి అయిన సముద్రాన్ని వేగంతో కల్లోలపరచగలరు, పాదాలతో భూమిని చీల్చగలరు, మహాసముద్రాలను దాటగలరు, ఆకాశంలోకి ప్రవేశించగలరు, మేఘాలను కూడా పట్టుకోగలరు, అడవిలో తిరిగే మదపుటేనుగులను కూడా పట్టుకోగలరు, తమ నాదంతో అరుస్తున్న పక్షులను కూల్చగలరు. ఇక్కడ లిఙ్ ప్రత్యయపు ఆవృత్తి సామర్థ్యాన్ని చూపిస్తుంది, చేసిన కర్మను కాదు — ‘ఇదంతా చేయగలరు’ అని. కోరిన రూపం ధరించగల ఇలాంటి వానరుల సంతతి అపరిమితంగా పుట్టింది. ఇక్కడ సృష్టి రెండు విధాలుగా వర్ణించబడింది — మొదట ప్రధాన దేవతల సంతతి, తర్వాత దివ్యగణాలన్నిటి సంతతి. దీనివల్ల ఏ దివ్యగణమూ ఈ మహాకార్యానికి బయట నిలవలేదని తెలుస్తుంది; అందరూ కలిసి ఒకే లక్ష్యాన్ని సాధిస్తారు. ‘గృహ్ణీయురపి తోయదాన్’ (మేఘాలను కూడా పట్టుకోగలరు) అనే పదంతో మేఘాలను కూడా పట్టుకోవడం చెప్పబడింది; ఇంతటి ఔద్ధత్యంతో పాటు వారి వినయం ముందు రామదర్శనంలోనే ప్రకాశిస్తుంది.
మహాత్ములైన యూథపతులు వందల లక్షలుగా పుట్టారు; వారు వానరుల ప్రధానయూథాలలో వానరయూథపతులయ్యారు. వారు మళ్ళీ ఇతర యూథపశ్రేష్ఠులైన వీరవానరులను కన్నారు. వారిలో కొందరు వేలాదిగా ఋక్షవత్ పర్వతపు చరియలను చేరారు, మరికొందరు నానావిధ పర్వతాలనూ అడవులనూ ఆశ్రయించారు. ఆ వానరయూథపతులందరూ సూర్యపుత్రుడైన సుగ్రీవునీ ఇంద్రపుత్రుడైన వాలినీ — ఆ సోదరులిద్దరినీ — సేవించారు, అలాగే నలుని, నీలుని, హనుమంతుని, ఇతర వానరయూథపతులనూ సేవించారు. ఇక్కడ సైన్యపు సంఘటన సూచించబడుతుంది — గణాలు, గణపతులు, వారిపైన ఇద్దరు సోదరులు. కిష్కింధాకాండలో విస్తారంగా వర్ణించబడేదానికి ఆరంభం ఇక్కడే కనిపిస్తుంది. ఈ వర్ణనక్రమం కూడా మనోహరమైనది — మొదట శరీరబలం, తర్వాత శస్త్రజ్ఞానం, తర్వాత పర్వతం, సముద్రం, భూమి, ఆకాశాలను క్రమంగా అతిక్రమించడం; అంటే నేల నుండి నీటికి, నీటి నుండి ఆకాశానికి. సముద్రాన్ని దాటగలవానికి సేతుబంధనం కష్టం కాదు.
వారందరూ గరుడుని బలంతో సమానమైన బలం గలవారు, యుద్ధవిశారదులు; సంచరిస్తూ వారు సింహాలనూ పులులనూ మహాసర్పాలనూ అన్నిటినీ బాధించేవారు. మహాబలుడు, మహాబాహువు, విపులపరాక్రమం గలవాడు అయిన వాలి తన భుజబలంతో ఋక్షాలనూ గోపుచ్ఛాలనూ వానరులనూ రక్షించాడు. ఆ శూరులతో పర్వతాలూ అడవులూ సముద్రాలూ గల ఈ భూమి నిండిపోయింది — వారు నానావిధ ఆకారాలూ నానావిధ గుర్తులూ లక్షణాలూ గలవారు. చివరి శ్లోకం వేరే వృత్తంలో కూర్చబడింది — మేఘసమూహాల వంటి, పర్వతశిఖరాల వంటి, మహాబలులైన, భయంకర శరీరరూపాలు గల వానరయూథపాధిపతులతో భూమి ఆవరించబడింది, ‘రామసహాయహేతోః’ (రామునికి సహాయం చేయడం కోసం). ఇదే సర్గకు హృదయం — రాముడు ఇంకా బాలుడు, యుద్ధం మాత్రం దూరంలో ఉంది; అయినా ఆ యుద్ధాన్ని గెలవబోయే సైన్యం సిద్ధమైంది. ‘శతం శతసహస్రాణి’ (వందల లక్షలు) అంటే కోటి సంఖ్య; అయినా ఆ సంఖ్య భారం కాదు, ఎందుకంటే వారి నాయకులు నియతులు. గణం నుండి గణపతి, గణపతుల నుండి యూథపాధిపతి — ఈ మూడంచెల వ్యవస్థయే ముందు లంకలో సఫలమవుతుంది.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे सप्तदशः सर्गः॥ १७॥