॥वाल्मीकिरामायणम् బాలకాండ · 10వ సర్గ

బాలకాండ

సర్గ

ఋష్యశృంగుని అంగదేశ ఆగమనం

గణికల ప్రలోభనం, వర్షాగమనం, శాంతా వివాహం

రాజు దశరథుని ప్రేరణతో సుమంత్రుడు అప్పుడు ఈ మాట చెప్పాడు — ‘మంత్రులు ఏ ఉపాయంతో ఋష్యశృంగుని తీసుకువచ్చారో అదంతా నాకు చెప్పబడింది; దానిని మీరు మంత్రులతో కలిసి వినండి.’ సుమంత్రుడు స్వయంగా ప్రత్యక్షసాక్షి కాడు; విన్నదే అతడు చెబుతున్నాడు, ఆ విషయాన్ని స్పష్టంగానే అంగీకరిస్తాడు. తర్వాత అతడు రోమపాదుని సభను వర్ణిస్తాడు — అమాత్యులతో కూడిన పురోహితుడు ఆ రాజుతో ఇలా అన్నాడు — ‘మేము ఒక ఉపాయం ఆలోచించాము, అది నిరపాయమైనది, అంటే అందులో ఏ అపాయమూ సంభవించదు.’ అనావృష్టితో పీడించబడిన రాష్ట్రంలో మంత్రాంగమే మొదటి సాధనం; ఇక్కడ బలం ఏమీ చేయలేదు.

పురోహితుడు ఇలా అంటాడు — ఋష్యశృంగుడు అడవిలోనే సంచరిస్తాడు, తపస్సుతో స్వాధ్యాయంతో కూడినవాడు. అతడు స్త్రీలను ఎరుగడు, విషయసుఖాలతో పరిచయం లేనివాడు. ‘మనుషుల మనసులను మథించే ప్రియమైన ఇంద్రియవిషయాలతోనే అతనిని నగరానికి రప్పిద్దాం; ఇది త్వరగా నిశ్చయించబడుగాక. రూపవతులై చక్కగా అలంకరించుకున్న గణికలు అక్కడికి వెళ్ళుగాక; సత్కరించబడిన వారు నానావిధ ఉపాయాలతో అతనిని ప్రలోభపెట్టి ఇక్కడికి తీసుకువస్తారు.’ ఇక్కడ గమనించాలి — మంత్రులు బలాన్ని ప్రయోగించరు, మునిని బంధించరు; అతని అజ్ఞానాన్నే వారు ద్వారంగా భావిస్తారు. ‘సత్కృతాః’ (సత్కరించబడిన) అనే పదాన్ని కూడా గుర్తుంచుకోవాలి — గణికలను కూడా రాజు సన్మానించే పంపుతాడు. కవి తానుగా ప్రశంసించడు, నిందించడు; జరిగినట్లు చెబుతాడు అంతే.

అది విని రాజు రోమపాదుడు ‘అలాగే కానివ్వండి’ అని పురోహితునికి బదులిచ్చాడు; అప్పుడు పురోహితుడూ మంత్రులూ అలాగే చేశారు. రాజు స్వయంగా వివరించడు, అడ్డుకోడు; మంత్రుల నిశ్చయానికి అనుమతి మాత్రమే ఇస్తాడు. ఆ వారముఖ్యలు, అంటే ప్రధానులైన గణికలు, అది విని మహారణ్యంలోకి ప్రవేశించారు. ఆశ్రమానికి దగ్గరలోనే నిలిచి వారు దర్శనం కోసం ప్రయత్నిస్తారు — ఋషికుమారుని దృష్టిపథంలోకి ఎలా రావాలా అని ఉపాయం ఆలోచిస్తారు. వారు నేరుగా ఆశ్రమానికి వెళ్ళరు; విభాండకుని భయం వారి మనసులో ఉంది. ‘అవిదూరే’ (మరీ దూరం కాకుండా) అనే పదంతో ఈ జాగ్రత్త సూచించబడింది — మరీ దూరం కాదు, మరీ దగ్గరా కాదు.

ఇక్కడ కవి ఋషికుమారుని స్వభావాన్ని వర్ణిస్తాడు. ఆ ధీరుడు నిత్యం ఆశ్రమంలోనే నివసిస్తాడు; తండ్రి సన్నిధిలో ఎల్లప్పుడూ తృప్తిగా ఉంటూ ఆశ్రమం దాటి ఎన్నడూ బయటకు వెళ్ళలేదు. ఆ తపస్వి పుట్టినప్పటి నుండి స్త్రీని గానీ, పురుషుని గానీ, నగరంలో గానీ రాష్ట్రంలో గానీ పుట్టిన మరే ప్రాణిని గానీ ఎన్నడూ చూడలేదు. తండ్రిని తప్ప మనిషి అనేవాడినే అతడు చూడలేదు. ఈ మాటే కథ అంతటికీ మూలం — లోకాన్ని ఎరుగనివాడిని లోకం సులభంగా తీసుకుపోతుంది. ఇక్కడ నిర్దోషత్వమే బలహీనత అవుతుంది. ‘నిత్యసంతుష్టః’ (నిత్యం తృప్తుడు) అనే పదంతో కవి అతని అజ్ఞానం అతనికి క్లేశకరం కాదని సూచిస్తున్నాడు; తృప్తియే అతనికి కవచం.

తర్వాత ఒకనాడు విభాండకుని కుమారుడు యాదృచ్ఛికంగా ఆ ప్రదేశానికి వచ్చాడు; అక్కడ ఆ వరాంగనలను చూశాడు. ‘యదృచ్ఛయా’ (యాదృచ్ఛికంగా) అనే పదం మననీయం — అతనిని ఎవరూ పిలవలేదు, గణికలు వెతకలేదు; దైవవశాత్తే కలయిక జరిగింది. చిత్రమైన వేషాలు ధరించిన ఆ ప్రమదలు మధురస్వరంతో పాడుతూ ఋషికుమారుని సమీపించి అందరూ ఇలా అన్నారు — ‘ఓ బ్రాహ్మణుడా, నీవెవరు, ఏం చేస్తూ ఉంటావు? మేము తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాము. నీవు ఒంటరిగా నిర్జనమైన దూరారణ్యంలో సంచరిస్తున్నావు; అది మాకు చెప్పు.’ ఇక్కడ వృత్తాంతం శాంతంగానే ఉంది — బలమూ లేదు, స్పష్టమైన ప్రలోభనమూ లేదు; పాటా ప్రశ్నా మాత్రమే వారి సాధనాలు. ప్రశ్న కూడా మర్యాదగానే ఉంది — ‘బ్రహ్మన్’ అనే సంబోధనతో మొదలైంది.

అతడు అంతకుముందు అలాంటి రూపాన్ని చూడలేదు; అడవిలో ఆ స్త్రీలు అతనికి మనోహరమైన రూపం గలవారిగా తోచారు. హార్దం వల్ల, అంటే స్నేహం వల్ల, తన తండ్రి గురించి వారికి చెప్పాలని అతనికి అనిపించింది. మునికుమారుని మొదటి ప్రతిస్పందన రాగం కాదు, సౌహార్దం — ఇది కవి సూక్ష్మదృష్టి. అతడు ఇలా అంటాడు — ‘మా తండ్రి విభాండకుడు; నేను అతని ఔరసపుత్రుడను. ఋష్యశృంగుడు అని నా పేరు, నా కర్మ కూడా భూమిపై ప్రసిద్ధం. ఓ శుభదర్శనలారా, ఇక్కడ దగ్గరలోనే మా ఆశ్రమం ఉంది; అక్కడ మీ అందరికీ విధిపూర్వకంగా పూజ చేస్తాను.’ అపరిచితులకు కూడా అతడు మొదట అతిథిసత్కారమే అందిస్తాడు; ఇదే ఆశ్రమ శిక్షణ.

ఋషికుమారుని మాట విని అందరికీ అక్కడికి వెళ్ళాలనిపించింది; అప్పుడు ఆ అంగనలందరూ ఆ ఆశ్రమాన్ని చూడటానికి వెళ్ళారు. వచ్చిన వారికి ఋషికుమారుడు పూజ చేశాడు — ‘ఇదిగో అర్ఘ్యం, ఇదిగో పాద్యం, ఇవిగో మా కందమూలాలూ ఫలాలూ’ అంటూ. తనకు ఉన్నదంతా అతడు ఇచ్చాడు; అర్ఘ్యపాద్యాలు అతిథిపూజలో మొదటి అంగాలు కదా. ఆ పూజను స్వీకరించి అందరూ ఆతురత పొందారు; ఋషి, అంటే విభాండకుడి వల్ల భయపడి త్వరగా వెళ్ళిపోవాలని నిశ్చయించుకున్నారు. వారి తొందర భయమూలకమైనది; పని పూర్తి కాలేదు, అయినా వారు నిలవలేకపోతున్నారు. ఇక్కడ కవి వారిలోని మానవసహజమైన భయాన్ని కూడా చూపిస్తున్నాడు.

వారు ఇలా అన్నారు — ‘ఓ ద్విజుడా, మా దగ్గర కూడా ఈ శ్రేష్ఠమైన ఫలాలు ఉన్నాయి; ఓ విప్రుడా, స్వీకరించు, నీకు శుభమగుగాక, వెంటనే తిను.’ తర్వాత అందరూ సంతోషంతో అతనిని కౌగిలించుకుని నానావిధాలైన మోదకాలనూ (లడ్డూలనూ) శుభమైన భక్ష్యాలనూ అతనికి ఇచ్చారు. వాటిని రుచి చూసి ఆ తేజస్వి ‘ఇవి ఫలాలు’ అని భావించాడు; అడవిలో నిత్యం నివసించేవారికి అలాంటివి అంతకుముందు రుచి చూడనివే. మిఠాయిని పండు అనుకునే మునికుమారుడు ఈ సర్గలోని ఒక కరుణమైన చిత్రం. రుచి ఎరుగనివానికి కొత్త రుచి కూడా పరిచితమైన పేరుతోనే వస్తుంది; దీనితో అతని నిర్దోషత్వం మళ్ళీ బయటపడింది.

తర్వాత ఆ స్త్రీలు ఆ విప్రుని దగ్గర సెలవు తీసుకుని, తమకు వ్రతాచరణ ఉందని చెప్పి, ఆ నెపంతోనే వెళ్ళిపోయారు — అతని తండ్రికి భయపడి. ‘వ్రతచర్య’ అబద్ధం కాదు, అర్ధసత్యం; అందుకే కవి దానిని ‘అపదేశః’ (నెపం) అన్నాడు. అందరూ వెళ్ళిపోయిన తర్వాత కాశ్యపుని వంశంలో పుట్టిన ఆ ద్విజుడు మనసు స్థిమితం లేనివాడై, దుఃఖంతో అటూ ఇటూ పొర్లాడుతున్నాడు. ఇంతకుముందు తెలియనిదాని వియోగం కూడా అతనికి తెలియదు; ఇప్పుడు రెండూ అతనికి తెలుసు. తర్వాత మరునాడు, అంటే రెండవ రోజు, వీర్యవంతుడు, శ్రీమంతుడు అయిన ఆ విభాండకసుతుడు మనసులో మళ్ళీ మళ్ళీ తలచుకుంటూ అదే ప్రదేశానికి వచ్చాడు. ఒక్క రోజే చాలింది.

మనోహరులై చక్కగా అలంకరించుకున్న ఆ వారముఖ్యలను ఇంతకుముందు ఎక్కడ చూశాడో అక్కడికే అతడు వెళ్ళాడు. వస్తున్న ఆ విప్రుని చూడగానే వారు సంతోషించారు; దగ్గరకు వెళ్ళి అందరూ అతనితో ఇలా అన్నారు — ‘ఓ సౌమ్యుడా, మా ఆశ్రమానికి రా. అక్కడ కూడా చిత్రమైన కందమూలాలూ ఫలాలూ ఎన్నో ఉంటాయి; అక్కడ ఈ విధి (సత్కారం) తప్పక విశేషంగా జరుగుతుంది.’ వారి మాట నేర్పుతో నిండినది — అతనికి ప్రియమైనదే అక్కడ ఎక్కువగా ఉంటుందని వారు చెబుతారు; ‘ఆశ్రమం’ అనే పదాన్ని కూడా వారే ప్రయోగిస్తారు. వారందరి హృదయంగమమైన మాట విని అతడు వెళ్ళాలని నిశ్చయించుకున్నాడు; ఆ స్త్రీలు అతనిని అలా తీసుకువెళ్ళారు. అతడు అయిష్టంగా కాదు, తన ఇష్టంతోనే వెళ్ళాడు.

ఆ మహాత్ముడైన విప్రుడు అక్కడికి తీసుకురాబడుతుండగానే దేవుడు, అంటే ఇంద్రుడు, హఠాత్తుగా వర్షం కురిపించి లోకాన్ని ఆహ్లాదపరిచాడు. పూర్వం సనత్కుమారుడు చెప్పినది ఇక్కడ అక్షరశః ఫలించింది; ముని అడుగుపెట్టగానే అనావృష్టి తొలగిపోయింది. వర్షం వల్లనే ఆ నరాధిపుడు తాపసుడు వచ్చాడని తెలుసుకున్నాడు. తర్వాత వినయంతో అతడు మునికి ఎదురువెళ్ళి శిరస్సుతో నేలను తాకాడు — అంటే సాష్టాంగ ప్రణామం చేశాడు. శ్రద్ధగా న్యాయబద్ధంగా అతనికి అర్ఘ్యం ఇచ్చాడు; ఆ విప్రశ్రేష్ఠుని నుండి ‘విప్రుని క్రోధం ఆవహించకుండుగాక’ అని అనుగ్రహాన్ని కోరాడు. మోసపు స్మృతి రాజు మనసులో ఉంది; అందువల్ల వరాలలో అతడు మొదట క్షమనే యాచిస్తాడు. దీనితో రాజు ధార్మికత రక్షించబడింది.

తర్వాత ఆ రాజు ఋష్యశృంగుని అంతఃపురంలోకి ప్రవేశపెట్టి, యథావిధిగా శాంత అనే కన్యను ఇచ్చి, శాంతమైన మనసుతో సంతోషాన్ని పొందాడు. ఇక్కడ శబ్దక్రీడ మనోహరమైనది — శాంత అనే కన్య, శాంతమైన రాజు మనసు; కన్య పేరుతోనే తండ్రి చిత్తశాంతి సూచించబడుతుంది. ఇలా మహాతేజస్వి అయిన ఋష్యశృంగుడు అన్ని కోరికలతో చక్కగా పూజించబడి భార్య శాంతతో కలిసి అక్కడ నివసించాడు. అడవిలో కందమూలఫలాలతోనే తృప్తి చెందినవాడు ఇప్పుడు అన్ని కోరికలతో పూజించబడుతున్నాడు; అయినా ‘మహాతేజాః’ అనే విశేషణం లుప్తం కాలేదు — తపఃసంపద భోగంతో నశించలేదు. దీనితో సుమంత్రుని వృత్తాంతం ముగిసింది; ముందు అతడు దశరథునికి సనత్కుమారుని మాటను గుర్తుచేస్తాడు.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे दशमः सर्गः॥ १०॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి