॥वाल्मीकिरामायणम् బాలకాండ · 15వ సర్గ

బాలకాండ

సర్గ

పుత్రేష్టి, రావణవధోపాయం

ఋష్యశృంగుడు చేసిన పుత్రేష్టి, దేవతల బ్రహ్మప్రార్థన, విష్ణువు అవతార ప్రతిజ్ఞ

మేధావి అయిన ఋష్యశృంగుడు కొంతసేపు ధ్యానించి ముందు చేయవలసినదాన్ని నిశ్చయిస్తాడు. తర్వాత స్పృహలోకి వచ్చిన ఆ వేదజ్ఞుడు దశరథునితో ఇలా అన్నాడు — ‘పుత్రుల కోసం నీకు పుత్రీయ (పుత్రకామేష్టి) ఇష్టిని చేస్తాను; అథర్వశిరస్సులో చెప్పబడిన మంత్రాలతో విధిపూర్వకంగా అది సిద్ధిస్తుంది.’ ఇలా చెప్పి ఆ తేజస్వి ఇష్టిని ప్రారంభించాడు, మంత్రాలలో దర్శించబడిన కర్మతో అగ్నిలో హోమం చేశాడు. ఇక్కడ గమనించాలి — అశ్వమేధం ముగిసింది, అయినా పుత్రుడు లభించలేదు; కాబట్టి వేరే ఇష్టి అవసరం. మహాక్రతువు రాజు పాపాన్ని నశింపజేస్తుంది, ఇష్టి మాత్రం కోరిన ఫలాన్ని సాధిస్తుంది. అంతేకాక ‘ధ్యాత్వా’ (ధ్యానించి) అనే పదంతో ముని తొందరపడి మాట ఇవ్వడని సూచించబడుతుంది; మొదట ధ్యానం, తర్వాత మాట, తర్వాత కర్మ — ఇదే ఋషి మర్యాద. ‘లబ్ధసంజ్ఞః’ (స్పృహ పొందినవాడు) అనే పదంతో ధ్యానం నుండి తిరిగిరావడం చూపబడుతుంది.

యజ్ఞం ప్రారంభం కాగానే దేవతలూ గంధర్వులూ సిద్ధులూ పరమర్షులూ తమ తమ భాగాలను స్వీకరించడానికి యథావిధిగా అక్కడ చేరారు. ఆ దేవతలు న్యాయబద్ధంగా ఆ సభలో కలిసి లోకకర్త అయిన బ్రహ్మతో ఇలా అన్నారు. ఇక్కడ కథలో ఒక గొప్ప సంధి — దశరథుని గృహకామన దేవతల లోకకార్యంతో కలుస్తుంది. మర్త్యుని పుత్రేచ్ఛ అమర్త్యుల సంకటంతో కలిసేది ఒకే వేదికపై. హవిస్సు స్వీకరించడానికి వచ్చిన దేవతలు అక్కడే స్వయంగా యాచకులవుతారు — ఈ విడంబన కవి ఉద్దేశించినదే. దాతలే యాచిస్తున్నారు అనేదే అధర్మం ఎంత పెరిగిందో చెప్పే కొలత.

దేవతలు ఇలా అంటారు — ‘భగవాన్, నీ అనుగ్రహం వల్లనే రావణుడు అనే రాక్షసుడు ఇంతటివాడయ్యాడు. అతడు తన పరాక్రమంతో మా అందరినీ బాధిస్తున్నాడు; అతనిని శాసించడానికి మేము సమర్థులం కాము. నీవు ప్రీతి చెంది అప్పుడు అతనికి వరం ఇచ్చావు; ఆ వరాన్ని గౌరవిస్తూ మేము అతని అపరాధాలన్నిటినీ సహిస్తున్నాము. ఆ దుర్బుద్ధి మూడు లోకాలనూ కలవరపెడుతున్నాడు, ఉన్నతులను ద్వేషిస్తున్నాడు, దేవరాజైన ఇంద్రుని కూడా పరాభవించాలని కోరుకుంటున్నాడు.’ ‘త్వత్ప్రసాదేన’ (నీ అనుగ్రహం వల్ల) అనే పదం మర్మస్పర్శి — వరం ఇచ్చినవానికే దాని హద్దు తెలుసు; అందుకే దేవతలు అతనినే ఆశ్రయిస్తారు. ‘క్షమామహే’ (సహిస్తున్నాము) అనే పదంతో వారి దైన్యం వ్యక్తమవుతుంది — వారు శక్తితో సహించడం లేదు, వరపు గౌరవం వల్ల సహిస్తున్నారు. వరం రక్షకంగా ఉండేది, అదే బంధనమైంది.

వరదానంతో మోహితుడైన ఆ దుర్ధర్షుడు ఋషులనూ యక్షులనూ గంధర్వులనూ బ్రాహ్మణులనూ అసురులనూ అతిక్రమిస్తున్నాడు. సూర్యుడు అతనిని తపింపజేయడు, వాయువు అతని పక్కన వీచదు, చలించే అలల మాల గల సముద్రం కూడా అతనిని చూసి కంపించదు. ‘భయంకరమైన రూపం గల ఆ రాక్షసుని వల్ల మాకు గొప్ప భయం; భగవాన్, అతని వధకు ఉపాయం చేయాలి’ అని వారు యాచిస్తారు. సూర్యవాయుసముద్రాల స్తంభనంతో ప్రకృతి కూడా అతని భయంతో తన ధర్మాన్ని విడిచిపెడుతోందని కవి సూచిస్తున్నాడు. సూర్యుడు తాపాన్ని, వాయువు గతిని, సముద్రం అలలను విడిచిపెట్టే చోట లోకస్థితియే నశిస్తుంది. ఇదే అధర్మపు పూర్ణత, అవతారపు అవసరం. ‘అసురాన్’ అనే పదాన్ని కూడా చూడాలి — అతడు తన జాతివారిని కూడా వదలడు; అధర్మం పక్షాన్ని లెక్కచేయదు.

దేవతలందరూ ఇలా చెప్పగా బ్రహ్మ ఆలోచించి ఇలా అన్నాడు — ‘ఆహా, ఈ దురాత్ముని వధోపాయం నాకు తెలిసింది. అతడు గంధర్వుల నుండి, యక్షుల నుండి, దేవతల నుండి, రాక్షసుల నుండి ‘నేను అవధ్యుడనుగా ఉండాలి’ అని అడిగాడు; నేను కూడా ‘అలాగే’ అన్నాను. కానీ అవజ్ఞ వల్ల ఆ రాక్షసుడు అప్పుడు మనుషుల పేరు ఎత్తలేదు. కాబట్టి అతడు మనిషి చేతనే వధించబడాలి; అతనికి మరో మృత్యువు లేదు.’ ఇదే సమగ్ర రామాయణానికి మూలకారణం. రావణుడు దేవాసురుల నుండి అభయాన్ని అడిగాడు, మనుషులను మాత్రం తుచ్ఛులని లెక్కించలేదు. అవమానించి అతడు ఏది అడగలేదో అదే అతని మృత్యుద్వారమైంది. అందువల్లనే విష్ణువు మనుష్యరూపంలో జన్మించాలి; అందువల్లనే రాముడు మనిషి, ప్రత్యక్ష దేవుడు కాదు. గర్వం తానే తనకు లోపాన్ని సృష్టించుకుంటుంది; లెక్కించనిదే ఘాతకమవుతుంది.

బ్రహ్మ పలికిన ఆ ప్రియమైన మాట విని దేవతలూ మహర్షులూ ఎంతో ఆనందించారు. సరిగ్గా ఇదే సమయంలో మహాకాంతిమంతుడు, జగత్పతి అయిన విష్ణువు శంఖచక్రగదలు చేతబట్టి, పీతాంబరం ధరించి అక్కడికి వచ్చాడు. సూర్యుడు మేఘాన్ని అధిరోహించినట్లు అతడు వైనతేయుని (గరుడుని) అధిరోహించి వచ్చాడు; కాల్చిన బంగారపు కేయూరాలు ధరించి, దేవశ్రేష్ఠులచేత వందించబడుతూ అతడు బ్రహ్మను కలిసి అక్కడ ప్రశాంతంగా నిలిచాడు. తర్వాత దేవతలందరూ వినమ్రులై అతనిని స్తుతించి ఇలా అన్నారు. విష్ణువు పిలవబడ్డాడని కవి చెప్పడు — ఉపాయం తెలిసిన వెంటనే ఉపాయకర్త స్వయంగా ప్రత్యక్షమయ్యాడు; ఇది కావ్యపు సూక్ష్మమైన కూర్పు. అంతేకాక ‘సమాహితః తస్థౌ’ (ప్రశాంతంగా నిలిచాడు) అనే పదాలతో అతని శాంతి వర్ణించబడుతుంది — అందరూ కలవరపడుతుండగా అతనొక్కడే స్థిరంగా ఉన్నాడు. ఆయుధధారి అయినప్పటికీ అతడు మొదట వినేవాడు, తర్వాత చేసేవాడు. శంఖచక్రగదాపాణి, పీతాంబరధారి అనే వేషవర్ణన, గరుడారోహణ — ఈ పదాలతో కవి అతనిని ప్రత్యక్షంగా చూపిస్తున్నాడు, పాఠకుడు కూడా ఆ సభలో కూర్చున్నట్లుగా.

దేవతలు ఇలా అంటారు — ‘విష్ణూ, లోకహితాన్ని కోరి మేము నిన్ను నియోగిస్తున్నాము. అయోధ్యాధిపతి, ధర్మజ్ఞుడు, ఉదారుడు, మహర్షితుల్యమైన తేజస్సు గలవాడు అయిన దశరథునికి — లజ్జ, శ్రీ, కీర్తులకు ఉపమానాలైన ముగ్గురు భార్యలలో — నిన్ను నీవు నాలుగు విధాలుగా చేసుకుని పుత్రత్వాన్ని పొందు. అక్కడ మనిషివై, పెరిగిపోయిన లోకకంటకుడు, దేవతలకు అవధ్యుడు అయిన రావణుని యుద్ధంలో సంహరించు.’ ‘చతుర్విధమ్’ (నాలుగు విధాలుగా) అనే పదంతో నలుగురు సోదరులు సూచించబడ్డారు — ఒకే ఆత్మ నాలుగు శరీరాలలో విభజించబడింది. ‘చతుర్విధమ్’ అనే పదం నుండే రామలక్ష్మణభరతశత్రుఘ్నుల భేదం బాహ్యమైనదే, ఆంతరికమైనది కాదని తెలుస్తుంది. ‘దైవతైరవధ్యమ్’ (దేవతలకు అవధ్యుడు) అనే పదంలో అవతారాన్ని నిష్పాదించే ఆ విరోధమే మళ్ళీ చెప్పబడింది — దేవుడు దేవత్వంతో చంపడు, మనుష్యత్వంతో చంపుతాడు. ఇక్కడ కులం, నగరం, రాణుల గుణాలు — అంతా అవతారానికి ముందే నిర్దేశించబడింది. అంతేకాక దేవతలు ‘నియోక్ష్యామహే’ (నియోగిస్తున్నాము) అంటారు, ‘యాచామహే’ (యాచిస్తున్నాము) అని కాదు — లోకహితమే ప్రయోజనమైన చోట ప్రార్థన కూడా నియోగంలా ఉంటుంది.

‘ఆ మూర్ఖుడైన రాక్షసుడు రావణుడు పరాక్రమపు మదంతో దేవతలనూ గంధర్వులనూ సిద్ధులనూ ఋషిశ్రేష్ఠులనూ బాధిస్తున్నాడు. ఆ రౌద్రుడు నందనవనంలో క్రీడిస్తున్న ఋషులనూ గంధర్వులనూ అప్సరసలనూ కూల్చివేశాడు. అతని వధ కోసం మేము మునులతో కలిసి వచ్చాము; సిద్ధగంధర్వయక్షులు నిన్ను శరణు పొందారు. ఓ పరంతపా, నీవే మా అందరికీ పరమగతి. దేవశత్రువుల వధ కోసం మనుష్యలోకంలో జన్మించడానికి మనసు పెట్టు.’ ‘నృణాం లోకే మనః కురు’ (మనుష్యలోకంలో జన్మించడానికి మనసు పెట్టు) అనే ప్రార్థన బ్రహ్మ మాటకు ప్రయోగమే — దేవతలు ఉపాయం విని దానినే యాచిస్తున్నారు; జ్ఞానం నుండి ప్రార్థన, ప్రార్థన నుండి అవతారం. ‘శరణం గతాః’ (శరణు పొందారు) అనే పదంతో శరణాగతి తత్త్వం ఇక్కడ ప్రారంభమవుతుంది, అది ముందు విభీషణ ప్రసంగంలో పూర్ణతను పొందుతుంది. నందనవనం నుండి కూల్చివేయడం స్వర్గం కూడా సురక్షితం కాదని సూచిస్తుంది; క్రీడయే సాధ్యం కానిచోట శాంతి ఎక్కడిది? ‘త్వం గతిః పరమా’ (నీవే పరమగతి) అనే మాటతో దేవతలు తమ పరాధీనతను అంగీకరిస్తున్నారు.

ఇలా స్తుతించబడిన దేవశ్రేష్ఠుడు, సర్వలోకాలచేత నమస్కరించబడేవాడు, దేవేశుడు అయిన విష్ణువు బ్రహ్మను ముందుంచుకుని చేరిన, ధర్మపరులైన దేవతలందరితో ఇలా అన్నాడు — ‘భయాన్ని విడిచిపెట్టండి, మీకు శుభమగుగాక. మీ హితం కోసం యుద్ధంలో కుమారులతో, మనుమలతో, అమాత్యులతో, మంత్రులతో, జ్ఞాతులతో, బంధువులతో సహా క్రూరుడు, దుర్ధర్షుడు, దేవర్షులకు భయం కలిగించేవాడు అయిన ఆ రావణుని సంహరించి, పదకొండు వేల సంవత్సరాలు ఈ భూమిని పాలిస్తూ మనుష్యలోకంలో నివసిస్తాను.’ ఇక్కడ కేవలం వధ మాత్రమే కాదు, దీర్ఘమైన ధర్మరాజ్యం కూడా ప్రతిజ్ఞ చేయబడింది. రామాయణం యుద్ధకథా రాజ్యకథా కూడా — ఇది ఇక్కడే నిశ్చయమైంది. ‘కుమారులతో, మనుమలతో, అమాత్యులతో, మంత్రులతో, జ్ఞాతులతో, బంధువులతో సహా’ అని విస్తారంగా చెప్పబడింది — సంహరించవలసినది ఒక్క వ్యక్తిని కాదు, సమగ్రమైన అధర్మవ్యవస్థను. ‘భయం త్యజత’ (భయాన్ని విడిచిపెట్టండి) అనేవి రెండే పదాలు, అయినా సమగ్ర అభయదానపు సారం వాటిలోనే ఉంది. ఈ మాట వినగానే దేవతల చింత తొలగిపోయింది; ఇక ముందు కథ దశరథుని ఇంటి వైపు మళ్ళుతుంది.

ఇలా దేవతలకు వరం ఇచ్చి ఆత్మవంతుడైన విష్ణువు మనుష్యలోకంలో తన జన్మభూమి గురించి ఆలోచించాడు. తర్వాత పద్మదళాక్షుడు తనను నాలుగు విధాలుగా చేసుకుని అప్పుడు రాజు దశరథుని తండ్రిగా ఎంచుకున్నాడు. అప్పుడు దేవర్షులూ గంధర్వులూ రుద్రులూ అప్సరోగణాలూ దివ్యమైన స్తుతులతో మధుసూదనుని స్తుతించారు. ‘రోచయామాస’ (ఇష్టపడి ఎంచుకున్నాడు) అనే పదం సుందరమైనది — అవతారం పరుల నియతి కాదు, తన ఇష్టం; స్వేచ్ఛగానే భగవానుడు తండ్రిని వరిస్తాడు. స్తుతులతో చుట్టుముట్టబడి అతడు మనుష్యజన్మ వైపు బయలుదేరాడు. జన్మభూమి గురించిన ఆలోచన కూడా సార్థకమైనది — అవతారంలో దేశం, కాలం, కులం అన్నీ విచారించే వరిస్తాడు.

చివరగా దేవతలు ఛందస్సు మార్చి వంశస్థవృత్తంలో ప్రార్థిస్తారు — ‘ఉద్ధతుడు, ఉగ్రతేజస్సు గలవాడు, పెరిగిన దర్పం గలవాడు, దేవేంద్రుని ద్వేషించేవాడు, లోకాలను ఏడిపించేవాడు, సాధువులకూ తపస్వులకూ కంటకమైనవాడు, భయంకరుడు అయిన రావణుని నుండి తపస్వులను ఉద్ధరించు. అతనినే సైన్యంతో, బంధువులతో సహా సంహరించి, జ్వరం (చింత) తొలగినవాడవై, చిరకాలం సురేంద్రుడు రక్షించిన, దోషకల్మషాలు లేని స్వర్గలోకానికి రా.’ శ్లోకవృత్తం నుండి వంశస్థానికి మారడం సర్గ సమాప్తిని సూచిస్తుంది. ఇలా కథలోని రెండు ధారలు — దశరథుని పుత్రకామన, దేవతల రావణభయం — ఈ సర్గలో ఒక్కచోట కలిశాయి; ఇక్కడినుండి యథార్థంగా రామాయణం ప్రారంభమవుతుంది.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे पञ्चदशः सर्गः॥ १५॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి